II SA/Kr 466/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 31 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu W dniu [...] października 2008 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 9 lipca 2008 roku oddalającego skargę Z.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] roku Nr: [...] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go emerytura wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni [...] m². Nie dysponuje ona zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż w obecnej sytuacji materialnej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznego dochodu ([...] zł netto), brak oszczędności i przedmiotów wartościowych, nie jest ona w stanie, bez spowodowania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, ponieść wydatków związanych z kosztami sądowymi, czy kosztami wynagrodzenia adwokata. Ze względu na liczne przewlekłe choroby skarżąca jest zmuszona regularnie korzystać z pomocy lekarskiej (również prywatnej) i zażywać leki, bez których nie może funkcjonować. Miesięczne wydatki z tego tytułu wynoszą 30-50% uzyskiwanych dochodów. Jako samotnie mieszkająca wdowa koszty utrzymania mieszkania musi ponosić sama. Dla potwierdzenia wysokości tych wydatków skarżąca załączyła kserokopie rachunków za gaz, wodę, prąd i telefon. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobie wnioskującej szeroko rozumianego prawa do sądu, a wiec możliwości skorzystania ze wszystkich przysługujących stronie uprawnień, jeżeli znajduje się ona w położeniu uniemożliwiającym poniesienie we własnym zakresie związanych z tym kosztów. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy - zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni orzekający pragnie zauważyć, że sytuacja ta była już w niniejszej sprawie przedmiotem oceny, a w jej wyniku postanowieniem z dnia [...] roku referendarz sądowy oddalił wniosek Z.B. o ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej prawa i nie wniosła od tego orzeczenia sprzeciwu. Dla aktualnie rozpoznawanego wniosku kwestia ta jest istotna z tego względu, że uwzględnienie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy byłoby możliwe tylko wówczas, jeśli skarżąca przedstawiłaby w nim okoliczności wobec których stanowisko wyrażone w uprzednio wydanym postanowieniu o przyznaniu prawa pomocy straciłoby aktualność. Zgodnie bowiem z art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając na uwadze brzmienie cytowanego przepisu należy podkreślić, iż przepisy wspomnianej ustawy przewidują możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania wskazanym wyżej postanowieniem z dnia [...] roku prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawczyni i okoliczności te musiałyby być przez nią wykazane. Zwrócić należy uwagę, że skarżąca w rozpoznawanym obecnie wniosku wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych, co stanowi rozszerzenie pierwotnego wniosku. To zaś skutkuje ocenę wniosku z zastosowaniem surowszych kryteriów, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Według powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca jako nową okoliczność powołała fakt, iż ponosi obecnie bardzo wysokie wydatki na leczenie oraz utrzymanie domu. Do wniosku załączyła rachunki, z których wynika, że w miesiącu wrześniu na zakup lekarstw i wizyty lekarskie strona wydała łącznie kwotę [...] zł (trzy faktury za zakup leków opiewające na kwoty [...] zł, [...] zł i [...]zł, badanie okulistyczne 60 zł i szczepionka przeciw grypie 30 zł). Aktualna faktura za gaz opiewa na kwotę 534,41 zł, zaś faktury z wartościami prognozowanymi do uiszczenia w najbliższych miesiącach wynoszą 784,43 zł i 846,51 zł. Za wodę skarżąca we wrześniu 2008 roku zapłaciła kwotę 76,50 zł, za prąd 58,30, a za telefon 111,94 zł. W ocenie wnioskodawczyni ponoszenie olbrzymich kosztów związanych z leczeniem i utrzymaniem domu powodują, że jest ona osobą żyjącą na skraju ubóstwa i bez ustanowienia na jej rzecz adwokata nie ma ona możliwości skorzystania z drogi sądowej. W ocenie orzekającego przedstawione przez stronę dane dotyczące sytuacji majątkowej nie wpływają na odmienną ocenę możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Należy bowiem zauważyć, że w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Skarżąca jako osoba będąca właścicielką domu, dysponująca stałymi miesięcznymi dochodami z tytułu świadczenia emerytalnego z zasiłkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości [...] zł zdaniem orzekającego za osobę ubogą nie może być uznana. Należy zauważyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało zainicjowane przez skarżącą w dniu [...] 2002 roku, a zatem ponad sześć lat temu. Skarżąca miała zatem możliwości gromadzenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie czasu. Orzekający pragnie również podkreślić, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżąca, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Mając na uwadze powyższe orzekający stwierdza, że w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, aby nastąpiła taka zmiana okoliczności odnosząca się do jej sytuacji majątkowej, która uzasadniałaby zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art.258 § 2 pkt 7 mając na uwadze dyspozycję płynącą z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).