II SA/Kr 466/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 października 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 466/08 oddlajacego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: I. ustanowić dla skarżącej Z. B. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...], II. oddalić wniosek skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 8 czerwca 2002 r. Z. i S. B. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...].05.2002 r. utrzymująca w mocy decyzję organu l-instancji ustalającą warunki zabudowy i zagospodarowania terenu. Wnioskiem z dnia 3 października 2008 r. Z. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżąca podała, że znajduje się w ciężkiej sytuacji majątkowej i nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania. Brak ustanowienia adwokata uniemożliwi skarżącej skorzystanie z prawa do obrony. Skarżąca podała, że ze względu na liczne przebyte choroby jest zmuszona do regularnego korzystania z wizyt lekarskich. Na leki wnioskodawczyni wydaje od 30 % do 50 % miesięcznego dochodu, co stanowi około 400 zł miesięcznie. Wysokość wydatków związanych z utrzymaniem domu skarżąca określiła na 821,91 zł we wrześniu 2008 r. (za gaz -575,17 zł; za wodę - 76,50 zł; za energię elektryczną - 58,30 zł i za telefon - 111,94 zł). Dodatkowo roczna wysokość podatku od nieruchomości wynosi 246 zł. Ponadto do końca października 2008 r. skarżąca zobowiązana była do uiszczenia kwoty 784,43 zł i 846,51 zł za gaz. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżąca dodała, że żyje w skrajnym ubóstwie, ponosząc dodatkowe koszty leczenia i rehabilitacji i nie ma żadnych możliwości poniesienia jakichkolwiek wydatków związanych z tą sprawą. Miesięczny dochód brutto z tytułu emerytury wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym skarżąca określiła na 1692 zł. Ponadto majątek skarżącej stanowi dom o powierzchni 86 m2. Do wniosku dołączono kopię rachunków za zakup lekarstw w miesiącu wrześniu 2008 r. na kwotę 333,83 zł (trzy rachunki za zakup lekarstw z dnia [...].09.2008 r., [...].09.2008 r. i [...].09.2008 r. oraz rachunek za szczepionkę przeciwko grypie z [...].09.2008 r., akta sądowe - karty nr 82, 84). Rachunek za badania okulistyczne na kwotę 60 zł z dnia [...].09.2008 r. (akta sądowe, karta nr 82). Recepty uzasadniające konieczność wykupu ww. lekarstw (akta sądowe, karta nr 83). Ponadto skarżąca przedłożyła rachunek za zakup gazu za okres od [...] lutego 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r. na kwotę łączną 1063 zł, z tego do zapłaty pozostała kwotą 534,41 zł (akta sądowe, karta nr 85). Rachunek za zakup gazu za okres od [...].08.2008 r. do [...].10.2008 r. wynosi 784, 43 zł. Prognozowana wysokość opłat za zakup gazu za okres od [...].10.2008 r. do [...].12.2008 r. wynosi 846,51 zł (akta sądowe, karta nr 85). Rachunek za energię elektryczną, bez podania okres za który jest uiszczany, wynosi 58,30 zł (akta sądowe, karta nr 86). Miesięczna wysokość opłat telefonicznych za sierpień 2008 r. (wraz z abonamentem za wrzesień 2008 r.) wynosi 111,94 zł (akta sądowe, karta nr 86). Z kopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości wynika, że za 2008 r. wysokość tego podatku to kwota 246 zł (akta sądowe, karta nr 87). Do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia skarżącej z [...].07.2008 r. oraz kartę informacyjną z leczenia na oddziale neurologii (akta sądowe, karta nr 88). Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 31 października 2008 r. odmówił przyznania prawa pomocy tak w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata z urzędu. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej 25.11.2008 r. i w dniu 2 grudnia 2008 r. skarżąca wniosła na nie sprzeciw. W sprzeciwie skarżąca podniosła, że przy jej dochodzie netto wynoszącym 1153 zł, nie jest ona w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania pokryć kosztów sądowych i wynagrodzenia adwokata w tej sprawie. Wydatki na jej dom w miesiącu wrześniu 2008 r. przekroczyły kwotę 1200 zł i taka sytuacja nie jest sporadyczna. Tym samym skarżąca zmuszona jest prosić o pomoc inne osoby. W ostatnich miesiącach sytuacja skarżącej pogorszyła się, ponieważ zmarł jej syn i to pociągnęło za sobą pogorszenie stanu zdrowia samej skarżącej. W związku z tym skarżąca jest pod stałą opieką lekarzy różnych specjalności. Dodatkowe wydatki to koszty dojazdu do lekarzy i koszty badań lekarskich. Zdaniem skarżącej nawet osoby bezrobotne mogą korzystać ze świadczeń pomocy społecznej, ona sama nie ma możliwości uzyskania pomocy z takiego źródła. Ponadto wzięto pod uwagę sytuację skarżącej z 2002 r., kiedy jeszcze żył jej mąż. Odmowa przyznania prawa pomocy będzie stanowiła naruszenie zasady praworządności i nie uwzględnia wieku skarżącej oraz jej chorób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia z urzędu pełnomocnika będącego adwokatem. