II SA/Kr 419/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Krystyna Daniel ( spr. ) WSA Ewa Rynczak Protokolant: Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2007 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 stycznia 2004 r., nr Kol. Odw. [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l Instancji Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. decyzją z [...].2003 r. na podstawie art.104 k.p.a. i art. 43 ust. 1, art. 5 i art. 31 a ustawy z 29.11.1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993 r. Nr 13, poz. 60 ze zm.) oraz pisma Nr [...] Wójta Gminy K. w sprawie udzielenia poważnienia dla Kierownika GOPS w K. do wydawania decyzji administracyjnych, odmówił przyznania zasiłku specjalnego okresowego Z. K. W uzasadnieniu organ l instancji w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego ustalił, że wnioskodawczyni mieszka z mężem i dwojgiem dzieci we własnym dużym domu jednorodzinnym. Źródłem utrzymania rodziny jest gospodarstwo rolne i zasiłek pielęgnacyjny. Sytuacja materialna rodziny jest trudna z uwagi na długotrwałą chorobę niepełnosprawnego syna, który wymaga stałego leczenia, rehabilitacji oraz stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. GOPS odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku okresowego regulowanego art. 31 cyt. ustawy z uwagi na przekroczenie przez rodzinę Z. K. kryterium dochodowego - ustalonego stosownie do art. 4 ust. 1 cyt. ustawy, wynoszącego w jej przypadku [...] zł podczas gdy faktyczny dochód rodziny wynosi [...] zł, a więc jest wyższy od dochodu ustawowego. Odmawiając przyznania zasiłku specjalnego okresowego organ l instancji wskazał, że zasiłek taki może być przyznany gdy osoba lub rodzina nie spełnia kryterium dochodowego, ale występuje szczególnie uzasadniony przypadek potwierdzony dowodami o długotrwałej chorobie członka rodziny i wydatkach związanych z jej leczeniem. Wnioskodawczyni nie doręczyła jednak żadnych dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków związanych z chorobą syna. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Z. K. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając, że wyliczenia dochodu jaki jej rodzina faktycznie osiąga dokonane przez organ l instancji jest zawyżone i "oparte na wydumanych cyfrach rzekomego dochodu" z gospodarstwa prowadzonego przez rodzinę odwołującej się. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 stycznia 2004 r, znak: [...] na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 4a, art. 11, art. 31, art. 31 a, art. 43 ust. 1 ustawyz29.11. 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 Nr 64 poz. 414 ze zm.), w związku z art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniesiono, że przepis art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 cyt. ustawy, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na: 1) długotrwałą choroba 2) niepełnosprawność, 3) brak możliwości zatrudnienia, 4) brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, 5) możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Jak zatem wynika z treści przytoczonego przepisu, ażeby właściwy organ udzielający pomocy społecznej był uprawniony przyznać wnioskodawcy zasiłek stały, muszą zostać spełnione jednocześnie następujące przesłanki: 1) dochody oraz posiadane zasoby pieniężne wnioskodawcy nie mogą wystarczać na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia, brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, 2) dochód rodziny lub osoby zamieszkującej samotnie nie powinien przekraczać kwoty kryterium dochodowego określonego zgodnie z przepisem art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z akt sprawy rodzina Z. K. spełnia tylko pierwszą z wymienionych przesłanek ponieważ zgodnie orzeczeniem Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. z [...].2003 r., syn Z. K. – Ł. K. został zakwalifikowany jako osoba o stopniu niepełnosprawności powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, natomiast do przyznania zasiłku okresowego konieczne jest również spełnienie przesłanki dotyczącej kryterium dochodowego. Zgodnie treścią art. 4 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych-z pomocy społecznej przysługuje rodzinom, jeżeli miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie nie przekracza na pierwszą osobę w rodzinie kwoty 418 zł, na drugą i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat - 294 zł, na każdą zaś osobę w rodzinie poniżej 15 lat - 210 zł. Jak wynika z akt sprawy Z. K. prowadzi wraz ze swoim mężem oraz dwójką dzieci czteroosobowe gospodarstwo domowe. Rodzina Z. K. osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł (dowód: podpisany przez Z. K. kwestionariusz wywiadu środowiskowego z dnia [...].2003 r.). Wysokość kryterium dochodowego - warunkującego możliwość przyznania pomocy społecznej w postaci pieniężnej - adekwatnego dla rodziny Z. K. kształtuje się na pułapie 1.132 zł (418 zł + 294 zł. + 2 x 210 zł = 1132 zł). Oznacza to, iż dochód osiągany przez rodzinę K. przewyższa wysokość kryterium dochodowego ustalonego na podstawie regulacji zawartej w treści art. 4 ustawy o pomocy społecznej. