II SA/Kr 479/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 30 stycznia 2009r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu . W dniu 24 kwietnia 2009r. skarżąca M.L. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] stycznia 2009r wydane w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z uwagi na trudną sytuację materialną. Wskazuje, iż utrzymuje się z pracy dorywczej i wychowuje dzieci. W roku 2008 nie pracowała i nie osiągnęła żadnych dochodów. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką dzieci. Dwójka dzieci studiuje, 12 córka jest uczennicą szkoły podstawowej. Jak wynika z formularza złożonego przez skarżąca – 5 – osobowa rodzina utrzymuje się z dochodu osiąganego przez stronę z tytułu pracy dorywczej w wysokości [...] zł. Mąż skarżącej jest bezrobotny. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom niewykończony o pow. 110 m2, nieruchomość rolną o pow. 3,10 ha oraz las o pow. 1,0900 ha. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości bądź oszczędności. Ponieważ dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające, strona wezwana została do uzupełnienia braków poprzez potwierdzenie wysokości dochodu osiąganego z tytułu pracy dorywczej, wykazanie, czy mąż skarżącej osiąga dochody – a jeśli tak, to jakiej są one wysokości, wykazanie dochodu osiąganego z posiadanego przez stronę gospodarstwa rolnego, przedstawienie wyciągów bankowych skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie z ostatnich trzech miesięcy, a także udokumentowanie wydatków związanych z utrzymaniem. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca przedstawiła dowód wpłaty na ubezpieczenie rolnicze w wysokości 90,00 zł kwartalnie, zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w N. , iż w 2007 oraz 2008 roku ani ona ani jej mąż nie osiągnęli żadnego opodatkowanego dochodu, fakturę VAT za telefon na kwotę 31,72 zl oraz wyciąg z rachunku bieżącego M.L. z dnia [...] maja 2009r. na którym widnieje stan konta równy [...] zł. Dodatkowo skarżąca wyjaśniła, iż jej mąż pracuje na gospodarstwie , które przynosi dochód roczny w wysokości [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść jednorazowych kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dane zawarte w złożonym przez nią formularzu, a także w uzupełnieniu tegoż formularza nie maja cechy dokładności, a której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia braków tegoż wniosku i danych zostało wykonane przez skarżącą w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć, na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów, stanu rodzinnego, jeśli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego jej stanu majątkowego możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Oznacza to, iż dane, którymi dysponował orzekający w momencie złożenia przez stronę formularza nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wnioskodawczyni, przede wszystkim, nie potwierdziła żadnymi dokumentami dochodu osiąganego przez nią z tytułu pracy dorywczej, nie wyjaśniła też – dla ewentualnego uwiarygodnienia – jaki jest charakter tej pracy. Orzekający nie ma zatem możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącej dotyczących jej dochodów, a w kontekście podanej przez nią wysokości tegoż dochodu ( [...] zł ) przy jednoczesnym założeniu, że jest to jedyne źródło utrzymania 5 – osobowej rodziny, budzi wątpliwości faktyczny stan majątkowy skarżącej, nawet przyjmując zwyczajowe, standardowe koszty utrzymania. Skarżąca w pierwotnie złożonym wniosku wskazała, że mąż jest bezrobotny. Po uzupełnieniu danych podała natomiast , iż prowadzi on gospodarstwo rolne i osiąga z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł rocznie. Nie przedstawiła natomiast - pomimo wezwania – wyciągów bankowych męża oraz dzieci, ani też nie oświadczyła, że takowych nie posiadają. Za wyjątkiem faktury dotyczącej opłaty abonamentowej za telefon w wysokości 31,86 zł oraz rachunku zapłaty ubezpieczenia rolniczego w kwocie 90,00 zł kwartalnie – nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie. Orzekający zatem nie ma możliwości rzetelnej i pełnej oceny stanu majątkowego rodziny strony, a co się z tym wiąże – ustalenia, czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jakie wnosi skarżąca. Tym bardziej, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, uznano podobnie, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. Ponadto należy zaznaczyć, iż rodzina wnioskodawcy posiada majątek . Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada bowiem tylko sytuację materialną strony wnoszącej, a ta, zdaniem orzekającego, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego radcy prawnego, szczególnie w sytuacji, gdy jego udział, na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Podsumowując, brak potwierdzenia przez skarżącą podstawowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanego dochodu ( skarżąca dostarczyła jedynie zaświadczenia z US, że w 2007 i 2008 roku nie osiągnęła dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, do czego zresztą była wzywana, natomiast nie potwierdziła wysokości aktualnie osiąganego dochodu ), ponoszonych wydatków, ewentualnych oszczędności spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące rzetelnej oceny jej stanu majątkowego. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).