II SA/Kr 480/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Izabela Dobosz Sędziowie WSA Grażyna Firek AWSA Janusz Kasprzycki (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007r . sprawy ze skargi B.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. [ ] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie Wnioskiem z dnia [...] r. B. G. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci: E. G., S. G., A. G., E. G. We wniosku tym oświadczyła, że jest osobą pozostającą w separacji i dołączyła do niego kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w [...], Wydział [...] Cywilny - Rodzinny z dnia [...] r., sygn. akt: [...] Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie: art. 3 pkt 17, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r, Nr 228, póz. 2255 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r., Dz. U. Nr 98, póz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, póz. 881), upoważnienia Nr [...] wydanego przez Wójta Gminy [...] dla Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy społecznej w [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy w [...] odmówił B. G. przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci: E. G., S. G., A. G., E. G. za okres od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy w [...] wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Zdaniem Kierownika w/w ustawa nie przewiduje przyznawania świadczeń wstecz wobec czego nie ma podstaw prawnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku B. G. Kierownik podniósł, że od [...] r., zgodnie zobowiązującymi aktualnie przepisami, B. G. ma prawo ubiegać się o zaliczkę alimentacyjną w miejsce nie przysługującego jej już dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ( art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Wobec powyższego orzekł jak w sentencji decyzji. Z decyzją tą nie zgodziła się B. G. i wniosła w dniu [...] r. odwołanie, w którym przedstawiła swoją trudną sytuację życiową. Podniosła, że mąż jej został tymczasowo aresztowany w dniu [...] r. i osadzony w areszcie śledczym. Dnia [...] r. Sąd Rejonowy zobowiązał jej męża "na płacenie 250 zł na dziecko". Mąż jednak nadal przebywał w areszcie i wyegzekwowanie jakichkolwiek pieniędzy było bezskuteczne. Przestał równocześnie istnieć Fundusz Alimentacyjny. Odwołująca podniosła, że została zatem pozbawiona jakichkolwiek szans na wyegzekwowanie alimentów na jej dzieci. Sprawy toczące się przed sądem karnym zmusiły ją natomiast, do wystąpienia o separację mimo, że jest osobą wierzącą. W dniu [...] r. "otrzymała separację" z wyłącznej winy jej męża. Wyrok ten nie był jednak prawomocny, co nie pozwalało na traktowanie jej jako osoby samotnie wychowującej dzieci. Odwołująca czuje się "oszukana" przez państwo, w tym względzie, że nie było czasu na uregulowanie sytuacji takich osób jak ona, które chcą w jakiś sposób zmienić życie dzieciom, a które uprzednio korzystały z Funduszu Alimentacyjnego. Blisko od dwóch lat wychowuje więc sama czwórkę dzieci. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej odwołania. Postanowieniem z dnia [...] r., nr Kol. Odw. [...], wydanym na podstawie art. 134 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] działając jako organ odwoławczy, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wydania tego postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że z brzmienia art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 129 § 2 k.p.a. i pouczeniem decyzji, wynika, że odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W przedmiotowym przypadku decyzja organu l instancji została doręczona odwołującej się przez pocztę w dniu [...] r. ( k [...]). Kolegium podniosło, że datę tę potwierdza własnoręczny podpis siostry odwołującej się - a więc termin do wniesienia odwołania mijał z dniem [...] r. Tymczasem odwołanie sygnowane przez B. G. datą [...] r. zostało przez nią złożone przez w tym samym dniu, czyli w dniu [...] r., co potwierdza prezentata Urzędu Gminy [...] na odwołaniu; k [...] akt sprawy. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że odwołanie zostało złożone po 14 dniowym terminie przewidzianym do jego złożenia. Taki stan rzeczy powoduje, że decyzja organu l instancji z dnia [...] r. jest decyzją ostateczną. Rozpatrywanie merytoryczne takiej decyzji stanowiłoby poważne naruszenie przepisów proceduralnych skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji wydanej przez organ odwoławczy. Mając na uwadze powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] orzekło jak w sentencji postanowienia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie wniosła B. G. zwracając się w niej jednocześnie z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W skardze podniosła, że istotnie przesyłkę pocztową kierowaną do niej odebrała w dniu [...] r. jej siostra – M. O. Przesyłki tej jednak jej nie przekazała. Siostra jest osobą, która od lat leczy się psychiatrycznie "na upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim". Kilkakrotnie była hospitalizowana w Szpitalu im. [...] w [...] "na schizofrenię maniakalno-depresyjną". Często też zapomina się. Wzmiankowaną przesyłkę przekazała skarżącej mama, która znalazła ją przypadkowo w rzeczach siostry. Skarżąca po jej przeczytaniu niezwłocznie napisała odwołanie od decyzji organu l instancji. Nie "zmieściła się" jednak w ustawowym terminie, jak to słusznie zauważył organ odwoławczy. Wnosi jednak o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na tą skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Kolegium dodało, że złożony wraz ze skargą wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie może być uznany, zdaniem Kolegium za skuteczny. Nie został złożony wraz z odwołaniem, nie został uwiarygodniony, co do powołanych w skardze okoliczności, a skarżąca złożyła go po terminie. Kolegium wniosło zatem o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu [...] r. skarżąca podniosła, że siostra leczy się psychiatrycznie od [...] r. i jako dziecko chodziła do szkoły specjalnej. Obecnie ma skierowanie do Szpitala im [...] w [...]