II SA/Kr 407/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 października 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. i J. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 stycznia 2018r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 16 października 2018r. skarżący złożyli na formularzu urzędowym ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję SKO w K. z dnia 12 stycznia 2018r. wydaną w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody tylko z emerytury. Zdaniem orzekającego, obecny wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe . Źródłem utrzymania rodziny są emerytury obydwojga skarżących w łącznej kwocie [...]zł. Skarżący wykazują koszty utrzymania na łączną kwotę ok. [...] zł, w skład czego wchodzą comiesięczne opłaty na utrzymanie oraz spłata pożyczki zaciągniętej na remont dachu. Do tego należy doliczyć koszty wyżywienia i zakupu podstawowych produktów . Z akt sprawy wynika również , iż skarżący jest po dwóch zawałach serca , posiada II grupę inwalidzką. Z oświadczeń skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom o pow. 220 m2 o wartości [...] zł. Skarżący nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż obecny wniosek skarżących jest ich kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek – postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 maja 2018r. został rozpoznany w taki sposób, iż skarżących zwolniono od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję SKO w K., natomiast w pozostałym zakresie oddalono. Ponieważ postanowienie to stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. A zatem przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżący nie wykazali bowiem żadnych innych nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu – w stosunku do stanu z maja 2018r. – ich stanu majątkowego. Przedstawiony przez nich obecny stan majątkowy i bytowy jest bowiem tożsamy z tym, który był przedmiotem oceny w maju 2018r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie obecnie wymaganych ew. opłat sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu, sytuacja ta bowiem nie zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej gdzie skarżący zostali zwolnieni jedynie od wpisu od skargi co do pozostałych ew. kosztów sądowych – ich sytuacja materialna pozwalała, zdaniem orzekającego wygospodarować fundusze na ten cel. Aktualnie zaś nie wykazali żadnych okoliczności innych niż poprzednio przedstawiane, które wpłynęłyby obecnie na pogorszenie ich stanu majątkowego i bytowego uniemożliwiając uiszczenie ew. dalszych opłat postępowania. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość własnych dochodów rodziny w łącznej kwocie [...]zł - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych , wykazanych wydatków na utrzymanie, deklarowanego braku oszczędności, konieczności spłaty pożyczki w łącznej kwocie [...]zł - rata [...] zł - w kontekście ew. przyszłych kosztów sądowych nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie stron od tegoż wpisu sądowego z uwagi na zmianę okoliczności czy sytuacji materialnej. Tak przedstawiona bowiem sytuacja materialna pozwalała na zwolnienie skarżących jedynie od wpisu sądowego od skargi, umożliwiając im tym samym realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).