II SA/Kr 389/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku W. i A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia 23 lutego 2017r. nr. [...] w przedmiocie ustalenia linii brzegu potoku p o s t a n a w i a zwolnić skarżących w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 kwietnia 2017r. skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ich skargi na decyzję Dyrektora RZGW w [...] w przedmiocie ustalenia linii brzegu potoku. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, koszty leczenia, konieczność przeprowadzania kosztownych remontów gospodarstwa. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje na uwzględnienie w części. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe . Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez skarżących z tytułu emerytury ZUS w kwocie 1786 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 561 zł. Łącznie zatem dochody 2 osobowej rodziny wynoszą około 2 347 zł. Z oświadczenia skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiadają oni dom o pow. 116 m2 oraz nieruchomość o pow. 5,47 ha oraz 1,17 ha w dzierżawie. Skarżący nie wykazują cennych ruchomości czy oszczędności. Wskazują na koszty utrzymania w łącznej wysokości miesięcznie około 620 zł, do tego koszty wyżywienia, zakupu ubrań i środków czystości oraz roczne koszty zakupu węgla, paliwa, drzewa, naprawy maszyn rolniczych, ubezpieczenia, najmu maszyn. Obecnie duży jednorazowy koszt skarżący ponieśli w formie zakupu blachy na remont dachu na części obory 4 718 zł. W aktach sprawy znajduje się szereg dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń, wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego oraz wydatki na remonty. Skarżący są posiadaczami ciągnika, narzędzi rolniczych, trzody chlewnej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie należnych obecnie kosztów sądowych w całości w kwocie 300 zł nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego w wysokości 300 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości łącznie 2 347 zł , wykazane znaczne koszty leczenia skarżących, wykazane koszty utrzymania na łączną kwotę 620 zł plus koszty zakupu wyżywienia ok. 600 zł ,brak oszczędności, zły stan zdrowia obydwojga skarżących - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego w części. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych aktualnie pełnych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż obydwoje skarżący pracują na roli, mają ponadto stałe źródło utrzymania jakim jest emerytura ZUS, a zatem mają stałe źródło dochodów, nie wykazują także innych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na kondycję finansową rodziny jak np. zadłużenie czy konieczność utrzymania osób nie posiadających własnego dochodu. Dokonują zakupów, remontów – przedstawiają faktury za zakup blachy i elementów budowlanych – które świadczą o perspektywicznych możliwościach finansowych stron. Deklarują koszty najmu maszyn rolniczych, paliwa, koszty zakupów środków ochrony roślin – to wszystko świadczy, iż perspektywicznie posiadają środki finansowe umożliwiające im pokrycie choćby części kosztów sądowych i kosztów ew. pełnomocnika skoro dokonują wydatków nie należących do absolutnie niezbędnych dla egzystencji. Prowadzą ponad 5 ha gospodarstwo rolne, dzierżawią ponadto jeszcze dodatkowy teren – mają zatem potencjalne możliwości zdobycia środków finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń - do takich osób nie należą. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości należy uznać za niezasadne, natomiast w kontekście realnych ich dochodów w odniesieniu do udokumentowanych licznie wydatków oraz wysokości samego wpisu – uznano za słuszne zwolnić wnioskodawców w ½ części od należnego obecnie wpisu sądowego , umożliwiając im tym samym realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).