II SA/Kr 435/21

WyrokWSA w Krakowie2021-06-29

Skład orzekający: Magda Froncisz, Tadeusz Kiełkowski, Jacek Bursa

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy następcy prawni właściciela nieruchomości, który nie był pierwotnym właścicielem w momencie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości (np. poprzez posadowienie gazociągu), a nabył ją później (np. przez zasiedzenie lub spadek), mają prawo do odszkodowania za szkody powstałe w wyniku tego ograniczenia, zwłaszcza gdy pierwotna decyzja zezwalająca na zajęcie nieruchomości nie została odnaleziona?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że prawo do odszkodowania za szkody powstałe w wyniku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości (np. posadowienia urządzeń przesyłowych) przysługuje co do zasady osobie, która była właścicielem nieruchomości w dacie tego ograniczenia. Roszczenie to nie przechodzi co do zasady na następców prawnych (syngularnych ani uniwersalnych), chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Ponadto, ustalenie odszkodowania jest możliwe jedynie w razie uprzedniego wydania decyzji administracyjnej zezwalającej na zajęcie nieruchomości w celu realizacji inwestycji, a brak takiej decyzji uniemożliwia merytoryczne rozpatrzenie sprawy.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku Z. B. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za szkody powstałe na skutek budowy gazociągu na jego nieruchomości, która została nabyta przez zasiedzenie w 2010 r., a wcześniej przez spadkobranie po W. L. Organ I instancji umorzył postępowanie, uznając, że wnioskodawca nie był właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji o lokalizacji szczegółowej z 1962 r. i nie przysługuje mu prawo do odszkodowania. Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, twierdząc, że poprzedni właściciele nie otrzymali odszkodowania, a ograniczenie korzystania z nieruchomości trwa od lat.
Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magda Froncisz SWSA Tadeusz Kiełkowski SWSA Jacek Bursa (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Wojewody z dnia 5 lutego 2021 roku, znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania skargę oddala Decyzją z 16 lipca 2020 r. znak [...] Starosta [...] orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu szkód powstałych na skutek zajęcia nieruchomości oraz zmniejszenia się jej wartości w następstwie budowy gazociągu [...] oraz [...], na podstawie decyzji nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 17 maja 1962 r. o lokalizacji szczegółowej, na terenie nieruchomości obejmującej działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 0,5591 ha, położonej w obrębie B. - miasto, gm. B., objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiącej własność Z. B. oraz E. B.. Orzekając w ww. sposób organ I instancji wskazał, iż na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w T. - Wydział I cywilny z 12 czerwca 2012 r sygn. akt [...] Z. B. i E. B. z dniem 30 czerwca 2010 r. nabyli przez zasiedzenie na prawach ustawowej wspólności majątkowej prawo własność nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 0,5591 ha, położonej w B., objętej KW [...] Okres zasiedzenia sąd obliczył od 1980 r. Z kolei poprzednim właścicielem przedmiotowej nieruchomości był W. L. (na podstawie Aktu Własności Ziemi nr [...]. Na ww. nieruchomości na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 17 maja 1962 r. wybudowano gazociąg [...]. Wobec czego bezspornym jest fakt, że obecni właściciele przedmiotowej nieruchomości nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania decyzji nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 17 maja 1962 r. o lokalizacji szczegółowej W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że stosownie do treści art. 128 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ("u.g.n.") odszkodowanie za szkody związane z posadowieniem na nieruchomości urządzeń przesyłowych przysługuje osobie, która była właścicielem nieruchomości w dacie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Mając powyższe na uwadze organ I instancji zwrócił uwagę na poglądy judykatury wyrażane w tego typu sprawach, zgodnie z którymi nabywca nieruchomości, w stosunku do