II SA/Kr 423/19
WyrokWSA w Krakowie2019-10-25
Skład orzekający: Małgorzata Łoboz, Beata Łomnicka, Iwona Niżnik-Dobosz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej (Starosta) może samodzielnie, w trybie autokontroli, wykreślić stowarzyszenie zwykłe z ewidencji, jeśli uzna, że nie spełnia ono wymogów formalnych?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może samodzielnie, w trybie autokontroli, wykreślić stowarzyszenia zwykłego z ewidencji. Taka czynność, jako ingerująca w prawa podmiotowe, wymaga sądowej kontroli. W przypadku wątpliwości co do legalności działalności stowarzyszenia, organ powinien wystąpić do sądu powszechnego z wnioskiem o podjęcie odpowiednich kroków prawnych.Stan faktyczny
Starosta N. wykreślił Stowarzyszenie A z ewidencji stowarzyszeń zwykłych, uznając, że jest ono jednostką terenową Związku Piłki Nożnej, a nie stowarzyszeniem zwykłym. Stowarzyszenie wniosło skargę, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną interpretację przepisów dotyczących jednostek terenowych oraz wadliwe uzasadnienie decyzji. Starosta w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko, argumentując, że dokumenty wskazują na przynależność Stowarzyszenia do struktur Związku Piłki Nożnej.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Starosty N. polegającej na wykreśleniu z ewidencji stowarzyszeń zwykłych Stowarzyszenia A oraz zasądził od Starosty N. na rzecz Stowarzyszenia A zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: WSA Beata Łomnicka WSA Iwona Niżnik-Dobosz (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2019 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w N. na czynność z dnia 8 lutego 2019 r. wykreślenia przez Starostę N. z ewidencji stowarzyszeń zwykłych I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności Starosty N. polegającej na wykreśleniu z ewidencji stowarzyszeń zwykłych [...] w N.; II. zasądza od Starosty N. na rzecz skarżącego Stowarzyszenia [...] w N. kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W dniu 9 lutego 2018 r. do Starostwa Powiatowego w N. wpłynął wniosek o wpis do ewidencji stowarzyszeń zwykłych Stowarzyszenie A . Załącznikami do wniosku były: protokół z zebrania założycielskiego z dnia 2 stycznia 2018 r., lista członków Stowarzyszenia, uchwała nr 1 w sprawie założenia stowarzyszenia, uchwała nr 2 w sprawie wyboru zarządu, uchwała nr 3 w sprawie wyboru Komisji Rewizyjnej, uchwała nr 4 w sprawie przyjęcia regulaminu, uchwała nr 5 w sprawie wyboru przedstawicieli i osób uprawnionych do reprezentowania stowarzyszenia na zewnątrz, uchwała nr 6 określająca siedzibę stowarzyszenia, a nadto Regulamin stowarzyszenia zwykłego.
Pismem z dnia 12 lutego 2018 r. (znak: [...]) Starosta poinformował o wpisaniu Stowarzyszenia zwykłego pod nazwą "[...] do rejestru stowarzyszeń zwykłych prowadzonego przez Starostę.
Pismem z dnia 7 lutego 2019 r. (znak: [...]) Starosta poinformował Stowarzyszenie A, że w dniu 8 lutego 2019 r. wykreślono z ewidencji Stowarzyszeń zwykłych [...], wskazując, iż zgodnie ze statutem [...] Związku Piłki Nożnej w K. ww. Stowarzyszenie jest oddziałem [...] Związku Piłki Nożnej w K. bez osobowości prawnej i dlatego powinno być ujawnione w prowadzonym przez Starostę rejestrze stowarzyszeń zarejestrowanych w Krajowym Rejestrze Sądowym jako oddział bez osobowości prawnej, a nie w rejestrze stowarzyszeń zwykłych.
Skargę na ww. rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, strona skarżąca – Stowarzyszenie A określając przedmiot zaskarżenia jako skargę na "decyzję Starosty z dnia 8 lutego 2019 r. (znak: [...]) o wykreśleniu Stowarzyszenie A z ewidencji stowarzyszeń zwykłych".
