II SA/Kr 393/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 3 września 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 lutego 2010r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 30 sierpnia 2010r. skarżąca J.J. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2010r. wydaną w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż jej sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania wnioskodawcy. Wskazuje, iż ze względu na toczące się postępowanie sądowe zakazu zbycia dwóch należących do skarżącej nieruchomości w K. , niemożności sprzedaży działki w B. ( wał przeciwpowodziowy ) oraz całkowitej nieściągalności należności wobec kontrahentów gospodarczych, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Skarżąca dodaje, iż nie ma bowiem wolnych środków i majątku do ewentualnego spieniężenia. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z córką. Źródłem utrzymania rodziny są dochody skarżącej z tytułu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w wysokości [...] zł oraz alimenty, które otrzymuje córka w kwocie [...]zł. Strona wskazuje, iż z tytułu prowadzonej działalności Firma nie uzyskuje żadnych dochodów lecz ponosi straty. I półrocze 2010r. zamknęło się bowiem stratą w wysokości 224 000,00 zł. Podaje, iż miesięcznie koszty utrzymania to: 300 zł tzw. inne wydatki, 800 zł opłata za TBS, 700 zł alimenty na córkę P. Z oświadczenia skarżącej, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona mieszkanie TBS o pow. 64,5 m2 ( zapisane na córkę ), nieruchomość rolną w B. dwie nieruchomości w K. przy ulicach [...] objęte sądowym zakazem zbycia ( postępowanie zabezpieczające ). Wnioskodawczyni nie wykazuje faktu posiadania oszczędności, akcji. Wskazuje natomiast na fakt posiadania samochodu Fiat Bravo z 2007r. obciążonego zastawem bankowym do kwoty [...] zł. Skarżąca dodaje, iż wyrokiem SO w K. zasądzono od niej kwotę [...] zł. Natomiast posiada również dwie wierzytelności na kwoty [...]zł oraz [...] zł – jak wskazuje, w całości nieściągalne. Skarżąca załącza bilans firmy Handlowo - Usługowej A. za okres od 01-01-2010r. do 30-06-2010r., z którego wynika, iż przychód firmy należącej do skarżącej, w tym okresie wyniósł [...] zł, wydatki – [...] zł, strata – [...] zł. Skarżąca przedstawiła również zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2009, z którego wynika, iż jej przychód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty [...] zł, natomiast dochód wyniósł [...] zł. Ponadto skarżąca przedstawia odpis zajęcia nieruchomości oraz nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym na jej rzecz od dłużników B. Sp. z o.o. oraz C. Sp. z o.o. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi kasacyjnej, które to koszty są wymagane na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę udokumentowaną sytuację materialną skarżącej, fakt, iż skarżąca osiąga stałe dochody z tytułu prowadzenia przez siebie działalności gospodarczej, określane na kwotę [...] zł, dochody z tytułu alimentów, posiadany majątek nieruchomy, który zawsze może jego właścicielowi przynosić pożytki przy braku bieżących środków finansowych, posiadany samochód, który nie należy do niezbędnych elementów życia, nawet wobec zwyczajowo przyjętych kosztów utrzymania - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżąca wskazuje, iż prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi straty. Wykazana strata nie jest jednak jednoznaczna z brakiem faktycznym środków finansowych. Skarżąca bowiem na bieżąco obraca znacznymi finansami ( przychody za pierwsze półrocze 2010r. [...] zł ). Wykazana zaś strata jest tylko księgowym wynikiem bilansowym. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, w poprzednim roku bilansowym firma przyniosła znaczne dochody określane na kwotę [...] zł. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. wysokości stałego dochodu rodziny skarżącej przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, orzeczonych wierzytelnościach, obracaniu na bieżąco znaczącymi środkami finansowymi w ramach prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a ma to miejsce w niniejszej sytuacji strony. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Ponadto należy wskazać, iż strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Nie stanowi to samo w sobie przesłanki do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże jest oceniane i brane pod uwagę przy całokształcie oceny materialnej sytuacji wnioskodawczyni. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art.203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w przedstawionej przez wnioskodawczynię aktualnej sytuacji finansowej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi kasacyjnej, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).