której wydano decyzję w trybie art. 124 ust. 1 u.g.n. (względnie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) nie jest uprawniony do uzyskania odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 4 u.g.n., bowiem nie jest on osobą, która doznała szkody wskutek takiego ograniczenia prawa własności. Odwołanie złożył Z. B., zarzucając naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie, tj.: art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony a to wobec nie legitymowania się przez niego interesem prawnym uprawniającym do dochodzenia odszkodowania za wywłaszczenie, co ma wynikać z okoliczności, że wnioskodawca nie był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia, podczas gdy żaden z poprzedników prawnych aktualnych właścicieli nieruchomości nie otrzymał stosownego odszkodowania tytułem, stan ograniczenia możliwości korzystania z nieruchomości przekładający się na jej obniżoną wartość trwa nieprzerwanie od kilkudziesięciu lat, wnioskodawca wraz z żoną są współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości od ponad 40 lat, a zatem legitymują się uprawnieniem do otrzymania odszkodowania; naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania jest tylko osoba wywłaszczona, podczas gdy zgodnie z aktualną dyrektywą interpretacyjną przepisów regulujących tę tematykę, ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia, zaś przepisy aktualnej ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami w zakresie odszkodowań za wywłaszczenie mają zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 120 i art. 124-126 tej ustawy, jak również do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Wojewoda decyzją z dnia 5 lutego 2021 r. znak: [...], na podstawie art. 9a w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podkreślono, iż w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma fakt, iż posadowienie na przedmiotowej nieruchomości gazociągów [...] nie zostało dokonane w związku z decyzją wydaną na podstawie przepisów obowiązującej wówczas ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Art. 35 ww. ustawy przewidywał, że organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń spowodowało, że nieruchomość nie nadawała się do dalszego racjonalnego jej użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlegała wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w tej ustawie dla wywłaszczenia nieruchomości. Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepisy u.g.n. przewidują, że wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw (art. 128 ust. l u.g.n.). Odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu (art. 128 ust. 4 u.g.n.). Co do zasady zatem powyższe regulacje przewidują możliwość ustalenia odszkodowania również w razie wydania decyzji na podstawie art. 35 nieobowiązującej już ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli dotychczas odszkodowania takiego nie przyznano osobie uprawnionej. Niemniej, do akt przedmiotowej sprawy organ I instancji pozyskał jedynie odpis decyzji nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 17 maja 1962 r. znak [...] o lokalizacji szczegółowej, skierowanej do Zakładów Gazu Ziemnego w T., która jednakże nie stanowi zezwolenia na przeprowadzenie gazociągu na konkretnej nieruchomości, o którym mowa w art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Pomimo dokonywanych poszukiwań Starosta [...] nie odnalazł dokumentacji świadczącej, iż zostało wydana decyzja zezwalająca na posadowienie gazociągu na terenie nieruchomości obejmującej działkę nr [...], położonej w obrębie B. - miasto, gm. B. na podstawie powyższej decyzji o lokalizacji szczegółowej z 17 maja 1962 r., co potwierdza korespondencja organu I instancji z: 30 stycznia 2020 r. do Archiwum Narodowego w K., i z 20 lutego 2020 r. do Archiwum Zakładowego [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. w sprawie odszukania i przesłania materiałów archiwalnych dotyczących lokalizacji gazociągów: [...] przebiegających przez działkę ewidencyjną nr [...], położoną przy ul. [...] w B., które do to działania nie doprowadziły do pozyskania jakichkolwiek materiałów archiwalnych dotyczących budowy ww. gazociągów wysokoprężnych. Jedynym dokumentem pozyskanym przez organ l instancji w