Strona skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa administracyjnego materialnego i procesowego, tj.:
* art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 713 – dalej jako: u.p.s.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a to uznanie, że [...] stanowi jednostkę terenową [...] Związku Piłki Nożnej, o której mowa w ustawie Prawo o stowarzyszeniach, podczas gdy statut [...] Związku Piłki Nożnej nie określa wymienionych w tym ustępie cech jednostki terenowej;
* art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm. – dalej jako: k.p.a.), poprzez błędną subsumcję przepisów prawa, co z kolei przesądza o działaniu organu z naruszeniem zasady praworządności;
* art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez ich niewłaściwie zastosowanie, a to poprzez nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz niedokładne zbadanie materiału dowodowego;
* art. 8 i art. 11 k.p.a., poprzez niewłaściwą realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa i niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy;
* art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., poprzez ich niewłaściwie zastosowanie, a to poprzez zbyt skrótowe sformułowanie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności niewskazanie podstaw do uznania strony skarżącej za jednostkę terenową, o której mowa w art. 10a ust. 1 u.p.s.
W oparciu o wskazane powyżej uchybienia strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca przytoczyła na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie powołując się na treść art. 10a ust. 1 i 2 u.p.s. oraz poglądy doktryny dotyczące przywołanego przepisu wskazała, że statut [...] Związku Piłki Nożnej dopuszcza tworzenie jednostek takich jak Podokręgi Piłki Nożnej i Okręgowe Związki Piłki Nożnej, przy czym nie stanowią one jednostek terenowych określonych w art. 10a ust. 1 u.p.s. Jednocześnie wskazano, że zgodnie z § 6 ust. 1 Statutu [...] Związku Piłki Nożnej, "w ramach [...] Związku Piłki Nożnej mogą działać Podokręgi Piłki Nożnej oraz Okręgowe Związki Piłki Nożnej w liczbie przyjętej przez Zarząd Związku, który określa również ich zakres terytorialny i siedziby", które to postanowienie statutu – jak zaznaczono – stanowi wyłącznie odzwierciedlenie regulacji przyjętej w § 15 statutu [...] Związku Piłki Nożnej, zgodnie z którym "w ramach Związków Piłki Nożnej mogą działać okręgowe związki piłki nożnej i podokręgi obejmujące terenem swojego działania obszar jednego lub kilku powiatów znajdujących się na terenie jednego województwa". Tym samym strona skarżąca podniosła, że podokręgi piłki nożnej i okręgowe związki piłki nożnej stanowią wyłącznie jednostki stowarzyszenia, niebędące terenowymi jednostkami organizacyjnymi. Co więcej podkreślono, że w statucie [...] Związku Piłki Nożnej brak jest regulacji dotyczących struktury organizacyjnej podokręgów, organów podokręgu, trybu dokonywania wyboru lub powoływania tych organów, a także informacji o możliwości otrzymywania przez członków zarządu podokręgu wynagrodzenia za czynności wykonywane w związku z pełnioną funkcją. Zdaniem strony skarżącej, Starosta nie wziął tych okoliczności pod uwagę, dokonując pobieżnej analizy Statutu [...] Związku Piłki Nożnej. Dodano również, że zgodnie z § 12 Statutu [...] Związku Piłki Nożnej, Podokręgi Piłki Nożnej są członkami [...] Związku Piłki Nożnej, co w ocenie strony skarżącej wyklucza przyjęcie, że są jednocześnie jego jednostkami terenowymi. Podano bowiem, że gdyby intencją [...] Związku Piłki Nożnej lub [...] Związku Piłki Nożnej było uznanie podokręgów piłki nożnej i okręgów piłki nożnej za jednostki terenowe, to takie postanowienia zostałyby wyrażone w statutach tych podmiotów.
Odnosząc się natomiast do wad proceduralnych wydania samej decyzji strona skarżąca wskazała, że za wadliwą należy uznać treść uzasadnienia, a w zasadzie jego brak. W tym zakresie strona skarżąca przytoczyła orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące elementów jakie powinno zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie decyzji, podnosząc zarazem, że w przedmiotowej sprawie organ nie wyjaśnił podstaw, dla których uznał Stowarzyszenie A za jednostkę terenową [...] Związku Piłki Nożnej. Zdaniem strony skarżącej, organ nie wskazał przede wszystkim podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, wobec czego rażąco naruszył art. 107 § 3 k.p.a.
