II SA/Kr 390/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. i R.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 stycznia 2016r. znak: [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia do stanu poprzedniego zgodnego z projektem budowlanym p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżących radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. W dniu 2 maja 2016r. skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie swej skargi na decyzję MWINB z dnia 29 stycznia 2016r. wydaną w przedmiocie nakazu przywrócenia do stanu poprzedniego zgodnego z projektem budowlanym. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną – a co za tym idzie – brak środków finansowych koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia radcy. Wskazują, iż są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku, nie posiadają żadnych stałych środków na utrzymanie. Dodają, iż utrzymują się z prac dorywczych R.P. oraz pomocy rodziny. Skarżąca A.P. obecnie leczy się na schorzenia onkologiczne. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie. Utrzymują się z prac dorywczych i pomocy rodziny. Obydwoje są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiadają mieszkanie o pow. 85 m2 o wartości 300 000 zł oraz działkę o pow. 0,49 ha rolno – leśną, nie przynoszącą dochodów. Ponadto wykazują dwa samochody r.prod. 1999r. oraz 2004 – z czego jeden jest zajęty przez komornika, natomiast drugi jest bezwzględnie potrzebny do opieki nad 90 letnimi rodzicami mieszkającymi na wsi. Na wezwanie starszego referendarza sądowego do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku skarżący nadesłali pismo wyjaśniające oraz plik dokumentów poświadczających o zaległościach w opłacaniu mediów, zaświadczenia z GUP o bezrobociu, zaświadczenia lekarskie, oświadczenie o wypowiedzeniu rachunku bankowego z 2012r. oraz ostatni posiadany PIT za 2012r. Skarżący oświadczyli, iż nie posiadają aktualnie żadnych rachunków bankowych. Nie składają zeznań podatkowych ( ostatnie za 2012r. ) gdyż nie osiągają dochodu. Prace dorywcze wykonywane przez R.P. miały charakter drobnych robót okołobudowlanych i prac ogrodowych. Dochód z ich wykonywania nie przekraczał jednak kwoty wolnej od podatku dla obojga małżonków. W maju 2015r. skarżący uległ wypadkowi i złamał kręgosłup –od tego czasu nie wykonuje żadnych prac. Pomoc materialną wnioskodawcy otrzymują od członków najbliższej rodziny w stopniu i formie jaki jest niezbędny do egzystencji. Rodzina nie spłaca regularnie zobowiązań za media z braku środków. Prace budowlane, których dotyczy postępowanie prowadzone były w 1996 roku. Koszty i zobowiązania miesięczne określone zostały na sumę 1350 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazali skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę aktualną, bardzo trudną sytuację majątkową wnioskodawców, brak stałych dochodów, brak pracy, konieczność utrzymywania się z prac dorywczych o małym miesięcznym dochodzie, aktualna niemożność zdobycia tą drogą środków ze względu na stan zdrowia R.P. , choroba onkologiczna A.P. , brak oszczędności, zadłużenie i zajęcia komornicze, a także wysokość samego wpisu sądowego ( 500 zł ) - nie są oni w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia kosztów sądowych uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego uznano, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Wnioskodawcy nie posiadają żadnych stałych dochodów, utrzymują się dzięki pomocy rodziny, obydwoje są bezrobotni i schorowani - zdaniem orzekającego, nie są aktualnie zatem w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia pełnomocnika z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należą. Dlatego przyznanie im prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla nich radcy prawnego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).