II SA/Kr 434/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku Nr: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia skarżący W. O. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną T. O., 20- letnią córką E. O. oraz 16-letnim synem J. O. Miesięczny dochód rodziny wynosi 4.800 zł i stanowi go dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. W skład majątku skarżącego wchodzi dom wielkości 50 m² oraz działka rekreacyjna wielkości 31 arów. Nie deklaruje on posiadania zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy W. O. podniósł, iż jest jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny. Posiada dwoje dzieci w wieku szkolnym, a żona nie pracuje z powodów zdrowotnych. Koszt utrzymania mieszkania wynosi około 1.200 zł miesięcznie. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że stałe wydatki gospodarstwa domowego poparte załączonymi rachunkami wynoszą około 800 zł, natomiast inne stałe wydatki ponoszone przez rodzinę na wyżywienie, wydatki szkolne, środki higieny i czystości, odzież oraz leki dla żony dodatkowo wynoszą około 2.800 zł. Skarżący załączył odpis zeznania podatkowego [...] o wysokości uzyskanego przychodu i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2007, odpis deklaracji dla podatku od towarów i usług [...] za kwiecień 2008 roku, zaświadczenie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego K. z dnia [...] roku o wysokości przychodów w roku podatkowym 2007 z tytułu działalności opodatkowanej w formie [...], wyciągi z rachunków bankowych (osobistego i firmowego) obejmujące transakcje za ostatnie trzy miesiące, faktury za gaz, energię elektryczną, usługi komunalne, wodę i telefon. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia [...] grudnia 2002 r., [...], niepubl.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 roku (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1209), od dnia 1 stycznia 2008 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.126 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt [...], niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga miesięczne dochody w wysokości 4.800 zł. Kwota tych dochodów jest ponad czterokrotnie wyższa niż najniższe krajowe wynagrodzenie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną "[...]". Z załączonego odpisu zeznania podatkowego [...] wynika, że wysokość przychodów z prowadzonej działalności za rok 2007 wyniosła 203.098,86 zł. Trudno zatem uznać skarżącego za osobę ubogą – a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Po uwzględnieniu faktu, że uzyskiwane przez skarżącego dochody przypadają na czteroosobową rodzinę, bowiem tylko skarżący osiąga dochody, na osobę w rodzinie przypada kwota 1.200 zł. Kwota ta jest znacznie wyższa od kwoty tzw. "minimum socjalnego", uzasadniającego przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, wynoszącej 351 zł dla osób w rodzinie. W ocenie sytuacji finansowej wnioskodawcy orzekający wziął pod uwagę wydatki udokumentowane przez skarżącego, tj. za energię elektryczną w kwocie 191,70 zł, gaz około 320 zł (rachunki za miesiące styczeń, luty, marzec opiewają odpowiednio na kwoty 340,89 zł, 318,67 zł, 309,37zł), usługi komunalne za 3 miesiące 30 zł, woda za 3 miesiące około 100 zł (97,83 zł od listopada 2007 r. do stycznia 2008 r. i 112,23 zł od stycznia do kwietnia 2008 r.) oraz telefon ok. 200 zł (191,97 zł, 224,05 zł i 185,41 zł). Natomiast deklarowane przez skarżącego inne stałe wydatki (wyżywienie, wydatki szkolne, środki higieny i czystości, odzież i leki dla żony) w kwocie 2.800 zł nie zostały w żaden sposób potwierdzone. Dodać należy, iż analiza przepływu środków finansowych na rachunkach bankowym wskazuje, że skarżący dysponuje wolnymi środkami, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie wpisu sądowego. Podsumowując, należy stwierdzić, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący, jako osoba uzyskująca miesięczne dochody kwocie 4.800 zł, będąca właścicielem domu o powierzchni 50 m² oraz działki rekreacyjnej wielkości 31 arów – nie może być za taką osobę uznany. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).