W nawiązaniu do powyższego, podkreślono również, że w ocenie strony skarżącej, w wyniku przeprowadzonego postępowania organ dopuścił się także rażącego naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a także zasady pogłębiania zaufania obywateli wymienionej w art. 8 k.p.a., na poparcie czego przywołano orzecznictwo sądów administracyjnych. W konsekwencji zdaniem strony skarżącej, doszło do błędnej subsumcji przepisów prawa, a co z kolei przesądza o działaniu organu z naruszeniem zasady praworządności, wyrażonej w art. 6 k.p.a.
Tym samym w ocenie strony skarżącej, mając na uwadze całość przedstawionych powyżej okoliczności, należało uznać, że postępowanie organu w przedmiotowej sprawie naruszyło wskazywane już zasady ogólne, którymi organ powinien kierować się w postępowaniu administracyjnym, a więc art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a., tj. zasadę praworządności, nakazującą działanie na podstawie prawa oraz zasadę kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa w postępowaniu, a także wyjaśnienie stronie postępowania przesłanek, którymi się kierował, czy w końcu zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.
W odpowiedzi na skargę Starosta wniósł o jej oddalenie jako bezzasadną oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ przytoczył na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazał, że w dniu 28 grudnia 2018 r. do organu wpłynął wniosek strony skarżącej o wydanie zaświadczenia o wpisaniu Stowarzyszenie A do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Dodano, że w toku rozpatrywania tego wniosku strona skarżąca przesłała pocztą elektroniczną statut [...] Związku Piłki Nożnej oraz regulamin Stowarzyszenie A Mając na uwadze powyższe organ podniósł, że dokonując analizy nadesłanych dokumentów ustalono, że strona skarżąca mylnie została wpisana do rejestru stowarzyszeń zwykłych, ponieważ z postanowień statutu [...] Związku Piłki Nożnej w K. oraz Regulaminu [...] Podokręgu Piłki Nożnej w N. wynikało wprost, że strona skarżąca jest jednostką działającą w ramach [...] Związku Piłki Nożnej i Okręgowego Związku Piłki Nożnej w N. Wyjaśniono bowiem, że zgodnie z § 6 statutu w ramach [...] Związku Piłki Nożnej mogą działać Podokręgi Piłki Nożnej oraz Okręgowe Związki Piłki Nożnej w liczbie przyjętej przez Zarząd Związku, który określa również ich zakres terytorialny. Podkreślono przy tym, że Podokręgi nie posiadają osobowości prawnej (§ 6 ust. 3), zaś Zarząd [...] Związku Piłki Nożnej może powierzyć Podokręgom Piłki Nożnej prowadzenie w imieniu Związku rozgrywek piłki nożnej w danej klasie rozgrywkowej i w tym zakresie Podokręg Piłki Nożnej w imieniu Związku pobiera, wydaje i rozlicza środki związane z organizacją rozgrywek (§ 6 ust. 7). Jednocześnie wskazano, że w zakresie powierzonych środków, o których mowa w ust. 7, działalność Podokręgów Piłki Nożnej podlega kontroli Komisji Rewizyjnej [...] Związku Piłki Nożnej (§ 6 ust. 8), natomiast zgodnie z § 12 ust. 4 i 5 statutu [...] Związku Piłki Nożnej, Podokręgi Piłki Nożnej działają na podstawie regulaminów uchwalonych przez właściwe Zarządy Podokręgów Piłki Nożnej i zatwierdzonych przez Zarząd [...] Związku Piłki Nożnej. Dodano też, że Podokręgi Piłki Nożnej powołuje i rozwiązuje Zarząd [...] Związku Piłki Nożnej określając jednocześnie ich zakres terytorialny.
