II SA/Kr 406/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 sierpnia 2016 r. wniosku A. H. i W. H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. H. i W. H. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 26 stycznia 2016 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek z dnia 29 lutego 2016 r., skarżących A. i W. H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący oświadczyli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnim synem B. H. Ich miesięczny dochód wynosi 840 zł i jest to renta skarżącego. Skarżąca A. H. nie pracuje, zajmuje się domem. Również syn skarżących B. H. nie posiada żadnego dochodu. W skład majątku skarżących wchodzi dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolna skarżącej o pow. 36 arów oraz samochód osobowy marki [...] z 1999 r. o wartości [...] zł Na uzasadnienie wniosku skarżący podali, iż z uwagi na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący niedawno uległ wypadkowi i jest w trakcie rehabilitacji. Pobiera z tego tytułu rentę chorobową w wysokości 840 zł. Skarżący nie posiadają żadnych oszczędności. Ich miesięczne wydatki wynoszą ok 600 zł. W opinii referendarza informacje przekazane przez skarżących we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny ich rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, pismem z dnia 13 maja 2016 r., skarżący zostali wezwani do jego uzupełnienia. W piśmie z dnia 3 czerwca 2016 r. skarżący wyjaśnili, iż nie posiadają konta bankowego ani żadnych oszczędności. Nie korzystają też z pomocy opieki społecznej. Syn B. H. na chwilę obecną, pozostaje na utrzymaniu żony. Skarżący korzystają z pomocy rodziców, gdyż sami nie byliby w stanie sprostać wszystkim wydatkom. Skarżący dołączyli kserokopie następujących dokumentów: Fakturę VAT za odprowadzanie ścieków z 18 kwietnia 2016 r. na kwotę [...] zł, opłatę za Cyfrowy Polsat – [...] zł, rachunek za gospodarowanie odpadami komunalnymi – [...] zł, rachunek za telefon- [...] zł, PIT-40 A za rok 2015 skarżącego, orzeczenie lekarza orzecznik o całkowitej niezdolności do pracy skarżącego do dnia 31 maja 2017 r., polisa ubezpieczeniowa domu ze składką [...] zł, dowód wpłaty podatku od nieruchomości [...] zł i [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 czerwca 2016 r. oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając rozstrzygnięcie uznał, że skarżący nie wyjaśnili dlaczego A. H. nie pracuje podobnie jak jej syn, który pozostaje na utrzymaniu żony. Wskazał, iż żona skarżącego nie została wymieniona we wniosku. Nie podano jej miesięcznych dochodów do czego skarżący byli zobligowani. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego, skarżący wskazali, iż A. H. stale poszukuje pracy. We wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje syn z żona i dzieckiem, jednakże syn jest bezrobotny a żona syna zarabia najniższą krajową i nie partycypuje w utrzymaniu skarżących. Pomoc od rodziców nie jest pomocą stałą. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i przyznania adwokata. Okoliczności przedstawione przez nich we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwalają uznać, że spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie. Wymaga podkreślenia, iż skarżący uwzględnili we wniosku o przyznanie prawa pomocy syna wskazując, iż jest on osobą bezrobotną pomijając jednocześnie uzyskująca dochody synową. Nie podali skarżący wysokości uzyskiwanej od rodziny pomocy, podkreślając jedynie w sprzeciwie, iż nie jest to pomoc stała. Pomimo wezwania referendarza skarżący nie dostarczyli zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy, że skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna poprzestając na oświadczeniu, iż poszukuje ona pracy. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi skarżący powinni się liczyć w postępowaniu sądowym z ich rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej oraz ją odpowiednio uwiarygodnić. Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im dokładniej strona udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny, w przeciwnym bowiem razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.