II SA/Kr 48/06

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego p o s t a n a w i a I) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek skarżącej o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.Z. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia ........2005 roku w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego. We wniosku tym skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem D.Z. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę syna skarżącej. Skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie osiąga żadnych dochodów. Korzysta z pomocy społecznej w formie dofinansowania do posiłku w wysokości ..... zł dziennie. W utrzymaniu gospodarstwa pomaga syn. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni ...... m². Nie posiada ona natomiast żadnych oszczędności, jak również wartościowych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, została ona wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez udokumentowanie dochodów osiąganych przez członków gospodarstwa domowego, potwierdzenie posiadania statusu osoby bezrobotnej, przedstawienie dokumentów potwierdzających przyznaną pomoc socjalną oraz wykazanie ewentualnych obciążeń budżetu domowego. Wezwanie skierowane do skarżącej zostało jej doręczone w dniu 12 listopada 2007 roku (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki nr........... Do dnia wydania niniejszego postanowienia wezwanie nie zostało przez skarżącą wykonane. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Odnośnie wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, iż zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 150, poz. 1270 ze zmianami) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że w sprawach z zakresu szeroko pojętej pomocy i opieki społecznej, a do tej kategorii spraw należy także przedmiotowa sprawa, strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy samego prawa. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, dokonane na mocy niniejszego przepisu, oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. W związku z tym, że w przedmiotowej sprawie skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. Z tych względów, działając na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, umorzono postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając je za bezprzedmiotowe. We wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca wniosła również o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata celem obrony jej interesów przed sądem. Zgodnie z art. 262 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy mają odpowiednie zastosowanie dla stron korzystających z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Należy wyjaśnić, że instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Trzeba przede wszystkim podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie kwalifikowanego zastępstwa prawnego, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o nie zatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżąca ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, winna była przekonać sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów jego wynagrodzenia we własnym zakresie. W rozpatrywanej sprawie należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy ignorując wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Niewykonanie przez stronę skarżącą wezwania nie tylko nie usunęło wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej, ale wręcz spotęgowało przypuszczenia, że strona uchyla się od ujawnienia rzeczywistych dochodów i wydatków celem zwiększenia szans na przyznanie jej prawa pomocy. Nieudokumentowanie dochodów uzyskiwanych przez syna, pozostającego wraz ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, oraz brak potwierdzenia danych, o których skarżąca oświadczyła we wniosku uniemożliwiło orzekającemu dokonanie rzetelnej oceny, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i syna. Podkreślić wypada, iż sytuację majątkową osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych ocenia się w kontekście wszystkich okoliczności jej stanu rodzinnego, majątku, dochodów i źródeł utrzymania. Dlatego stan majątkowy syna skarżącej i wysokość pobieranego przez niego wynagrodzenia jest istotną informacją, mającą znaczenie przy ocenie przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nieustosunkowanie się strony skarżącej do wezwania o złożenie dodatkowych oświadczeń i stosownych dokumentów oznacza, iż strona nie wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, pomimo, że to na niej spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie. To rzeczą wnioskodawcy bowiem, jako zainteresowanego otrzymaniem pomocy jest wykazanie zasadności złożonego w tej materii wniosku. Z tych względów orzeczono jak w ptk II sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).