II SA/Kr 488/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. i G. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu opróżnienia części budynku mieszkalnego p o s t a n a w i a zwolnić skarżących w - części od opłaty kancelaryjnej należnej za sporządzenie uzasadnienia do wyroku, w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] marca 2008r. skarżący M. i G. M. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w formie opłaty kancelaryjnej należnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] wydaną w przedmiocie nakazu opróżnienia części budynku mieszkalnego. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody rodziny, duże koszty utrzymania, brak oszczędności. Wskazują, iż mają na swoim utrzymaniu 4 letnia córkę, która urodziła się jako wcześniak i wymaga stałej, specjalistycznej opieki oraz leków. Ponadto wskazują, iż zaciągnęli kredyt na zakup domu, który spłacają do dziś. Zdaniem Sądu, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wraz z 4 letnim dzieckiem. Jak wskazują wnioskodawcy, rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za pracę obydwojga małżonków w łącznej wysokości 2216,00 zł. Z oświadczenia skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż rodzina posiada dom o pow. 48 m2, nieruchomość rolną o pow. 0,23 ha. Skarżący nie wykazują natomiast cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżących ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie Sądu, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu swoim i swych najbliższych. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny wnioskodawców w przeliczeniu na liczbę jej członków, wykazane obciążenia budżetu domowego ( rata kredytu, koszty utrzymania oraz szczególne okoliczności bytowe tj. nakaz wyprowadzenia się z domu, w którym zamieszkują ), a także wysokość samego wpisu zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane jedynie w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Sąd zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż obydwoje skarżący pracują, osiągają stały, pewny dochód rzędu 2216 zł. Należy również zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 - 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należą. Dlatego przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w - części od opłaty kancelaryjnej, należnej za sporządzenie uzasadnienia do wyroku, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących, zwolnienie ich w całości od kosztów sądowych byłoby nieuzasadnione. Konieczność zaś poniesienia przez nich części kosztów z ich ogólnej sumy, nie naraża natomiast skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych - z jednej strony, a z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc winno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).