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż okoliczności kształtujące stan faktyczny niniejszej sprawy nie realizują wszystkich ustawowych przesłanek z art. 31 ustawy, warunkujących możliwość przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. Należy podkreślić, iż w/w przesłanki zawarte są w treści przepisu prawnego bezwzględnie wiążącego organ administracyjny, co do treści wydanego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 31 a ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 może być przyznany bezzwrotny specjalny zasiłek okresowy lub celowy. Tym niemniej wysokość dochodu osiąganego przez rodzinę odwołującej się - tj. [...] zł - przemawia za niemożnością zakwalifikowania sytuacji materialnej w jakiej obecnie znajduje się rodzina Z. K., jako stanowiącej szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu przepisu art. 31 a cyt. ustawy. Nadto organ podniósł, że nie kwestionuje konieczności niesienia pomocy rodzinie państwa K. na pokrycie wydatków związanych z chorobą syna, ale ograniczone możliwości finansowe czynią koniecznymi dokonywanie selekcji wniosków wpływających do GOPS w K. Organ wskazał, że rozstrzygnięcie nie ogranicza strony do ponownego składania wniosków o udzielnie pomocy społecznej. Skargę od powyższej decyzji złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. K. Skarżąca zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, iż utrzymało w mocy nieprawidłową decyzję organu l instancji przyjmując "na wiarę" wadliwe wyliczenie dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącej. Zarzuciła, że jej rodzina nie uzyskuje dochodu w kwocie [...] zł miesięcznie ale wynosi on - łącznie z zasiłkiem pielęgnacyjnym, [...] zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Odpowiadając na zarzuty skarżącej podniesiono, że wniosek o przyznanie zasiłku stałego okresowego Z. K. wniosła w dniu [...].2003 r. Zgodnie z treścią art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przez pojęcie dochodu rodziny na potrzeby rozstrzygania spraw z zakresu pomocy społecznej należy rozumieć sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Jak wynika z akt sprawy dochód rodziny Z. K. kształtował się niezmiennie od miesiąca maja 2003 r. do miesiąca października 2003 r. na poziomie [...] zł miesięcznie. Dowodem przemawiającym za powyższym twierdzeniem są ustalenia dokonane przez pracowników pomocy społecznej, zawarte w kwestionariuszach wywiadów środowiskowych przeprowadzonych z Z. K. w dniach: [...].2003 r., [...].2003 r. oraz [...].2003 r. Każdy z kwestionariuszy stwierdzających przeprowadzenie w/w wywiadów środowiskowych został podpisany przez Z. K. W przypadku każdego z w/w wywiadów Z. K. składała oświadczenie, co do wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez jej rodzinę i za każdym razem wskazywała jako kwotę stanowiącą wysokość owego dochodu - [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z 30. 08. 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swojej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych, ale zważyć należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi i zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa. Dokonana w trybie art. 1 i 2 ustawy z 25.07. 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa stwierdziła, że zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu l instancji naruszają prawo. Do generalnych zasad postępowania administracyjnego należy podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Prawidłowe załatwienie sprawy jest uwarunkowane oparciem rozstrzygnięcia na prawidłowo ustalonych tj. obiektywnie istniejących i właściwie ocenionych okolicznościach faktycznych (art. 7 i art. 77 k.p.a.) oraz wyjaśnieniem stronom zasadności przesłanek, którymi kierowały się organy przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.) Natomiast rozstrzygnięcie, które przesądza o istocie sprawy musi być sformułowane w sposób nie budzący wątpliwości i musi być uzasadnione stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., przy czym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne -wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie materialno-prawną podstawą rozstrzygnięcia stanowił art. 31 a ustawy z 29.11.1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993 r. Nr 13, poz. 60 ze zm.) stanowiący, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 może być przyznany specjalny zasiłek okresowy lub celowy. Z kolei, stosownie do art. 31 ust. 1 cyt. ustawy, zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na: 1) długotrwałą chorobę 2) niepełnosprawność, 3) brak możliwości zatrudnienia, 4) brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, 5) możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Z