II SA/Kr 410/06

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 5 października 2007r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Budowlanego w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki postan a w i a I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu [...] sierpnia 2007r. skarżący A. B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r. wydaną w sprawie odmowy wydania nakazu rozbiórki. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację majątkową, brak jakichkolwiek własnych dochodów. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, ojcem oraz dwoma braćmi. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę matki wnioskodawcy w wysokości 2 352,83 zł. Ojciec skarżącego nie osiąga żadnych dochodów, jest osobą niezdolną do pracy, po wypadku. Rodzina nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż rodzina posiada dom w stanie surowym oraz mieszkanie o pow. 37 m2 w K. Wykazuje również nieruchomość rolną o pow. 1,10 ha, którą-jak oświadcza - oddał w dzierżawę za ponoszenie opłat związanych z gruntem, wnioskodawca nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. W pierwszej kolejności Sąd pragnie zaznaczyć, iż powyższa sprawa nie należy do katalogu spraw wymienionych w przepisie art. 239 pkt l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwolnionych mocą ustawy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznając zatem merytorycznie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd zważył, co następuje. W ocenie Sądu, wniosek strony zasługuje w części na uwzględnienie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanej pomocy prawnej stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Sądu, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Rodzina skarżącego posiada co prawda stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę matki wnioskodawcy w wysokości 2352,83 zł, jednakże sam skarżący jest uczniem na utrzymaniu rodziców, nie ma swoich własnych dochodów. Poniesienie jednorazowych kosztów wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego najbliższych. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę w szczególności powyżej przedstawione okoliczności, zaistniały zatem przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od konieczności uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. l pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca zaś, wnosząc skargę do sądu, winna się liczyć z tym, iż będzie zobowiązana do uiszczenia należnych wpisów i opłat sądowych. Przytoczone przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności winny natomiast uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały w sposób nie budzący wątpliwości wykazane i udowodnione w stopniu -uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi. Nie ma natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych ponieważ rodzina skarżącego dysponuje majątkiem, a posiadanie majątku ( w szczególności domu jednorodzinnego czy mieszkania ) w zasadzie wyklucza możliwość całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych. Rodzina zatem może poczynić oszczędności w swoim budżecie domowym w celu wygenerowania środków finansowych na ewentualne inne koszty sądowe. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, Sąd stwierdził, iż strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Ustanowienie kwalifikowanego zastępcy prawnego należy do sytuacji wyjątkowych. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 a także w art. 140 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Stosownie bowiem do art. 134 cyt. stawy - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną Sąd zatem wszechstronnie i wnikliwie bada sprawę bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez osobę nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § l, art. 244 § l, art. 245 § 3 oraz art. 246 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270).