II SA/Kr 470/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku U.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 15 lutego 2010r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą w 1/2 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 12 maja 2010r. skarżąca U.J. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2010r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania, pomoc niepracującemu synowi. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dorosłym synem. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni jest jej wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł. Z uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika także, iż skarżąca jest ławnikiem i z tego tytułu otrzymuje również kwotę około 250 zł rocznie. Dodatkowo wskazuje, iż jej pełnoletni syn nie osiągnął w tym roku żadnych dochodów, a ona sama nie otrzymuje od ojca syna alimentów od 4 lat. Z oświadczenia skarżącej znajdującej się w aktach sprawy wynika także, iż jest ona jednym z czterech spadkobierców domu przy ul. [...] w T. , jej syn posiada dwie nieruchomości zakwalifikowane jako "inne’ o pow. 440 m2 oraz 585 m2. Skarżąca nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje natomiast, iż posiada samochód osobowy marki Ford Fiesta z 1995r., którego miesięczne użytkowanie kosztuje ją około 400 zł. Wnioskodawczyni wskazuje na wydatki na utrzymanie , i tak : prąd 244,27 zł, woda 145 zł, gaz 1440 zł za okres od 6.01.2010 do 6.05.2010r., usuwanie nieczystości 269,64 zł, telefon 90,29 zł, podatek od nieruchomości 116,00 zł. Skarżąca przedstawia także – na wezwanie Sądu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – wyciągi z dwóch rachunków bankowych, na których, na pierwszym widnieje debet w wysokości [...] zł wg. stanu na dzień 31maja 2010r., a na drugim wykazano kwotę równą 130,98 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) – wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony i jej najbliższych. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącej w wysokości około [...] zł w przeliczeniu na dwie osoby, w odniesieniu do wykazanych wydatków ( łącznie wydatki na utrzymanie określono na kwotę około 900 zł plus koszty utrzymania samochodu ), braku oszczędności, konieczności utrzymania bezrobotnego, nie posiadającego własnego dochodu syna - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Nie widzi się zaś podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż rodzina skarżącej uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody rzędu [...] zł z tytułu wynagrodzenia za pracę , nie wykazuje innych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. spłata kredytów, konieczność kosztownego leczenia oraz ma majątek ( współudział w domu w T. , dwie nieruchomości, samochód ), który w przypadkach, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na pokrycie należnych kosztów, może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki. Syn skarżącej jest osobą pełnoletnią, skarżąca nie wykazuje, aby był niezdolny do pracy, a zatem również i on ma możliwości zdobycia zatrudnienia w celu poprawy sytuacji materialnej rodziny. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia 1/2 części wpisu sądowego należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie wymaganych kosztów w części ( kwoty 250,00 zł jako pozostałej po zwolnieniu części należnego wpisu sądowego ) nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).