treści art. 31 ust. ustawy wynika, że aby właściwy organ udzielający pomocy społecznej był uprawniony przyznać wnioskodawcy zasiłek stały, muszą zostać spełnione jednocześnie następujące przesłanki: 1) dochody oraz posiadane zasoby pieniężne wnioskodawcy nie mogą wystarczać na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia, brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, 2) dochód rodziny lub osoby zamieszkującej samotnie nie powinien przekraczać kwoty kryterium dochodowego określonego zgodnie z przepisem art. 4 ustawy o pomocy społecznej Z treści tego art. 31 a wynika, że organ w przypadku świadczeń specjalnych jakim jest specjalny zasiłek okresowy może, ale nie musi, przyznać tego rodzaju świadczenia gdy spełnione są przesłanki uprawniające do przyznania określonego zasiłku - w tym przypadku zasiłku okresowego - za wyjątkiem jednej przesłanki określającej kryterium dochodowe. Należy podkreślić, że przyznanie świadczeń tego rodzaju wiąże się zawsze ze szczególną sytuacją, w której uprawniony przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania podstawowych form pomocy społecznej. W związku z czym zasadne jest aby organ szczególnie wnikliwie rozpatrzył taką możliwość. W niniejszej sprawie Z. K., podjęła starania o otrzymanie zasiłku specjalnego okresowego w związku z chorobą syna Ł. K., zakwalifikowanego orzeczeniem z [...].2003 r., wydanym przez Powiatowy Zespół d/s Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. jako osoba o stopniu niepełnosprawności powodującym konieczność stałej opieki lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ponieważ organ Pomocy Społecznej odmówił przyznania jej z tego tytułu zasiłku okresowego, wskazując na przekroczenie kryterium dochodowego. Wysokość kryterium dochodowego ustalonego stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - warunkującego możliwość przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego wynosiło bowiem dla czteroosobowej rodziny Z. K. 1132 zł (418 + 294 + 2x210 = 1132), podczas gdy dochody uzyskiwane przez rodzinę Z. K. wynosiły [...] zł miesięczne. Ustalenie wysokości dochodu osiągniętego przez rodzinę Z. K. nastąpiło w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...].2003 r. i [...].2003 r. Z ustaleń tych wynika także, iż rodzina utrzymuje się z dochodu z gospodarstwa o pow. [...] ha przeliczeniowych oraz z zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł. Z wywiadu przeprowadzonego w dniu [...].2003 r. wynika, że koszty leczenia syna wynoszą [...] zł miesięcznie, a z wywiadu przeprowadzonego z w dniu [...].2003 r., że "syn przebywa na leczeniu z powodu zwłóknienia kości". W związku z powyższym należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy l i II instancji nie poczyniły z należytą starannością - wymaganą od organów administracji publicznej - wszystkich ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym przypadku przyznania zasiłku specjalnego okresowego. W szczególności organy nie poczyniły wystarczających ustaleń mających na celu ustalenie jakie są faktyczne koszty leczenia niepełnosprawnego Ł. K.. Z pewnością nie można za takie uznać informacji zawartej w kwestionariuszu aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia [...].2003 r. z którego wynika, że miesięczne koszty leczenia wynoszą [...] zł, tym bardziej, że w kwestionariuszu z [...].2003 r. znajduje się informacja o tym, że Ł. K. przebywa na leczeniu, a Z. K. we wniosku przyznanie zasiłku specjalnego okresowego podniosła, że niepełnosprawny syn wymaga kosztownego leczenia i rehabilitacji. Stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. konsekwencją obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego jest konieczność ustosunkowania się przez organ adm. publicznej do wszystkich rozbieżności zawartych w materiale dowodowym. Jak wynika z uzasadnień decyzji organu l i II instancji organy nie uczyniły tego, a okoliczności związane z chorobą i niepełnosprawnością Ł. K., w tym przede wszystkim koszty jego leczenia, nie zostały należycie ustalone przy wydawaniu w/w decyzji administracyjnych. Nie można za takie uznać stwierdzenia organu l instancji zawartego w uzasadnieniu decyzji, że " wnioskodawczyni nie doręczyła żadnych dokumentów potwierdzających wydatki związane z chorobą syna." Nadto należy stwierdzić, że sam fakt, iż dochody czteroosobowej rodziny przekraczają kryterium dochodowe wynikające z art. 4 ust, 1 cyt, ustawy nie jest wystarczającym argumentem uzasadniającym odmowę przyznania zasiłku specjalnego okresowego, którego celem jest właśnie przyznawanie pomocy społecznej w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, uniemożliwiające przyznanie podstawowej formy pomocy, (por. wyrok NSA z 1.04. 1998 sygn. akt IISA/Łd 744/97, ONSA 1999 nr 1 poz. 25). Skoro więc kontrola sądowa wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu ł instancji naruszają prawo, na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.