przedmiotowej sprawie jest odpis decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [...] znak [...] wydanej 17 maja 1962 r. przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., nadesłany wraz z pismem z 21 stycznia 2020 r. przez obecnego właściciela rurociągów tj. Operatora Gazociągów Przesyłowych Gaz System S.A. Oddział w T.. W powyższym piśmie ww. spółka wyjaśniła, iż gazociąg [...] wybudowany został w 1963 r. m.in. na podstawie powyższej decyzji o lokalizacji szczegółowej, zaś gazociąg [...] powstał w latach czterdziestych ubiegłego wieku, a w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku gazociąg dostosowano do wymogów Wyższego Urzędu Górniczego. Z uwagi zatem na fakt, iż w powyższej sprawie nie odnaleziono decyzji administracyjnej dotyczącej ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położonej w obrębie B. - miasto, gm. B., stwierdzić należy brak podstaw do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W podobnej sprawie o ustalenie odszkodowania o którym mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 16 marca 2007 r. II SA/Kr 949/03 wyraził pogląd, iż ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości rynkowej działki w związku z przeprowadzeniem inwestycji na podstawie powołanego przepisu jest możliwe jedynie w razie uprzedniego wydania decyzji administracyjnej zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości w celu realizacji konkretnej inwestycji (podobnie w wyroku NSA z 22 lutego 2013 r. I OSK 1287/11; por. także odpowiednio wyrok WSA w Krakowie z 4 grudnia 2017 r. II SA/Kr 1132/17). Decyzja nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 17 maja 1962 r. o lokalizacji szczegółowej gazociągu wysokoprężnego stanowi jedynie dokument planistyczno-architektoniczny, wydany na podstawie art. 3 ustawy z dnia l stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym i zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa Urbanistyki i Architektury z dnia 8 sierpnia 1961 r. w sprawie ustalania lokalizacji szczegółowej inwestycji budowlanych i stref ochronnych oraz wyrażania zgody na zmianę sposobu wykorzystania terenu, adresowany do inwestora, którym w tym przypadku były Zakłady Gazu Ziemnego w T.. Od daty powstania gazociągu [...] do dnia złożenia wniosku przez Z. B. o ustalenie i wypłatę stosownego odszkodowania minęło ponad 56 lat, co miało zasadniczy wpływ na brak możliwości odszukania przez organ I instancji dokumentacji dotyczącej budowy gazociągu [...]), także w przypadku gazociągu [...] który powstał jeszcze wcześniej bo w latach 40-tych ubiegłego wieku, również nie odnaleziono takiej dokumentacji. W skardze Z. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję zarzucono naruszenie: - art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa i art 138 kpa w zw. z art 77, 78 oraz 80 kpa poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, w szczególności postanowienia z dn. 17.11.2020 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. L., na podstawie którego spadkobiercą jest m .in. wnioskodawca - i uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony a to wobec nie legitymowania się przez niego interesem prawnym uprawniającym do dochodzenia odszkodowania za wywłaszczenie, co ma wynikać z okoliczności, że wnioskodawca nie był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia oraz że w związku ze sposobem nabycia przez wnioskodawcę nieruchomości po W. L. nie uzyskał on również uprawnienia do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, podczas gdy żaden z poprzedników prawnych aktualnych właścicieli nieruchomości nie otrzymał stosowanego odszkodowania tytułem wywłaszczenia, stan ograniczenia możliwości korzystania z nieruchomości przekładający się na jej obniżoną wartość trwa nieprzerwanie od kilkudziesięciu lat, wnioskodawca jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości od ponad 40 lat i legitymuje się tytułem prawa własności do gruntu na podstawie zasiedzenia oraz dodatkowo na podstawie spadkobrania po W. L., a zatem ma podstawę prawną i faktyczną do bycia stroną postępowania i legitymuje się uprawnieniem do ubiegania się o odszkodowanie; - art 128 ust 1 i 4 w zw. z art. 129 ust 1 i 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dn. 21.08.1997 r. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania jest tylko osoba faktycznie wywłaszczona, podczas gdy zgodnie aktualną dyrektywą interpretacyjną przepisów regulujących tę tematykę, ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia, zaś przepisy aktualnej ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami w zakresie odszkodowań za wywłaszczenie mają zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 120 i art. 124 - 126 tej ustawy, jak również do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania oraz że przepisy aktualnej ustawy o gospodarce nieruchomościami wraz przyjęta linią orzeczniczą wyposażają następców prawnych wywłaszczonego właściciela do prawa ubiegania się o niezrealizowane przez wywłaszczonego roszczenia odszkodowawcze związane z ograniczeniem praw do nieruchomości na zasadzie sukcesji uniwersalnej. W uzasadnieniu podkreślono, iż zgodnie z aktualnym kierunkiem orzeczniczym, obecnie ugruntowany jest pogląd, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia (zob.; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 954/07; wyrok NSA z dnia 27 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3158/15; wyrok NSA z dnia 1 marca 2018 r.. sygn. akt i OSK 2112/17). Żądanie odszkodowania w związku z ograniczeniem praw do nieruchomości przysługuje następcom prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej.(por. OSK 1840/19 - wyrok NSA z dnia 27-08-2019). Nadto nie można zgodzić się także z organem II instancji, że decyzja lokalizacji szczegółowej nr [...] znak: [...] wydanej 17.05.1962 r. stanowi jedynie dokument planistyczno architektoniczny oraz że brak innych dokumentów w przedmiotowej sprawie powoduje, że nie ma możliwości orzekania zgodnie z żądaniem wnioskodawcy w oparciu o przepisy wywłaszczeniowe. Skarżący stoi na stanowisku, że brak możliwości odnalezienia określonych dokumentów po kilkudziesięciu latach od ich wytworzenia nie może być identyfikowany przez organ z sytuacją braku tych dokumentów w czasie trwania zasadniczego postępowania. Obywatel (adresat decyzji) nie może odpowiadać braki w państwowej dokumentacji archiwalnej organu. Tym samym występujące ewentualne braki w dokumentacji archiwalnej, w świetle zasady domniemania legalności decyzji administracyjnej, w kontekście decyzji lokalizacji szczegółowej nr [...] znak: [...] wydanej 17.05.1962 r. oraz faktycznym wybudowaniu obu gazociągów, nie uprawniają organu do twierdzenia, że nie została wydana decyzja administracyjna w oparciu o art. 35 ustawy z 12.03.1985 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zezwalająca na założenie gazociągów na przedmiotowej nieruchomości. Przyjąć należy stanowisko, że decyzja o lokalizacji szczegółowej z 1962 r. jeśli nie stanowiła samodzielnej podstawy wywłaszczenia, to musiała co najmniej stanowić kontynuację i potwierdzenie właściwej uprzedniej decyzji wywłaszczeniowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi, Sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. oddala skargę. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż sprawę rozpoznano i wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875). Zgodnie z nim, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Na podstawie powołanego przepisu Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, wyznaczając termin posiedzenia na 29 czerwca 2021 r. Skarga podlega oddaleniu. Zarzuty skargi koncentrowały się z jednej strony na nieprawidłowym uznaniu umorzenia postępowania z powodu przyjęcia, iż skarżącemu (spadkobiercy po osobie wywłaszczonej oraz uzyskującemu własność działki w drodze zasiedzenia) nie przysługuje przymiot strony, jak i nieprawidłowym ustaleniu, że nie doszło do formalnego wywłaszczenia wobec nieodnalezienia stosownej decyzji, co do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Pierwszy podany przez organ powód umorzenia postępowania, jako bezprzedmiotowego z racji nie posiadania przez spadkobierców (w tym skarżącego) legitymacji procesowej do bycia stroną w postępowaniu o ustalenie i wypłatę odszkodowania wynika z prawidłowego przyjęcia wykładni, iż w sytuacji gdy odszkodowanie nie zostało ustalone i skonkretyzowane, to tego rodzaju roszczenie nie wchodzi w skład spadku i nie przechodzi na następców prawnych uprawnionego