II SA/Kr 422/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Nawara-Dubiel WSA Waldemar Michaldo Protokolant: Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi E.P. i J.P. na decyzję Wojewody z dnia 14 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania skargę oddala. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r., nr [...] Starosta K. i orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty na rzecz J.P. c. A. i A. oraz E.P. s. S. i E. odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...]= o pow. 0,0063 ha, położoną w obr. [...] m. K. , zajętą pod drogę gminną ul.[...], przejętą z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. przez Gminę K. na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 2012r. znak [...] potwierdzającej, iż wyżej wymieniona działka, zajęta pod drogę gminną, z dniem 1 stycznia 1999r. stała się własnością Gminy K. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że ww. nieruchomość z dniem 1 stycznia 1999r. stała się własnością Gminy K. na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 2012r. znak [...] . Organ administracyjny stwierdził jednocześnie, że wniosek nie został złożony w terminie przewidzianym w art.73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, tzn. pomiędzy dniem 1 stycznia 2001r. a 31 grudnia 2005r. Odwołanie od ww. decyzji złożyli J.P. i E.P. podnosząc m.in., że nie uzyskali jakiejkolwiek informacji w przedmiocie terminu do złożeniu wniosku. Wojewoda w decyzji z dnia [...] lutego 2013r., nr [...], działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2000 r., Nr 98 póz. 1071 z późn. zm.) utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J.P. oraz E.P. wystąpili w dniu 3 lutego 2006r. (data wpływu w Starostwie Powiatowym w K. ) z wnioskiem o odszkodowanie za działkę odpowiadającą dawnej nieruchomości oznaczonej numerem [...] mieszczącej się obecnie w obr. [...] m. K. , zajętej pod drogę gminną ul. [...] Organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Właścicielom takich nieruchomości przysługuje odszkodowanie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na ich wniosek złożony do dnia 31 grudnia 2005r. Następnie wskazano, że zarówno z akt sprawy jak też z treści samego wniosku skarżących i treści ich odwołania wynika, że wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania nie został złożony w terminie określonym w art.73 ust 4 ustawy, to jest w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r. W kontekście powyższych ustaleń przywołano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 sierpnia 2010r. sygn. akt II SA/GI 303/10 w którym stwierdzono między innymi, że określony w art. 73 ust 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania za przejętą nieruchomość drogową jest ,,(...) terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. (...) Terminu prawa materialnego nie można w szczególności przywrócić nawet w przypadkach, gdy do jego uchybienia doszło bez winy strony". Zdaniem Sądu nie ma na to wpływu także okoliczność, że "(...).skarżący nie posiadali wiedzy o pozbawieniu ich z mocy prawa własności nieruchomości". W omawianym wyroku WSA w Gliwicach podkreślił również, że " (...) art. 73 Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nie nakłada na organy administracji publicznej obowiązku zawiadamiania podmiotów uprawnionych do otrzymania odszkodowania o obowiązujących przepisach prawa, w tym o terminach składania wniosków w sprawach odszkodowań (...) nie miała tutaj także zastosowania wynikająca z art. 9 kpa zasada informowania stron ". W świetle powyższego, organ odwoławczy uznał za prawidłowe stanowisko Starosty K. , który orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz J.P oraz E.P., za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. Wskazano, że organ administracji w postępowaniu administracyjnym musi kierować się ściśle, obowiązującymi w danej materii przepisami prawa, z uwzględnieniem wykładni w ramach literatury prawniczej i orzecznictwa sądowo - administracyjnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, złożyli E. i J.P. , podnosząc, ze jest dla nich krzywdzące i niesprawiedliwe rozstrzygnięcie. Skarżący wskazali, że o sprawie dowiedzieli się przypadkowo, a organ administracyjny nie powiadomił ich o terminie do składania podań o wypłatę odszkodowania. Zatem nie ponoszą winy za złożenie wniosku o odszkodowanie po terminie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) - dalej określanej jako "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Podstawą prawną do przejęcia z mocy prawa na własność Gminy K. własności działki nr [...] o pow. 0,0063 ha, położonej w obr. [...] jedn. ewid.[...] m. K. , zajętej pod drogę gminną - ulicę [...], był art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Przepis ten stanowi: "nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem". Kwestię odszkodowania regulują ust. 2, ust. 4 i ust. 5 art. 73 omawianej ustawy. W szczególności ust. 4 wprowadza istotne ograniczenie w zasadzie przejmowania nieruchomości za odszkodowaniem, wynikającej z ust. 1, stwierdzając, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane (...) na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Ostatnie zdanie art. 73 ust. 4 stanowi wprost, że po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Z powodu wątpliwości co do zgodności art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną z Konstytucją RP, a w szczególności z jej art. 21 ust. 2 stanowiącym, że "wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem" powołany przepis został trzykrotnie zaskarżony do Trybunału Konstytucyjnego. Wyrokami z dnia z dnia 20 lipca 2004r., sygn. SK 11/02 (Dz. U. z 2004r., Nr 169 poz. 1782), z dnia 15 września 2009r., sygn. P 33/07 (Dz. U. z 2009r. Nr 60 poz. 1275) i z dnia 19 maja 2011r., sygn. K 20/09 (Dz. U. z 2011 r. Nr 115 poz. 674) Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność omawianego przepisu z Konstytucją. Wobec jednoznacznego stwierdzenia zawartego w art. 73 ust. 4 zd. ostatnie, iż po 31 grudnia 2005r. roszczenie o odszkodowanie wygasa, należy podkreślić, że nie jest istotne jakie były przyczyny niezłożenia wniosku o odszkodowanie w ustawowym terminie. Nie ma również żadnych możliwości przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o odszkodowanie. Jak wynika z przytoczonego powyżej art. 73 ust. 4 ustawy wyłączną przesłanką wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną jest złożenie stosownego wniosku przez osobę uprawnioną do uzyskania odszkodowania w wyznaczonym przez ustawodawcę terminie. Termin ten, jak wynika wprost z ustawy zakreślony został w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Przekroczenie powyższego terminu skutkuje, co również expressis verbis wynika z cytowanego przepisu, wygaśnięciem roszczenia. Powyższe oznacza, że aby roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania było roszczeniem skutecznym, koniecznym jest łączne spełnienie ustawowych przesłanek w postaci: złożenia stosownego wniosku, złożenia go przez uprawnioną do tego osobę i złożenia go w wyraźnie w ustawie wskazanym do dokonania tej czynności terminie - zatem w terminie ustawowym. Terminy ustawowe są terminami, które w sposób wyraźny i precyzyjny zostały w ustawie wskazane. Ustawa wprost określa początek oraz długość trwania terminów, o których mowa, nie ma w związku z tym miejsca na swobodną interpretację, co oznacza swoisty rygoryzm w egzekwowaniu dotrzymywania terminów przez stronę. Zaniechanie dokonania czynności w terminie wskazanym w ustawie, skutkuje jej bezskutecznością i wygaśnięciem przysługującego prawa. Podkreślenia wymaga ponadto, iż terminy ustawowe nie są terminami, do których stosuje się przepisy k.p.a. o przywracaniu terminów, przywracalne są bowiem terminy procesowe, nie natomiast materialnoprawne - takie jak rzeczony termin dochodzenia roszczenia odszkodowawczego, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy (tego rodzaju stanowisko wielokrotnie już było prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, by jedynie tytułem przykładu odwołać się do wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 lipca 2010 roku, sygn. II SA/Bd 503/2010, Lex Polonica nr 2810259, wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 listopada 2009 roku, sygn. II SA/Bk 609/2009, Lex Polonica nr 2806510, wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 sierpnia 2010 roku, sygn. II SA/Gl 196/2010, Lex Polonica nr 2472200, wyroku Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 stycznia 2009 roku, sygn. II SA/Kr 1172/2008, Lex Polonica nr 2440345). Z dniem 1 stycznia 2006r. roszczenie skarżących wygasło i w chwili obecnej nie ma prawnych możliwości przyznania im ekwiwalentu za nieruchomość przejętą z mocy prawa na własność Gminy K. Wracając na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż okolicznościami bezspornymi w zakresie ustaleń faktycznych niniejszej sprawy pozostaje fakt posiadania przez skarżących J.P. i E.P. uprawnień właścicielskich względem nieruchomości oznaczonej jako dz. nr [...] o pow. 0,0063 ha, położonej w obr. [...] m. K. do dnia 1 stycznia 1999 roku, kiedy to z mocy prawa należąca do nich nieruchomość przeznaczona pod drogę gminną ul.[...] stała się przedmiotem własności Gminy K. , o czym orzekł również Wojewoda w deklaratoryjnej decyzji z dnia 7 lutego 2012 roku. Decyzja ta stanowi, na zasadzie w art. 73 ust. 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1. Jak wskazano decyzja taka ma charakter deklaratoryjny. Fakt, że dopiero na podstawie tej decyzji właściciel, czyli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, może skutecznie żądać ujawnienia swojego prawa nie powoduje jeszcze, że automatyzm skutku, czyli nabycia przez te uprawnione podmioty z dniem 1 stycznia 1999r. nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, nie nastąpił (vide wyrok NSA z dnia 2 lutego 2009 roku, sygn. I OSK 260/2008, Lex Polonica nr 2015988). Natomiast okolicznością nie stanowiącą w niniejszym postępowaniu kwestii spornej, jest fakt złożenia przez J.P i E.P. wniosku o ustalenie oraz wypłatę odszkodowania w dniu 3.02.2006 roku (data wpływu do Urzędu Miasta K. ). Przenosząc zaś ów fakt na grunt obowiązujących przepisów, zgodzić należy się ze stanowiskiem wyrażonym w decyzjach organów obu instancji, iż wniosek złożony został z przekroczeniem terminu o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy. Skoro zatem skarżący terminu nie dochowali - wniosek jego dotyczący roszczenia, które wygasło słusznie uznany został za bezskuteczny, wobec czego prawidłowo organ, nie dysponując w tym względzie swobodą uznania administracyjnego, orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawcy. Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 29.02.2012r., sygn. akt II SA/Gd 882/11, że "termin określony w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy z 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest terminem zawitym prawa materialnego. Oznacza to, że termin ten nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa, i to niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała tego terminu. Dla biegu terminów prawa materialnego nie są istotne przyczyny jego uchybienia. Stwierdzenie wygaśnięcia roszczenia z art. 73 ust. 4 ustawy z 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną powoduje, że organy orzekające w przedmiocie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania obowiązane są orzec o bezzasadności żądania strony a nie bezprzedmiotowości postępowania. Prawidłowym rozstrzygnięciem jest merytoryczna decyzja odmawiająca ustalenia i wypłaty odszkodowania." Z powyższych względów zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga wniesiona w niniejszej sprawie jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.