II SA/Kr 406/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i W. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 26 stycznia 2016r. znak. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 29 listopada 2016r. skarżący złożyli ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję WINB w przedmiocie nakazu rozbiórki aktualnie poprzez zwolnienie ich od wpisu sądowego należnego od zażalenia na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 17 października 2016r. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w formie opłaty należnej od zażalenia. W uzasadnieniu swego wniosku podają, iż w listopadzie 2012r. mąż wnioskodawczyni miał wypadek na budowie, po którym musiał przebyć aż 5 operacji. Jest inwalidą poruszającym się o dwóch kulach. Renta, którą otrzymuje mąż strony jest jedynym dochodem jaki posiada małżeństwo. Syn skarżącej pracuje sezonowo na budowie i dokłada się do utrzymania domu w miarę swoich możliwości. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie wraz z synem i jego żoną. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane z tytułu renty W. H. w kwocie [...] zł, wynagrodzenia za pracę syna i synowej skarżących w kwotach po [...] zł. Łącznie zatem dochody 4-osobowej rodziny wynoszą [...] zł. Zobowiązania miesięczne jakie podają skarżący utrzymują się na poziomie około [...] zł plus leki dla skarżącego [...] zł oraz kwartalnie ubezpieczenie KRUS [...] zł. Z oświadczenia skarżących, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom mieszkalny o pow. 125 m2 oraz grunt rolny o pow. 35 arów nie stanowiący gospodarstwa rolnego. Wykazują również fakt posiadania samochodu osobowego [...] z 1999r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących należy stwierdzić, że uiszczenie solidarne przez strony aktualnie wymaganych kosztów sądowych w wysokości 100 zł należnego wpisu sądowego od zażalenia jest możliwe bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od zażalenia bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości [...] zł, pochodzących ze stałych, pewnych źródeł jakimi są świadczenia z tytułu renty oraz wynagrodzeń za pracę, posiadany majątek nieruchomy (dom i nieruchomości gruntowe, samochód), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych - ale w szczególności poprzez zestawienie comiesięcznych wydatków w stosunku do dochodów ([...] zł dochody, około [...] zł wydatki) w korelacji do wymaganego na obecnym etapie postepowania sądowego wpisu sądowego w wysokości 100 zł należnego solidarnie od obydwojga małżonków - przemawiają za tym, iż nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżących przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, i wysokości wymaganego na obecnym etapie postepowania wpisu sądowego należnego od zażalenia w wysokości 100 zł w stosunku do kwoty (ponad 3000 zł) jaka stronom zostaje po opłaceniu wszystkich miesięcznych zobowiązań - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a jak wskazano powyżej, strony mają łącznie stałe miesięczne dochody przewyższające ustalone minimalne wynagrodzenie miesięczne za pracę. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego sądowy od zażalenia nie narazi skarżących na znaczny uszczerbek, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody miesięczne wnioskodawców znacznie przewyższają jego wysokość. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należą. Co nie znaczy, iż ich sytuacja bytowa jest łatwa – jednakże posiadane dochody, po opłaceniu wszystkich kosztów miesięcznych zobowiązań pozwolą – zdaniem orzekającego - na wygospodarowanie kwoty 100 zł należnego wpisu sadowego. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia solidarnie przez wnioskodawców kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonego zażalenia, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270).