Mając na uwadze powyższe, organ wskazał, że przesłany przez stronę skarżącą Regulamin [...] Podokręgu Piłki Nożnej w N. zatwierdzony przez Prezydium Zarządu Okręgowego Związku Piłki Nożnej w N. w dniu 3 listopada 2011 r., a następnie w dniu 7 grudnia 2011 r. przez Zarząd [...] Związku Piłki Nożnej. W tym zakresie wskazano również, że Regulamin [...] Podokręgu Piłki Nożnej N. w § 1 ust. 1 stanowi, że podokręg jest jednostką utworzoną przez Okręgowy Związek Piłki Nożnej dla pełnienia w jego imieniu określonych funkcji na danym terenie, przy czym Podokręg nie posiada osobowości prawnej i działa w ramach przekazanych przez [...] Związek Piłki Nożnej i Okręgowy Związek Piłki Nożnej kompetencji i uprawnień wyszczególnionych w § 2 Regulaminu. Organ podał, że z kolei w § 9 ust. 5 Regulaminu postanowiono, iż podokręg opracowuje okresowe i roczne bilanse finansowe i składa je w Okręgowemu Związkowi Piłki Nożnej, które po ich przyjęciu wchodzą do zbiorczego bilansu finansowego Okręgowego Związku Piłki Nożnej N. . Tym samym zdaniem organu, powołane wyżej postanowienia statutu Małopolskiego Związku Piłki Nożnej oraz Regulaminu [...] Podokręgu Piłki Nożnej N. w sposób jednoznaczny wskazują, że strona skarżąca jest jednostką działającą w ramach [...] Związku Piłki Nożnej oraz Okręgowego Związku Piłki Nożnej w N. i z tego względu nie powinna być wpisana do prowadzonej przez Starostę ewidencji stowarzyszeń zwykłych.
Odnosząc się natomiast do podnoszonego w skardze twierdzenia, że zgodnie z § 12 ust. 1 statutu [...] Związku Piłki Nożnej, [...] Podokręg Piłki Nożnej jest członkiem tego stowarzyszenia, organ wskazał, że w tym zakresie statut [...] Związku Piłki Nożnej jest sprzeczny z ustawą o stowarzyszeniach, zgodnie z którą członkami stowarzyszenia mogą być osoby fizyczne, a osoby prawne mogą być tylko członkami wspierającymi. W ocenie organu, status strony skarżącej wyklucza zatem możliwość jego jakiegokolwiek członkostwa w [...] Związku Piłki Nożnej. Jednocześnie na marginesie organ wskazał, że statut [...] Związku Piłki Nożnej i Regulamin [...] Podokręgu Piłki Nożnej N. są bardzo niespójne, co nie stanowi jednak przedmiotu tej sprawy.
W piśmie z dnia 12 lipca 2019 r., w odpowiedzi na wezwanie z dnia 1 lipca 2019 r. o wskazanie numeru i daty zaskarżanego aktu lub czynności, strona skarżąca sprecyzowała, iż zostało jej doręczone pismo z dnia 7 lutego 2019 r. (znak: [...]), w którym została poinformowana o wykreśleniu jej w dniu 8 lutego 2019 r. z rejestru stowarzyszeń zwykłych, prowadzonego przez Starostę. W związku z powyższym doprecyzowano, że skarga złożona w przedmiotowej sprawie dotyczy czynności/aktu wykreślenia Stowarzyszenie A z rejestru stowarzyszeń zwykłych, o czym strona skarżąca została zawiadomiona ww. pismem z dnia 7 lutego 2019 r. (znak: [...]).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli Sądu jest czynność Starosty z dnia 8 lutego 2019 r. polegająca na wykreśleniu z ewidencji stowarzyszeń zwykłych [...] Podokręgu Piłki Nożnej w N. . Zarazem w ocenie Sądu pismo informujące stronę skarżącą o jej wykreśleniu z ewidencji stowarzyszeń zwykłych nie posiada znamion decyzji administracyjnej tym bardziej, że zostało skierowane do niej po jej wykreśleniu z ewidencji stowarzyszeń zwykłych a ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach nie przewiduje wydawania takich decyzji. Pismo to nie wnosi nic nowego do stanu prawnego i sytuacji prawnej strony skarżącej, posiada walor informacji/zawiadomienia o uprzedniej czynności organu, która bezsprzecznie zaingerowała w prawa podmiotowe strony