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 31 października 2008 r. oddalił wniosek skarżącej w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu oraz wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej w sprawie przyznania jej pomocy prawnej zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata. Z akt sprawy wynika, że w skład majątku skarżącej Z. B. dom o powierzchni 86 m2, a dochód skarżącej stanowi kwota emerytury w wysokości 1692 zł. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (i rodziny). Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wysokość miesięcznych wydatków skarżącej jest zróżnicowania i zależna między innymi od wydatków na zakup gazu. W miesiącach marzec-sierpień 2008 r. miesięczna wysokość wydatków za zakup gazu wynosiła około 177,17 zł. Za miesiące wrzesień i październik kwota ta wynosiła miesięcznie 392 zł, a za okres listopad-grudzień 2008 r. około 423 zł. Przyjmując, że za miesiące styczeń i luty kwota wydatków na zakup gazu jest zbliżona do okresu listopad-grudzień, wówczas średnia miesięczna za 2008 r. wysokość wydatków na zakup gazu wynosi około 224 zł (suma wydatków za poszczególne miesiące dzielona przez ilość miesięcy). Przyjmując, że wysokość wskazanych przez skarżącą wydatków jest, poza opłatą za zakup gazu, reprezentatywna dla pozostałych miesięcy w roku, to przypuszczalna wysokość miesięcznych wydatków skarżącej w 2008 r. wynosi - bez zakupu żywności - około 886 zł, przy czym sama skarżąca za miesiąc wrzesień podała kwotę niższą wydatków. Na kwotę tą składają się następujące wydatki: a) koszt zakupu lekarstw i wizyt (badań) lekarskich - około 395 zł (za miesiąc wrzesień 2008 r. - 393,83 zł); uśredniony miesięczny koszt zakupu gazu - około 224 zł; koszt zakupu energii elektrycznej - około 60 zł; koszt usług telekomunikacyjnych - 112 zł ([...] plan 250 minut w abonamencie); miesięczne obciążenie podatkiem od nieruchomości wynosi 20,5 zł oraz wydatki na zakup wody - około 75 zł. Wysokość środków finansowych skarżącej wynosi 1692 zł brutto. W miesiącu listopadzie 2008 r. wysokość miesięcznych wydatków na zakup gazu jest większa i wynosi około 420 zł. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1-3 P.p.s.a.). Z art. 245 § 4 P.p.s.a. wynika, że częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Innymi słowy z treści przytoczonego art. 245 § 3 P.p.s.a. wynika, że częściowe przyznanie prawa pomocy może obejmować albo zwolnienie (w pełnym zakresie lub tylko w określonym) od ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych (bądź nawet tylko opłat sądowych lub wydatków) albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Przepisy P.p.s.a. nie przewidują możliwości jednoczesnego częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata/radcy prawnego z urzędu. Ocena stopnia możliwości poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów postępowania zależy od wykazania przez nią jej sytuacji majątkowo-dochodowej i rodzinnej. Z przedstawionych w sprawie dowodów wynika, że wysokość wydatków skarżącej średniomiesięcznie wynosi około 890 zł, przy czym kwota ta nie jest stała i w miesiącach "zimowych" (listopad-luty) jest wyższa, co związane jest z większym zużyciem gazu, a niższa w miesiącach "letnich" (marzec-październik). Kwota emerytury wynosi 1692 zł brutto. Wprawdzie skarżąca nie otrzymuje "na rękę" całej kwoty 1692 zł (kwota brutto), ale otrzymywana kwota netto powinna wynosić około 1400 zł. Od kwoty brutto emerytury odliczana jest bowiem kwota zaliczki na podatek pomniejszona o miesięczne koszty uzyskania podatku (1692 zł x 19 % = 321 zł i 321 zł - 48,9 zł = 272,58 zł) oraz składa na ubezpieczenie zdrowotne, która w wysokości 7,75 % odliczana jest od kwoty podatku (1692 zł x 7,75 % = 126,9 zł i 272,58 zł- 126,9 = 146 zł). 