II SA/Kr 458/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2011r na posiedzeniu niejawnym wniosku L. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 listopada 2010r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. W dniu 5 maja 2011r. skarżąca L. G. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 listopada 2010r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną. Wskazuje, iż sama jest osobą bezrobotną, mąż jest jedynym żywicielem rodziny. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką dzieci w wieku 23,22 i 11 lat. Dwoje starszych dzieci studiuje, najmłodszy syn uczęszcza do szkoły podstawowej. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez męża skarżącej z tytułu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej w wysokości około 2000 zł. Ponadto dzieci studiujące otrzymują stypendia socjalne w kwotach 470 zł i 500 zł. Sama skarżąca jest osobą bezrobotną, pobiera jedynie zasiłek rodzinny na najmłodszego syna w kwocie 91 zł. Łącznie zatem dochody 5 – osobowej rodziny wynoszą miesięcznie około 3000 zł. Z dołączonych na wezwanie Sądu dokumentów wynika, iż w 2010 r. przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej męża skarżącej wyniósł 9300 zł, natomiast dochód z zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego – 9 115,39 zł. Skarżąca dołącza również szereg dokumentów potwierdzających wydatki na media. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada ona na własność żadnych nieruchomości. Zamieszkuje w mieszkaniu socjalnym, za który opłaca czynsz w wysokości 150 zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Informuje, iż nie posiada samochodu, maszyn rolniczych, cennego majątku ruchomego ani żadnych nieruchomości. Jedynie syn K. jest właścicielem samochodu osobowego Fiat [...] o wartości 300 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości , a także innych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 3000 zł w przeliczeniu na 5 osób, wykazane obciążenia budżetu domowego, konieczność utrzymania trojki uczących się dzieci, bezrobocie samej wnioskodawczyni - w odniesieniu do oświadczonych i zwyczajowych podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, braku jakichkolwiek własnych nieruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego i innych kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej w szczególności jej relatywnie niskie dochody i ich czasowość, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego, wychowywanie dzieci nie posiadających własnych dochodów a także brak jakiegokolwiek własnościowego majątku ( rodzina mieszka w mieszkaniu socjalnym ) - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).