skarżącej i ta czynność jest obecnie przedmiotem kontroli Sądu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 z późniejszymi zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z uwagi na treść art. 3 § 2 ust. 4 p.p.s.a nie ulega wątpliwości, że sąd orzekający jest właściwy w rzeczonej sprawie, gdyż przedmiotem zaskarżenia jest czynność organu z zakresu administracji publicznej. Prowadzenie ewidencji stowarzyszeń zwykłych stanowi bowiem zadanie publiczne z zakresu administracji publicznej. Teza ta o właściwości tut. Sądu w zakresie jak poniżej, jest zarazem kompatybilna i spójna z zawartą w art. art. 40a § 5 u.p.s kompetencją sądu administracyjnego do rozpatrywania skarg w zakresie bezczynności organu w procedurze wpisu do ewidencji stowarzyszenia zwykłego. Zgodnie z treścią art. 40a ust. 5 -6 u.os. " W przypadku gdy organ nadzorujący nie dokona wpisu do ewidencji w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku o wpis lub uzupełnienia jego braków i nie został złożony wniosek, o którym mowa w art. 41, przedstawicielowi reprezentującemu stowarzyszenie zwykłe albo zarządowi przysługuje prawo wniesienia skargi na bezczynność do sądu administracyjnego.6. Do rozpoznania skargi, o której mowa w ust. 5, stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, 1467, 1544 i 1629 oraz z 2019 r. poz. 11 i 60), z tym że: 1)organ nadzorujący przekazuje akta sprawy i odpowiedź na skargę w terminie 14 dni od dnia wniesienia skargi;2)sąd rozpoznaje skargę w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt sprawy wraz z odpowiedzią na skargę".
W ocenie obecnie orzekającego składu sąd administracyjny jest właściwy zarówno w przypadku bezczynności organu ewidencyjnego jak i w przypadku jego "nadaktywności", "nadczynności" spełniającej znamiona czynności z zakresu administracji publicznej, o której stanowi art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Skarga jest uzasadniona z powodu i w zakresie wskazanym poniżej.
Przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 713 – dalej jako: u.p.s.) szczegółowo regulują tryb tworzenia stowarzyszeń zwykłych, a także odnoszą się do sposobu prowadzenia ewidencji, formy reprezentacji czy ograniczeń w działalności tego typu zrzeszeń. W art. 40a rzeczonej ustawy wprost wskazano, że momentem rozpoczęcia działalności przez stowarzyszenie rejestrowe jest jej wpis do prowadzonej przez organ nadzorujący ewidencji. Ustawodawca nie uregulował jednak w sposób jednoznaczny trybu wykreślenia z niej stowarzyszenia, ograniczając się do wyrażonego w art. 43 u.o.s. nakazu odpowiedniego stosowania przepisów o stowarzyszeniach.
Wobec powyższego należy odwołać się do mechanizmu środków nadzoru nad działalnością stowarzyszenia określonego w art. 28 i 29 u.o.s., w myśl których organ nadzorujący w przypadku powzięcia przekonania, że działalność stowarzyszenia jest niezgodna z prawem bądź narusza postanowienia statutu, może wystąpić o ich usunięcie w określonym terminie, udzielić ostrzeżenia władzom stowarzyszenia lub wystąpić do sądu, który jest władny, po spełnieniu jednej z wyszczególnionych przesłanek, rozwiązać stowarzyszenie. Zgodnie z treścią art. 28 u.o.s.: "W razie stwierdzenia, że działalność stowarzyszenia jest niezgodna z prawem lub narusza postanowienia statutu w sprawach, o których mowa w art. 10 ust. 1, art. 10a ust. 1 i 3 i art. 10b, organ nadzorujący, w zależności od rodzaju i stopnia stwierdzonych nieprawidłowości, może wystąpić o ich usunięcie w określonym terminie, udzielić ostrzeżenia władzom stowarzyszenia lub wystąpić do sądu na podstawie art. 29".