1,25 % składki zdrowotnej obciąża emeryta i kwota ta wynosi przy dochodzie skarżącej 1692 zł x 1,25 % = 21,15 zł. Tym samym obliczenie wysokości emerytury netto skarżącej polega na tym, że od kwoty emerytury brutto, czyli od 1692 zł, należy odjąć sumę pomniejszonej zaliczki na podatek (272,58 zł) i części składki zdrowotnej obciążającej emeryta (21,15 zł) i w rezultacie wysokość emerytury skarżącej netto winna wynosić około 1400 zł (1398 zł). Tym samym należy wskazać, że skarżącej powinna pozostawać średnio kwota około 500 zł po odliczeniu wydatków, ale bez uwzględniania kwoty wydatkowanej na zakup żywności. Przy obliczeniu kwoty wydatkowanej na wyżywienie Sąd przyjął dzienną kwotę około 10 zł na wyżywienie i tym samym kwotą, jaką dysponuje skarżącą zmniejsza się do ok. 200 zł. Dzienną stawkę wyżywienia Sąd uwzględnił przyjmując górne stawki ofert składanych w przetargu publicznym zorganizowanym w sierpniu 2008 r. przez Urząd do Spraw Cudzoziemców na wyżywienie cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej (strona internetowa:http://zamowienia.mswia.gov.pI/portal/pzp/9/19230/Zakwaterowanie_i_wyzywienie_cudzoziemcow_ubiegajacych_sie_o_nadanie_statusu_ucho.html). Wśród opublikowanych na ww. stronie internetowej ofert dzienne stawki wyżywienia wynosiły od kwoty około 8,8 zł do ponad 10 zł. Tym samym pozostająca po wydatkach na wyżywienie kwota około 200 zł (średniomiesięczna) powinna pozwolić na zgromadzenie środków na uiszczenie wpisu wymaganego od skargi kasacyjnej. Wprawdzie w miesiącach "zimowych" wydatki skarżącej związanej z zakupem gazu są większe, to jednak ulegają one zmniejszeniu w miesiącach "letnich", kiedy kwota pozostająca do dyspozycji skarżącej po zakupie wyżywienia jest nawet większa niż 250 zł. Sąd w tej sprawie przyjął uśrednione wysokości wydatków zakładając, że z jednej strony skarżąca już od [...] lipca 2008 r. (daty wydania w tej sprawie wyroku) skarżąca mogła czynić oszczędności związane z ewentualnymi wydatkami dotyczącymi zaskarżenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 466/08, jak i okoliczność, że dochód skarżącej jest stały. Ponadto z przedłożonej do akt sprawy informacji medycznej nie wynika, aby stan zdrowia skarżącej był poważny. Skarżąca nie wymaga opieki i może samodzielnie prowadzić gospodarstwo domowe (strona druga zaświadczenia lekarskiego z [...].07.2008 r., akta sądowe sprawy, karta nr 89). Skarżąca przebywała w Szpitalu Powiatowym w [...] w dniach od 23 sierpnia 2008 r. do 27 sierpnia 2008 r. i została wypisana z tego szpitala w stanie dobrym. W ocenie Sądu tak ustalony stan faktyczny pozwala na uznanie, że przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie nie byłoby zgodne z powołanym art. 246 § 1 P.p.s.a., który wymaga wykazania, że dana osoba nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca jest w stanie część takich kosztów ponieść. Stąd zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, w przeciwnym razie skarżąca nie byłaby w stanie ponieść wszystkich kosztów postępowania bez koniecznego uszczerbku utrzymania dla siebie. Podnieść należy, iż co do zasady to sama strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawczyni nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sadowego, w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Biorąc pod uwagę miesięczny dochód skarżącej w wysokości 1692 zł, Sąd Udzielił prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżąca będzie bowiem w stanie uiścić kwotę wpisu od skargi kasacyjnej. Dodatkowo należy podnieść, że przyznanie w tym zakresie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu będzie ze wszech miar zasadne również z uwagi na wiek skarżącej. Niewątpliwie wysokość kosztów związanych z obowiązkiem ustanowienia przez skarżącą adwokata w zakresie sporządzenie skargi kasacyjnej może przewyższać kwotę wpisu od samej skargi kasacyjnej i to również uwzględnił Sąd w tej sprawie, minimalizując wysokość wydatków skarżącej związanych z tą sprawą. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 i § 2, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.