II SA/Kr 479/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.L. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 30 stycznia 2009 r. , znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych 2. ustanowić dla skarżącej radcę prawnego, którego wyznaczy Dziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych Skarżąca M.L. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] stycznia 2009 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. We wniosku oraz dodatkowym oświadczeniu złożonym na żądanie referendarza sądowego podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jej rodzina żyje poniżej minimum socjalnego. Mąż jest osobą bezrobotną, objęty jest ubezpieczeniem społecznym rolników i z tego tytułu ponosi koszty ubezpieczenia zdrowotnego w kwocie 90 zł na kwartał. Z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego osiąga rocznie dochody wraz z dopłatami w kwocie [...]zł, natomiast skarżąca utrzymuje się pracy dorywczej osiągając z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, przy czym wskazała, że w 2008 r. nie pracowała i nie miała żadnych dochodów. Na jej utrzymaniu pozostaje trójka dzieci w wieku 13, 20 i 21 lat. Starsze dzieci obecnie studiują. We współwłasności z mężem posiada dom o powierzchni 110 m2, nie wykończony, a także nieruchomość rolną o powierzchni 3,1 ha i las o powierzchni 1,09 ha. Dodatkowo przedłożyła fakturę VAT za usługi telekomunikacyjne w wysokości 31,86 zł, jak również wyciąg z rachunku depozytowego na którym widnieje kwota 0,89 zł. Postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że skarżąca nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku koniecznego dla siebie ponieść jednorazowych kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dane przedłożone we wniosku jak i w oświadczeniu są niedokładne. Referendarz sądowy wskazał, że mimo wezwania skarżąca nie wyjaśniła jaki jest charakter jej pracy, ani też nie potwierdziła żadnymi dokumentami wysokości osiąganego dochodu. Nie przedstawiła również wyciągów bankowych męża oraz dzieci, ani nie oświadczyła, że takowych nie posiadają. Nie przedłożyła też dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie. Nadto orzekający wskazał na posiadany majątek w postaci nieruchomości, który może przynosić potencjalne pożytki i służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu. Skarżąca złożyła od opisanego wyżej postanowienia sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniosła w nim, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę znacznych kosztów kształcenia się dzieci. Mąż pracuje na gospodarstwie rolnym, które z racji niskiej jakości gleby na górzystym terenie przynosi niewielkie dochody. Rodzina nie posiada żadnych oszczędności, wszystkie środki przeznaczając na bieżące -utrzymanie. Wnioskodawczyni przedłożyła rachunek za energię elektryczną w wysokości 149,32 zł oraz umowę o pracę zawartą w dniu [...] marca 2009 r. na okres próbny z wynagrodzeniem brutto [...] zł i zastrzeżeniu możliwości otrzymania premii uznaniowej do 30 % wynagrodzenia brutto. Dodatkowo na wezwanie sądu skarżąca w piśmie z dnia 31 sierpnia 2009 r. wyjaśniła, że studiujący syn i córka nie osiągają żadnych dochodów ani pomocy stypendialnej. Córka studiuje w trybie zaocznym. W od roku 2008 skarżąca korzysta z pomocy społecznej i otrzymuje zasiłek rodzinny na najmłodsze dziecko w kwocie 64 zł miesięcznie. Dzieci nie posiadają kont bankowych. Mąż skarżącej osiąga dochody z pracy w gospodarstwie rolnym nie zmechanizowanym w kwocie ok. 200 zł na miesiąc. Skarżąca przedłożyła również umowy zlecenia zawarte w dniu [...] czerwca 2009 r. i [...] lipca 2009 r. na okres od [...] czerwca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. na pracę trzy dni w tygodniu, gdzie przewidziano wynagrodzenie dzienne w wysokości 90 zł, od którego zleceniodawca odprowadzi zaliczkę na podatek dochodowy w wysokości 20 %. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Rozpoznając wniosek M.L. o przyznanie prawa pomocy, w oparciu o dodatkowe informacje, Sąd uznał, że zasługuje on na uwzględnienie. Art. 245 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy uregulowane są w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ppsa, i tak przyznanie jej w zakresie całkowitym, następuje, gdy ubiegający się o nią wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy dowiedzie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym konsekwentnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w faktycznym ubóstwie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r.,GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zatem wymaga się, aby ubiegający się o pomoc prawną w pierwszej kolejności poczynił oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie Sądu, sytuacja materialna wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Uzyskiwany dochód rodziny w postaci wynagrodzenia za pracę świadczoną przez skarżącą w ramach umowy zlecenia oraz niewielkie dochody jakie przynosi gospodarstwo rolne nie jest wystarczające dla poczynienia stosownych oszczędności celem przeznaczenia ich na potrzeby postępowania sądowego. Należy przy tym podkreślić, że na utrzymaniu pozostaje jednocześnie trójka uczących się dzieci, które nie mają żadnego źródła dochodu. Na uwagę zasługuje również fakt, że skarżąca nie pracowała we wcześniejszym okresie, a także że zmuszona jest korzystać z pomocy państwa poprzez pobieranie zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł. Tym samym opisana i udokumentowana przez wnioskodawczynię sytuacja majątkowa pozwala na stwierdzenie, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nałożenie w takiej sytuacji na wnioskodawcę obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego prowadziłoby do pozbawienia go środków pieniężnych, które z trudem wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Uzasadnione jest więc przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, orzekł jak w sentencji.