Artykuł 29 u.os. stanowi, że "1. Sąd, na wniosek organu nadzorującego lub prokuratora, może:1) udzielić upomnienia władzom stowarzyszenia; 2) uchylić niezgodną z prawem lub statutem uchwałę stowarzyszenia; 3)rozwiązać stowarzyszenie, jeżeli jego działalność wykazuje rażące lub uporczywe naruszanie prawa albo postanowień statutu i nie ma warunków do przywrócenia działalności zgodnej z prawem lub statutem. 2. Sąd rozpoznając wniosek, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, może na wniosek lub z własnej inicjatywy wydać zarządzenie tymczasowe o zawieszeniu w czynnościach zarządu stowarzyszenia, wyznaczając przedstawiciela do prowadzenia bieżących spraw stowarzyszenia. 3. Rozpoznając wniosek o rozwiązanie stowarzyszenia, sąd może zobowiązać władze stowarzyszenia do usunięcia nieprawidłowości w określonym terminie i zawiesić postępowanie. W razie bezskutecznego upływu terminu, sąd, na wniosek organu nadzorującego lub z własnej inicjatywy, podejmie zawieszone postępowanie".
Wobec tak dalece ingerującego w prawa jednostki faktu jak utrata przez stowarzyszenie bytu prawnego wskutek wykreślenia go z ewidencji, ustawodawca wprowadza uprzednią materialnoprawną sądową kontrolę formułowanych w realiach kontrolowanej sprawy przez organ nadzoru zarzutów. Nie ulega więc wątpliwości, że zmiany w ewidencji polegające na wykreśleniu z ewidencji stowarzyszeń zwykłych [...] Podokręgu Piłki Nożnej w N. jako wywołujące skutki prawne nie mogą być dokonywane w trybie samodzielnej materialnoprawnej autokontroli organu.
W razie hipotetycznych wątpliwości co do legalności działalności stowarzyszenia organ nadzoru miał możliwość prawną niejako prewencyjnie skierować do sądu rejestrowego w oparciu o art. 41 u.o.s. wniosek o zakazanie założenia stowarzyszenia, lecz było to dopuszczalne wyłącznie przed dokonaniem wpisu. W okresie już po jego dokonaniu kontrolowany organ nie jest władny, aby w trybie autokontroli wykreślać z ewidencji stowarzyszeń zwykłych wpisane do niej podmioty według własnych samodzielnych ocen materialnoprawnych, gdyż to narusza ich istotne podmiotowe prawa konstytucyjne i ustawowe, jakim jest m.in. prawo do zrzeszania się. Dlatego potencjalnie poszukując władzy właściwej do stwierdzenia stanu niezgodności z prawem kontrolowany organ powinien rozważyć uruchomienie wskazanego powyżej trybu kontroli sądowej, o którym jest mowa w art. 28 i 29 u.o.s.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził bezskuteczność czynności Starosty z dnia 8 lutego 2019 r. polegającej na wykreśleniu z ewidencji stowarzyszeń zwykłych [...] Podokręgu Piłki Nożnej w N. , gdyż z powyższych przyczyn niedopuszczalne w świetle prawa było w rozpatrywanym stanie faktycznym wykreślenie przez starostę stowarzyszenia zwykłego [...] Podokręg Piłki Nożnej w trybie swoistej materialnoprawnej "autokontroli" podjętej z urzędu. Jeżeli w ocenie kontrolowanego organu skarżący podmiot nie spełnia wymogów do figurowania w ewidencji powinien w celu ew. weryfikacji stanu prawnego zwrócić się do sądu powszechnego w oparciu m.in. o powyżej wskazane podstawy prawne. Sąd administracyjny obecnie orzekający poza kompetencją jaką posiada do wyeliminowania zaskarżonej czynności z obiegu prawnego nie ma podstaw prawnych do dokonywania oceny zarzutów materialnoprawnych skargi jak i materialnoprawnej argumentacji organu. Wyrok tut. Sądu posiada przede wszystkim wymiar formalny polegający na wyeliminowaniu z obiegu prawnego kontrolowanej czynności jako niedopuszczalnej w świetle prawa administracyjnego do podejmowania z urzędu przez organ ewidencyjny w trybie materialnoprawnej autokontroli.
Przy ew. podejmowaniu dalszych czynności kontrolowany organ powinien się kierować powyższą oceną Sądu.
Z treści przytoczonych powyżej przepisów wynika bezsprzecznie, że kontrolowany organ nie mógł samodzielnie z urzędu dokonać kontrolowanej czynności w związku z czym Sąd działając na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania jak w pkt II sentencji orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło