II SA/Kr 406/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2017 r. wniosku A.H. i W.H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.H. i W.H. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 26 stycznia 2016 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął kolejny wniosek z dnia 29 listopada 2016 r., skarżących A. i W.H. o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczyli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnim synem B.H. i synową A.H. . Ich miesięczny dochód wynosi 900 zł i jest to renta skarżącego, syn i synowa zarabiają po [...] zł każde. Dochód rodziny wynosi 4100 zł. Skarżąca A.H. nie pracuje, poszukuje pracy. W skład majątku skarżących wchodzi dom o pow. 125 m2, nieruchomość rolna skarżącej o pow. 34 arów oraz samochód osobowy marki [...] z 1999 r. Na uzasadnienie wniosku skarżący podali, iż z uwagi na trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący uległ wypadkowi i porusza się o kulach. Pobiera z tego tytułu rentę w wysokości 900 zł. Skarżący nie posiadają żadnych oszczędności. Ich miesięczne wydatki na media wynoszą ok 350 zł, na leczenie 300 zł, ubezpieczenie 370 zł co trzy miesiące i ok. 1000 zł wyżywienie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r. oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego, skarżący wskazali, iż jedynym ich źródłem dochodu jest świadczenie rentowe w wysokości 840 zł i niezrozumiałym dla nich jest uwzględnienie dochodów syna i synowej przez referendarza. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez nich we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwalają uznać, że spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie. Wymaga podkreślenia, iż skarżący uwzględnili we wniosku o przyznanie prawa pomocy syna i synową, wpisując ich jako osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Po odmowie przez referendarza zwolnienia z kosztów sądowych, skarżący stwierdzili, iż syn i synowa nie pozostają jednak z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym stanie rzeczy Sąd uznał takie twierdzenie za niewiarygodne. Skarżący dysponują kwotą 4100 zł miesięcznie, swoje wydatki ocenili na 1773 zł miesięcznie. Sąd w całości podziela więc rozważania referendarza, iż posiadane przez skarżący dochody, po opłaceniu wszystkich kosztów miesięcznych zobowiązań pozwolą na wygospodarowanie kwoty należnych kosztów sądowych. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.