. W czasie, kiedy należało składać odwołanie, była osobą zajętą pracą zawodową i opieką nad dziećmi. Mieszka z siostrą z tym, że na wyższej kondygnacji, a siostra mieszka z mamą. Korespondencję odbiera matka albo siostra. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne powołane są do badania legalności, czyli zgodności zaskarżonych decyzji lub postanowień z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji lub postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 póz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga musiała zostać uwzględniona. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w sytuacji, gdy organ odwoławczy ustali, że odwołanie od decyzji organu l instancji zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia, strona nie wnosi wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, zgodnie z art. 134 k.p.a., zobligowany jest do stwierdzenia w drodze postanowienia uchybienia terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Rozpatrywanie w takiej sytuacji odwołania skutkowałoby zaś stwierdzeniem nieważności decyzji organu odwoławczego. Dokonując ustaleń nie zachowania przez odwołującego się terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu l instancji organ odwoławczy nie może jednak tracić z pola widzenia kwestii związanych z prawidłowością skutecznego doręczenia takiemu podmiotowi decyzji organu l instancji. Co do zasady organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy (art. 39 k.p.a.) stronie - osobie fizycznej - w jej mieszkaniu lub miejscu pracy, zgodnie z art. 40 § 1 i 42 § 1 k.p.a. W przypadku natomiast nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania (art. 43 k.p.a.). Aby można było uznać, iż doręczenie zastępcze, określone w art. 43 k.p.a., dokonane zostało prawidłowo muszą zostać spełnione określone w tym przepisie przesłanki. Po pierwsze adresat musi przebywać w mieszkaniu - choć w momencie doręczenia przesyłki jest w tym mieszkaniu nieobecny, po drugie pismo przyjmuje osoba wymieniona w art. 43 k.p.a. w kolejności przewidzianej w tym przepisie, po trzecie osoba odbierająca pismo zobowiąże się do jego oddania adresatowi osobiście, po czwarte, na drzwiach mieszkania adresata doręczyciel winien zamieścić zawiadomienie o doręczeniu zastępczym dokonanym do rąk innych osób niż domownicy (do rąk sąsiada lub dozorcy). Z potwierdzenia odbioru decyzji organu l instancji, znajdującego się w aktach sprawy na karcie oznaczonej kolorem czerwonym jako nr "[...]" wynika, że decyzja "[...]" z "[...]" adresowana do B. G. doręczona została siostrze M. O. w dniu [...] r. O ile przyjąć można (choć adnotacje poczynione są w sposób niestaranny), że doręczyciel zakreślił na odwrocie dowodu doręczenia przesyłki, że nie została ona doręczona adresatowi osobiście (skreślenie pkt "a" druku), lecz siostrze z powodu jego nieobecności (podkreślenie długopisem pkt "b" druku), to przekreśleniu uległ ten fragment druku dowodu doręczenia, z którego wynikać ma, że osoba odbierająca przesyłkę podjęła się oddać ją adresatowi. Nie może zatem budzić wątpliwości w tak ustalonym stanie faktycznym, że doręczenie skarżącej decyzji organu l instancji w sposób zastępczy było nieprawidłowe, skoro jedna z przesłanek, określonych w art. 43 k.p.a., nie została dochowana (brak zakreślenia, że osoba odbierająca zobowiązuje się do oddania przesyłki adresatowi). W związku z tym niezasadne było orzekanie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. musi być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego, co do kwestii, czy odwołujący się przekroczył termin przewidziany przepisami postępowania administracyjnego do wniesienia odwołania. W przeciwnym wypadku postanowienie takie narusza art. 7 i 77 k.p.a., co prowadzi do jego uchylenia (por. wyrok NSA z 11 maja 1994 r.; SA/Gd 2813/93, publik, w Wspólnota 1994/38/14). Sąd w pełni podziela więc pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 1999 r.; sygn. akt: l SA/Lu 151/98, LEX nr 37218, że przesyłki doręczane adresatom za zwrotnym poświadczeniem odbioru na odwrocie dowodu doręczenia muszą być szczegółowo i prawidłowo wypełniane przez doręczyciela. Z dokumentu tego musi jednoznacznie wynikać w jaki sposób przesyłka została doręczona oraz, że osoba podbierająca przesyłkę w sytuacji nie doręczenia jej do rąk adresata zobowiązała się do oddania jej adresatowi. Bez prawidłowego wypełnienia dowodu doręczenia nie można uznać, że doręczenie było skuteczne. Rzeczą zaś organów jest wyegzekwowanie od urzędów pocztowych ścisłego przestrzegania wyżej wskazanych reguł wynikających z umów o doręczeniu adresatom przesyłek pocztowych. Skarżącej nie otworzył się zatem jeszcze termin do wniesienia odwołania od kwestionowanej przez nią decyzji organu l instancji. W takim stanie rzeczy, wobec naruszenia przepisów postępowania: art. 7, 77, 43 k.p.a. i w konsekwencji art. 134 k.p.a., które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r, Nr 153, póz. 1270 ze zm.) orzekł jak sentencji wyroku.