II SA/Kr 464/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 27 grudnia 2006r. znak. [....] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu . W dniu [....] maja 2010r. J.P. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 27 grudnia 2006r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Wnioskodawczyni domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na fakt, iż nie ma możności poniesienia jakichkolwiek kosztów związanych ze sprawą, a dotychczas poniosła już znaczne koszty zarówno prowadzenia procesu jak i reprezentacji prawnej. Wnosi również o przyznanie radcy prawnego, którego udział uważa za konieczny ze względu na trudne zagadnienia prawne podnoszone w postępowaniu z zakresu gospodarki przestrzennej. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż uczestnik postępowania J.P. prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i dwoma pełnoletnimi synami. Wnioskodawczyni mieszka we W. Członkowie rodziny wnioskodawczyni utrzymują się z wynagrodzenia za pracę w spółce [....] , będąc jednocześnie wspólnikami spółki w kwotach: skarżąca – 47 000 Euro, syn – I.F. 24 000Euro, syn – I.R. 24 000 Euro. Łącznie wnioskodawczyni wykazuje dochody rodziny na kwotę [....] Euro. Ponadto skarżąca podaje, iż prowadzi działalność gospodarczą zarejestrowaną na osobę prywatną z kartą podatkową oraz jest wspólnikiem spółki cywilnej [....] w Z. ( ze stratą ). Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni posiada dom o pow. 240 m2 wraz z działką, na której jest posadowiony. Wnioskodawczyni wykazuje ponadto nieruchomość rolną o pow. 1,4663 ha ( las ), inną nieruchomość o pow. 1164 m2 oraz trzy działki o łącznej pow. 0,1988ha. Wnioskodawczyni wskazuje ponadto fakt posiadania trzech samochodów osobowych – Fiat Stilo, VW Tuareg, Jeep Wrangler. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, wnioskodawczyni nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Strona posiada trzy stałe źródła dochodu tj. wynagrodzenie za pracę w spółce [....] , będąc jednocześnie jej wspólnikiem wraz z dwoma synami, dochody z działalności gospodarczej oraz dochody ze spółki [....] w Z. , nawet pomimo wskazanej aktualnej straty tejże firmy. Sam fakt straty bilansowej nie świadczy jeszcze o braku płynności finansowej, a jedynie o księgowej stracie, prowadzenie zaś działalności gospodarczej potwierdza obracanie na bieżąco środami pieniężnymi. Wnioskodawczyni ponadto wykazuje znaczny majątek w formie domu jednorodzinnego o pow. 240 m2, nieruchomości rolnej o pow. 1,466 ha, innych nieruchomości o pow. 1164m2 oraz trzech działek o łącznej pow. 0,1988 ha, posiada również trzy znacznej wartości samochody osobowe. Ma zatem majątek, który zawsze może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, czy też przynosić pożytki, szczególnie w sytuacji, gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich, a jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Trzeba zauważyć, iż w sytuacji, gdy wnioskodawczyni nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, nie ma zadłużenia, nie wykazuje obciążeń budżetu rodzinnego popartych stosownymi dokumentami – nie zaistniały – wobec równocześnie istniejących okoliczności stałych dochodów i posiadanego majątku ruchomego i nieruchomego – przesłanki uzasadniające zwolnienie jej od kosztów sądowych. Nawet bowiem wobec zwyczajowych kosztów utrzymania – zdaniem orzekającego, sytuacja majątkowa strony pozwala na pokrycie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Nadmienić należy w tym miejscu, iż strona oświadczyła, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania , jednakże twierdzeń tych nie poparła żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, nadzwyczajnymi kosztami utrzymania, zadłużeniem itp. argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005 OZ 1692/04 ). Z akt sprawy wynika ponadto, iż strona do tej pory korzystała z profesjonalnej pomocy kwalifikowanego prawnika. Fakt ten, choć sam w sobie nie przesądza o zasadności udzielenia stronie prawa pomocy, to jednak brany jest również pod uwagę w całokształcie oceny wszystkich przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów pozyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art.203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się również do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Orzekający, na podstawie zebranych w sprawie materiałów, nie jest w stanie wystarczająco i przekonywująco stwierdzić, iż wnioskodawca, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy. Wnioskodawczyni ma bowiem wysoki miesięczny dochód z trzech różnych tytułów, jest udziałowcem dwóch spółek, prowadzi działalność gospodarczą, członkowie rodziny posiadają własne, znaczne dochody, strona ma dom o pow. 240 m2, nieruchomości rolne, tzw. inne nieruchomości, samochody osobowe, ponadto jak wynika z akt sprawy – wnioskodawczyni planuje inwestycje budowlaną. Świadczy to zatem o zabezpieczeniu finansowym związanym z planowanym przedsięwzięciem budowlanym. Jednocześnie nie wykazuje żadnych okoliczności, które w znaczny sposób wpływałyby na jego sytuację materialną czy w sposób drastyczny ograniczały budżet domowy. Dlatego przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika należy uznać - w świetle wskazanych powyżej okoliczności - za nieuzasadnione i bezzasadne. Orzekający badając przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy bada jedynie i ocenia sytuację materialną wnioskodawcy, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które ew. uzasadniałyby przyznanie kwalifikowanego pełnomocnika ze względu na trudny charakter sprawy, skomplikowaną jej materię – jak to podnosi wnioskodawca - natomiast zdaniem orzekającego, aktualna sytuacja finansowa strony nie uzasadnia przyznania jej również pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).