II SA/Kr 479/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i J.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego w K. z dnia 23 lutego 2016r. nr. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a zwolnić skarżących od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 11lipca 2016r. skarżący działając przez swego pełnomocnika, złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ich skargi na decyzję MWINB w K. w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, koszty leczenia, konieczność utrzymywania uczącej się córki. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje na uwzględnienie w części. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe wraz z córką, studentką II roku Politechniki [...] . Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez skarżących z tytułu wynagrodzenia za pracę w łącznej kwocie 2860 zł. Z oświadczenia skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiadają oni dom o pow. 120 m2 oraz nieruchomość o pow. 0,06 ha. Ponadto J.G. jest właścicielem działki rolnej zabudowanej linią wysokiego napięcia. Skarżący nie wykazują cennych ruchomości czy oszczędności. Wskazują na koszty utrzymania w łącznej wysokości miesięcznie około 524 zł, do tego koszty leczenia i rehabilitacji 200-400 zł, koszty utrzymania córki w K. 1200 zł. W aktach sprawy znajduje się szereg dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń, zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia, wyciąg z konta bankowego z saldem w wysokości 744,07 zł. Wnioskodawcy potwierdzają fakturami wydatki na gaz ( 140,95 zł ), wodę – ok. 100 zł, energie elektryczną 104,71 zł, odpady ok. 25 zł, telefon dla trzech osób – około 100 zł, podatek rocznie 169 zł, TV 19,90 zł, internet 45,90 zł, faktury za leki od 200-400 zł miesięcznie . Ponadto deklarują wydatki na uczącą się w K. córkę w kwocie około 1200 zł. Skarżący są posiadaczami samochodu osobowego Volkswagen passat z 1994r. , przedstawiają PITy za 2015r. a także fakturę za zakup okien na kwotę 2053 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie należnych obecnie kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić kosztów sądowych w formie wpisu sądowego w wysokości 500 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości łącznie 2 915,26 zł , wykazane znaczne koszty leczenia skarżących, wykazane szeregiem dokumentów koszty utrzymania na łączną kwotę 524 zł plus koszty zakupu leków ok. 200-400 zł oraz koszty utrzymania studiującej córki 1200 zł ( łącznie jest to suma około 2000 zł ),brak oszczędności, brak majątku, który nie służyłby do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i mógłby przynosić pożytki - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, braku cennych ruchomości, złego stanu zdrowia wnioskodawców - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych aktualnie kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż obydwoje skarżący pracują, a zatem mają stałe źródło dochodów, nie wykazują także innych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na kondycję finansową rodziny jak np. zadłużenie . Dokonują zakupów – przedstawiają faktury za zakup okien – które świadczą o możliwościach finansowych stron. Działają oni również przez profesjonalnego pełnomocnika. Fakt ten, sam z siebie nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy jednakże brany jest również pod uwagę w ocenie całokształtu przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń - do takich osób nie należą. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości należy uznać za niezasadne, natomiast w kontekście realnych ich dochodów w odniesieniu do udokumentowanych licznie wydatków oraz wysokości samego wpisu – uznano za słuszne zwolnić wnioskodawców od należnego obecnie wpisu sądowego , umożliwiając im tym samym realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).