II SA/Kr 459/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie: WSA Jacek Bursa WSA Mirosław Bator (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 lutego 2024 r. nr SKO-GN-4160-25/24 w przedmiocie zwrotu podania w sprawie uwłaszczenia nieruchomości skargę oddala Starosta Limanowski postanowieniem z dnia 2 lutego 2024 r. nr GN.6821.10.2024 działając na podstawie art. 66 § 3 K.p.a. po rozpatrzeniu podania J. D. o uwłaszczenie "wszystkimi udziałami parceli gruntowej l. kat. [...] obj. lwh [...] gm. kat. S. " zwrócił wnioskodawcy podanie, gdyż w niniejszej sprawie właściwy jest sąd powszechny. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że w piśmie z dnia 29 stycznia 2024 r. J. D. skierował żądanie uwłaszczenia wszystkimi udziałami parceli gruntowej l. kat. [...] obj. Lwh [...] gm. kat. S. . Organ poinformował, że tak sformułowane żądanie nie może stanowić podstawy wszczęcia postępowania, gdyż obecnie rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości rolnej na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych odbywa się w drodze postępowania nieprocesowego, na wniosek osoby zainteresowanej, a sądem właściwym jest sąd rejonowy właściwy dla miejsca położenia nieruchomości. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł J. D. twierdząc, że jest fałszywe i biurokratyczne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 29 lutego 2024 r. nr SKO-GN-4160-25/24 utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że J. D., w swoim wniosku z dnia 29 stycznia 2024r. zwrócił się o uwłaszczenie go wszystkimi udziałami parceli gruntowej [...] lwh [...] S. o powierzchni 18 arów 55 m2, po zmarłym ojcu, której jest użytkownikiem od 85 lat. W tym miejscu należy wyjaśnić, że do 1982 roku sprawy dotyczące regulacji własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych regulowała ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, na podstawie której wydawane były akty własności ziemi. Z woli zatem ówczesnego ustawodawcy sprawy te załatwiane były w trybie administracyjnym w drodze decyzji wydawanej przez organ administracji publicznej. Następnie, na mocy art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy -Kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, sprawy o stwierdzenie nabycia na podstawie ww. ustawy z dnia 26 października 1971 r. własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości przekazano sądom powszechnym. Obecnie sprawy te rozstrzyga sąd cywilny. Również przepis art. 5 § 1 ww. ustawy wskazuje sąd powszechny jako wyłącznie właściwy w sprawach stwierdzenia nabycia nieruchomości przez posiadacza samoistnego. Jeżeli zatem wnioskodawca uważa, że nabył z mocy prawa własność nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, to powinien domagać się stwierdzenia uwłaszczenia przed sądem powszechnym, bowiem tylko sąd powszechny jest obecnie właściwy stwierdzić takie nabycie zgodnie z cyt. art. 5 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. Organ wyjaśnił, że wniesienie podania nie powoduje z mocy prawa wszczęcia postępowania przed organem administracji publicznej, do którego zostało złożone, gdyż organ w pierwszej kolejności bada swoją właściwość rzeczową, miejscową oraz instancyjną. Ciężar ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz dokonanie rzetelnej i wszechstronnej analizy obowiązującego prawa w pierwszej kolejności należy do organu, do którego wpłynęło podanie z żądaniem załatwienia określonej sprawy, bowiem organ ten jako adresat żądania załatwienia konkretnej i indywidualnej sprawy, jest zobligowany do zbadania swojej właściwości rzeczowej i miejscowej w danej sprawie (art. 19 k.p.a.) i dopiero kiedy dojdzie do wniosku, że jest niewłaściwy w sprawie, powinien podanie przekazać do organu właściwego, zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. Ustalenie, jaki organ jest właściwy w sprawie, należy również do organu, do którego wpłynęło podanie i który uznał się za niewłaściwy. Negatywny wynik badania swojej właściwości skutkuje bądź przekazaniem w formie postanowienia sprawy organowi właściwemu (art. 65 § 1 k.p.a.) bądź zwróceniem podania wnoszącemu (art. 66 § 3 k.p.a.). Zastosowany w niniejszej sprawie przez organ I instancji art. 66 § 3 k.p.a. stanowi, że jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł J. D. twierdząc, że jest ono krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej P.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (§ 1). Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadniczy spór w niniejszej sprawie dotyczy kwestii dopuszczalności rozpoznania przez organy administracyjne wniosku J. D. z dnia 29 stycznia 2024 r. o uwłaszczenie nieruchomości "wszystkimi udziałami parceli gruntowej l. kat. [...] obj. Lwh [...] gm. kat. S. ". Formalnoprawną podstawą zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia jest art. 66 § 3 K.p.a., który stanowi jednoznacznie, że jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Jednocześnie organ, do którego wniesiono podanie, zwraca je wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem, ale nie jest zobowiązany do udzielania wnoszącemu szczegółowych wskazówek co do formy i trybu wniesienia powództwa do sądu (wyrok NSA z dnia 21 lipca 1992 r., sygn. akt SA/Wr 450/92). Po rozpoznaniu sprawy należy stwierdzić, że organy administracji zasadnie wskazały, że w tym zakresie zastosowanie znajduje art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1982 nr 11, poz. 81 ze zm.) stanowiący, że uchyla się ustawę z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91), z tym że pozostaje w mocy nabyta na jej podstawie własność nieruchomości oraz związane z tym nabyciem skutki prawne określone w art. 5, 6 i 8-11 tej ustawy, a rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości przekazuje się sądom. Tym samym wraz z dniem wejścia w życie cytowanej wyżej ustawy, to jest z dniem 6 kwietnia 1982 roku, zamknięta została droga administracyjna dla rozpoznania spraw uwłaszczeniowych, a w to miejsce otwarta została droga sądowa. Żaden przepis ustawy o zmianie kodeksu cywilnego i uchyleniu ustawy uwłaszczeniowej nie stanowi bowiem, by ta zmiana wyłącznej kompetencji działała wstecz, to znaczy, by obejmowała również zgłoszone po dniu 5 kwietnia 1982 roku wnioski o stwierdzenie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. Do właściwości sądów zostały bowiem przekazane sprawy, jak to wynika z art. 4 i art. 8 cytowanej ustawy z 26 marca 1982 roku, dotyczące stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez posiadaczy samoistnych, w przypadkach, w których w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 roku nie wszczęto jeszcze postępowania administracyjnego oraz w sprawach wszczętych, w których postępowanie to mogłoby się toczyć, gdyby ustawa z 26 października 1971 roku nie została uchylona. Niemniej jednak niedopuszczalna jest droga administracyjna dla rozpoznania wniosku o stwierdzenie uwłaszczenia wniesionego po dniu 5 kwietnia 1982 roku. W tym zakresie zasadne jest stanowisko organów administracji, że skarżący powinien domagać się stwierdzenia uwłaszczenia przed sądem powszechnym, jeżeli uważa, że nabył z mocy prawa własność nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, bowiem tylko sąd powszechny jest obecnie właściwy stwierdzić takie nabycie zgodnie z art. 5 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku. Organy administracji zasadnie zatem zwróciły skarżącemu podanie o uwłaszczenie, na podstawie art. 66 § 3 K.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało uznać zarzuty skargi za bezzasadne i orzec o jej oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.