II SA/Kr 453/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 12 stycznia 2009r., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 22 kwietnia 2009r. skarżąca M. S. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 12 stycznia 2009r. wydanej w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż ma na utrzymaniu trójkę dorastających, uczących się dzieci. Podaje, iż posiadany przez rodzinę dochód w wysokości 3010,98 zł nie wystarcza na ponoszenie dodatkowych opłat związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Dodatkowo dodaje, iż w związku z panującym powszechnie kryzysem spada zapotrzebowanie i zainteresowanie klientów na oferowane przez skarżąca produkty. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz trójką dzieci w wieku szkolnym. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane z tytułu prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej w formie sklepu w wysokości 3010,98 zł. Jak wynika z dodatkowego oświadczenia, nadesłanego przez stronę na wezwanie Sądu, mąż skarżącej nie pracuje i samodzielnie nie osiąga dochodów - pomaga żonie w prowadzeniu jej działalności gospodarczej. Jak wynika również z dokumentów nadesłanych na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy - przychód z działalności gospodarczej prowadzonej przez M. S. wyniósł w 2008 roku [...] zł, koszty uzyskania tego przychodu kształtowały się na poziomie [...] zł, natomiast dochód wyniósł [...] zł. Z zeznania podatkowego natomiast za 2007 rok wynika, iż przychód wyniósł wtedy [...] zł, koszty - [...] zł, a dochód - [...] zł. Skarżąca dołącza szereg dokumentów poświadczających jej wydatki na utrzymanie. I tak przedstawia - na wezwanie Sądu - dowody wpłaty czesnego w wysokości 600,00 zł za 2 miesiące do Związku Piłki Nożnej, faktury VAT dotyczące rozliczenia energii elektrycznej na kwoty 255,60 zł oraz 308,84 zł w przeliczeniu na 2 miesiące, faktury VAT dotyczące opłat za telefon w wysokościach kolejno 133,97 zł, 153,78 zł oraz 164,40 zł, rachunki potwierdzające opłaty za gaz w wysokości 83,84 zł. Skarżąca przedstawia ponadto rachunki za wodę i wywóz śmieci na kwoty 23,54 zł oraz 87,00 zł, a także nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2009r. z tytułu podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości w łącznej kwocie 265 zł. Z oświadczenia skarżącej, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom o pow. 120 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 0,53 ha, z której - jak oświadcza - nie czerpie żadnych zysków i nie otrzymuje dotacji z Unii Europejskiej. Wnioskodawczyni nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w wysokości 500,00 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w kwocie 3010,00 zł, posiadany majątek nieruchomy, który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, brak zadłużenia czy innych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego, które w znaczny sposób wpływałyby na aktualną sytuację finansową rodziny strony - nawet wobec wskazanych kosztów utrzymania, które po zsumowaniu wynoszą miesięcznie około 793 zł - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. wysokości stałego dochodu rodziny skarżącej przy faktycznej możliwości jego dysponowania ( skarżąca stale prowadzi działalność gospodarczą, obrót roczny kształtuje się na poziomie ponad [...] zł ), posiadanym majątku, braku nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, jak np. nadzwyczajne koszty związane ze spłatą kredytów czy leczenia itp., nawet wobec wykazanych kosztów utrzymania kształtujących się na poziomie niecałych 800,00 zł - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego, wpis sądowy w wysokości 500,00 zł, nie narazi skarżącej na znaczny uszczerbek, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody miesięczne rodziny wnioskodawczyni znacznie przewyższają jego wysokość. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).