na zasadach ogólnych prawa spadkowego. Innymi słowy następca uniwersalny nie uzyskuje prawa do odszkodowania, które nie przechodzi na niego (por. wyrok NSA z 27 lutego 2019r. sygn. I OSK 875/17). Wbrew powołanym w skardze orzeczeniom NSA odmiennym względem powołanego stanowiska, Sąd uznał za prawidłową wykładnię organów w niniejszej sprawie, iż występuje możliwość zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów przeszłych, ale generalnie pogląd ten odnosi się do osób wywłaszczonych, będących adresatami decyzji wydanych w okresie minionym. Kiedy natomiast ze stosownym wnioskiem wystąpił następca prawny czy nabywca np. w drodze zasiedzenia przyjęcie, że roszczenie następcy prawnego osoby dawniej wywłaszczonej ma charakter cywilny powodowałoby, iż podlegałoby ono przedawnieniu, tak jak roszczenie cywilne (art. 118 k.c.). Uznanie natomiast, że roszczenie dotyczące przyznania odszkodowania, nie ma w tym wypadku charakteru cywilnego powoduje, że wprawdzie - jako prawo publicznoprawne, realizowane na drodze administracyjnej - nie podlega przedawnieniu, tym niemniej należy w takiej sytuacji wskazać na jakiej podstawie prawnej to prawo przysługuje następcy prawnemu, a zatem w przypadku praw o charakterze publicznoprawnym musi istnieć podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych np. z mocy przepisów szczególnych - przysługują spadkobiercom (prawo dotyczące żądania zwrotu nieruchomości - art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n. lub prawo do potwierdzenia rekompensaty - art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, por. wyrok NSA z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 4191/18). Zatem sporne w niniejszej sprawie roszczenie o odszkodowanie jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu, a prawo to nie przechodzi co do zasady na następców syngularnych ani uniwersalnych. Również druga wskazana w skardze sporna kwestia nie zasługuje na uwzględnienie. Poszukiwania prowadzone przez organy nie doprowadziły do odnalezienia dokumentacji świadczącej, iż została wydana decyzja zezwalająca na posadowienie gazociągu na terenie nieruchomości obejmującej sporną działkę nr [...], na podstawie powyższej decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia 17 maja 1962r., co wynika z korespondencji organu I instancji z dnia 30 stycznia 2020 r. z Archiwum Narodowym w K., i z 20 lutego 2020 r. do Archiwum Zakładowego M. Urzędu Wojewódzkiego w K. w sprawie odszukania i przesłania materiałów archiwalnych dotyczących lokalizacji gazociągów: [...] przebiegających przez działkę ewidencyjną nr [...] Działania te nie doprowadziły do pozyskania jakichkolwiek materiałów archiwalnych dotyczących budowy ww. gazociągów wysokoprężnych. Jedynym dokumentem pozyskanym przez organ I instancji w przedmiotowej sprawie jest odpis decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [...] znak [...] wydanej 17 maja 1962 r. przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., nadesłany wraz z pismem z dnia 21 stycznia 2020 r. przez obecnego właściciela rurociągów tj. Operatora Gazociągów Przesyłowych Gaz System S.A. Oddział w T.. Zatem brak było decyzji administracyjnej dotyczącej ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], w efekcie brak było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Wbrew argumentacji skargi ustalenie odszkodowania jest możliwe jedynie w razie uprzedniego wydania decyzji administracyjnej zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości w celu realizacji konkretnej inwestycji (por. wyrok NSA z 22 lutego 2013 r. I OSK 1287/11; wyrok WSA w Krakowie z 4 grudnia 2017 r. II SA/Kr 1132/17, wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 marca 2007 r. II SA/Kr 949/03). Przyjęcie proponowanego w skardze domniemania doprowadziłoby zatem w tym przypadku do merytorycznego rozstrzygnięcia przy braku podstaw prawnych rozpoznania danej sprawy tj. braku stwierdzenia któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty, skoro nie wydano decyzji zezwalającej na założenie gazociągu na ww. nieruchomości Okoliczności ustalone i powołane przez organ są wystarczające do stwierdzenia braku wydania takiej decyzji. Mając powyższe na uwadze, sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło