II SA/Kr 396/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie WSA Grażyna Firek (spr) WSA Ewa Rynczak Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji . II SA/Kr 396/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 104, art. 107 i art. 127 § l i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeksu postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. Nr 98/2000, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 73 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, póz. 872 ze zm.) Starosta T. odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz Z. S. za grunt przejęty pod drogę publiczną oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] , która położona jest w Z. gmina P. i objęta KW nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Z. Wydział V Ksiąg Wieczystych. W jej uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 73 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną odszkodowanie jest ustalane i wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Przepis powyższy stanowi, iż "po upływie tego okresu roszczenie wygasa", a wobec faktu, iż wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu zajęcia gruntu pod drogę publiczną został złożony przez Z. S. w dniu [...] 2007 r. tj. po zakreślonym ustawą terminie należało odmówić ustalenia i wypłaty przedmiotowego odszkodowania. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. S.- domagała się jej uchylenia i przyjęcia , że w okresie wskazanym w cyt. w decyzji ustawie występowała o wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę, o przywrócenie jej terminu do ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajęty grunt, przyznanie gruntu z zasobów gminnych jako zamiennego , jeśli wypłata odszkodowania jest niemożliwa oraz o uznanie , iż nie upłynął skutecznie termin przedawnienia roszczeń. Odwołująca się zarzuciła, iż nie została poinformowana o konieczności złożenia wniosku w określonym terminie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), w zw. z art. 9a, 132 i 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (j. t.: Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) po rozpatrzeniu powyższego odwołania Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 roku we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem, ustalonym na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. , a sprawa odszkodowania może być merytorycznie rozstrzygana przy zachowaniu następujących wymogów: została wydana i posiada walor ostateczności decyzja Wojewody (art. 73 ust. 3) potwierdzająca uzyskanie własności nieruchomości przez odpowiednią jednostkę, a tym samym jednoczesną utratę prawa własności przez dotychczasowego właściciela; został zgłoszony wniosek o odszkodowanie przez właściciela nieruchomości i to z zachowaniem ustawowego terminu tj. od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., a po upływie tego terminu roszczenie wygasa; odszkodowanie ustalane jest przez starostę w drodze decyzji administracyjnej po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego określającej wartość nieruchomości(art.129 ust.1 i art. 130 ust.2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami). Odnosząc powyższe zasady do okoliczności nin. sprawy organ odwoławczy stwierdził, że wniosek o odszkodowanie Z. S.-. złożyła po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 4 cytowanej wyżej ustawy, a tj. po dniu 31 grudnia 2005 r., a zatem organ l instancji po stwierdzeniu wygaśnięcia roszczenia odwołującej się prawidłowo odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajętą pod drogę nieruchomość. Ustosunkowując się do treści odwołania organ odwoławczy wskazał, że przepisy ustawy nie nakładają na organy administracyjne obowiązku powiadamiania zainteresowanych osób o możliwości składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania. W skardze od powyższej decyzji wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. Z. S.-. domagała się jej uchylenia, przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt przejęty pod drogę publiczną, po przyjęciu , że został on zabrany skarżącej pod przymusem, bezpłatnie. Skarżąca domagała się także uznania, że dotychczas Wojewoda nie wydał żadnej decyzji w trybie art. 73 ust.3 cyt. w decyzji ustawy, co tłumaczy brak wniosku we wskazanym w decyzji terminie , a w przypadku utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji domagała się nakazania Gminie [...] przyznania gruntu zamiennego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i przytoczył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm./ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania , nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art. 134 ustawy/, a także stosując przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia /art. 135 ustawy/. Stosownie do treści art. 145 §1 pkt 1 a/ i c/ cyt. ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skargę należało uwzględnić. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia [...] r. znak [...] po rozpatrzeniu wniosku Z. S. na podstawie m.i. art. 93 usta.1,2,3,4 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U.Nr 115 poz. 741 / zaopiniowano pozytywnie projekt podziału działki ewid. Nr [...] położonej w Z. na dwie działki o nr ewid. [...] i [...] wskazując w uzasadnieniu, że działka nr [...] zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi [...] zatwierdzonego Uchwałą Rady Gminy P. Nr [...] z dnia [...] 1998 r. leży w terenie oznaczonym symbolem KZ przeznaczonym pod tereny komunikacji drogowej i oznaczonym symbolem M2 przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową, pensjonatową zabudowę związaną z nieuciążliwą działalnością usługową i gospodarczą w tym rolniczą oraz niezbędne ulice dojazdowe i towarzyszącą infrastrukturą techniczną, a nowo wydzielona działka nr [...] leży w terenie komunikacji drogowej i fizycznie stanowi pas drogowy- istniejącą drogę powiatową [...]. Następnie decyzją z dnia [...] 2006 r. Nr [...] Wójt Gminy P. na podstawie art. 96 ust.1 i 4 raz art. raz art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U.Nr 115 poz.741/ po rozpatrzeniu wniosku Z.S. zatwierdził podział nieruchomości składającej się z działki nr [...] położonej we wsi[...], stanowiącej własność wnioskującej obj. Kw nr [...] na działki nr [...] i [...] , zgodnie z postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2001 r. zawierającym pozytywną opinię wstępnego podziału przedmiotowej działki , wskazując w jej uzasadnieniu, że działka nr [...] leży fizycznie w pasie drogowym istniejącej drogi powiatowej [...], natomiast działka nr [...] wraz z działkami [...] i [...] stanowi w terenie jedną całość. Powołując się na treść tej decyzji skarżąca w dniu [...] 2007 r. wystąpiła do Starosty Powiatu T. z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za zajęcie działki nr [...] na drogę. Stosownie do treści powołanego w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2001 r. / w wersji obowiązującej w dacie jego wydania / art. 93 ust.1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz.543/ podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami planu miejscowego oraz przepisami szczególnymi, przy czym zgodność z ustaleniami planu dotyczy zarówno przeznaczenia terenu, jak i możliwości zagospodarowania wydzielonych działek gruntu, a zgodność proponowanego podziału nieruchomości z ustaleniami planu miejscowego oraz przepisami szczególnymi opiniuje wójt, burmistrz albo prezydent miasta w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Stosownie zaś do treści powołanych w decyzji z dnia [...] r. / w wersji obowiązującej w dacie jej wydania/ art. 96 oraz 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami podziału nieruchomości dokonuje się na podstawie decyzji wójta, burmistrza albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział, decyzja lub orzeczenie sądu- w przypadku , gdy których podziale orzeka sąd- stanowią podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej oraz w katastrze nieruchomości. Działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych, a podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział. Za działki gruntu zajęte pod drogę przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Zgodnie zatem z zasadą wyżej wskazaną tj. z art.98 ust 3 cyt. ustawy złożenie wniosku przez skarżącą o wypłatę odszkodowania za grunt stanowiący działkę nr [...] a zajęty pod drogę winien skutkować uzgodnieniem wysokości odszkodowania, a gdyby do takiego uzgodnienia nie doszło ustaleniem i wypłaceniem odszkodowania wg zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Organy obu instancji nie rozpoznały istoty żądania tego wniosku czym naruszyły zasady z art. 7 , 77 i 107 Kpa, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ l i II instancji uznały , że w nin. sprawie winien mieć zastosowanie art. 73 ust.1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną/Dz.U.Nr 133 póz. 872 ze zm./ , który stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem, które będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., przy czym po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Zastosowanie tych przepisów w nin. sprawie zdaniem Sądu w świetle wskazanych wyżej okoliczności sprawy zdaje się nieuzasadnione i stanowi naruszenie prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim nie wynika z akt sprawy, by w trybie art. 73 cyt. ustawy wydana została przez Wojewodę [...] stosowna decyzja potwierdzająca nabycie z dniem [...] 1999 r. własność przedmiotowego gruntu przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego , ani nawet nie został przeprowadzony żaden dowód dający podstawę do ustalenia, że przedmiotowy grunt zajęty pod drogę pozostawał we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego w dniu [...] grudnia 1998 r. Ponadto w odniesieniu do przedmiotowego gruntu wydano postanowienie zawierające opinię dotyczącą projektu podziału nieruchomości i decyzją zatwierdzającą podział nieruchomości podczas gdy stosownie do treści art. 73 ust. 3a cyt. ustawy dodanego przez art. 10 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustaw : o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym, o samorządzie wojewódzkim, o administracji rządowej w województwie oraz o zmianie niektórych ustaw / Dz. U. nr 45 póz. 4977, który wszedł w życie z dniem 15 maja 2001 r. jeżeli istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego na podstawie ust.1 art. 73 cyt. ustawy to wydając decyzję, dotyczącą tego przedmiotu, nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości. Zatem gdyby w sprawie istotnie miał zastosowanie przepis art. 73 cyt. ustawy Wójt Gminy P. nie miałby podstaw do wydania postanowienia z dnia [...] 2001 r., a później decyzji z dnia [...]2006r Podkreślić wreszcie należy, że regulacja zawarta w art. 73 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz w art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. stanowią samodzielne podstawy prawne do orzeczenia z mocy prawa o przejściu własności działek przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne na właściwe podmioty , regulacje te nie nakładają się na siebie , co oznacza , że jeżeli działki zajęte pod drogi publiczne przeszły z dniem 1 stycznia 1999 r. na własność odpowiednich podmiotów na podstawie art. 73 cyt. ustawy to nie mogą przejść na własność tych podmiotów po raz drugi na podstawie art. 98 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Mając na uwadze przytoczone okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a/ i c/ oraz art. 135 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku , polecając organom , by przy ponownym rozpoznaniu sprawy miały na uwadze rozważania i ocenę prawną zawartą w nin. wyroku /art.153 cyt. ustawy/.