II SA/Kr 489/07
WyrokWSA w Krakowie2008-03-25
Skład orzekający: Aldona Gąsecka-Duda, Barbara Pasternak, Kazimierz Bandarzewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w sprawie dotyczącej nakazu rozbiórki obiektu budowlanego, którego budowa została zakończona przed wejściem w życie ustawy Prawo budowlane z 1994 r., należy stosować przepisy tej ustawy, czy przepisy dotychczasowe (Prawo budowlane z 1974 r.)?Ratio decidendi
Do orzekania o rozbiórce lub legalizacji obiektów budowlanych, których budowa została zakończona przed 1 stycznia 1995 r., stosuje się przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., zgodnie z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. Organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania administracyjnego, stosując nieprawidłowo przepisy obu ustaw i wydając niejasną decyzję, co uzasadnia jej uchylenie.Stan faktyczny
Skarżący domagali się wydania nakazu rozbiórki wodociągu, który został wybudowany przed 1995 r. Organy administracji odmówiły wydania nakazu, uznając, że inwestycja była legalna, ponieważ posiadała pozwolenie na budowę. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił decyzję pierwszej instancji i orzekł o braku podstaw do wydania nakazu rozbiórki, powołując się na legalność budowy. Skarżący wnieśli skargę do WSA, zarzucając długotrwałą bezczynność organów, niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa budowlanego oraz naruszenie ich praw przez uciążliwość inwestycji.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego i zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie: WSA Barbara Pasternak AWSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2008 r. sprawy ze skargi B. G., K. G., W. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz skarżącej B. G. kwotę 500 zł (pięćset złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. zarządza zwrot na rzecz skarżących K. G. i W. G. ze środków Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kwot po 500 zł (pięćset złotych) uiszczonych tytułem wpisu od skargi.
Dnia [...] r. W. G., B.G., K.G, M.G. i W.C. złożyli, w toku innego postępowania administracyjnego, wniosek o wydania nakazu rozbiórki wodociągu dla zabezpieczenia przeciwpożarowego i zaśnieżania [...] w Z..
Po tak wszczętym postępowaniu Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. decyzją z [...] r., działając na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, odmówił wydania nakazu rozbiórki wodociągu dla zabezpieczenia p.pożarowego oraz zaśnieżania [...].Z., wykonanego przez [...] sp. z o.o.
W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że tą decyzją załatwiono wniosek stron dotyczący wydania, na podstawie art. 48 Prawa budowlanego, nakazu rozbiórki ww. wodociągu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 16.04.2004 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane do spraw wszczętych i niezakończonych do tej daty decyzją ostateczną, należy stosować przepisy dotychczasowe. Przedmiotowy wodociąg został wykonany w [...] r. przez inwestora na podstawie obowiązującego w dacie jego budowy pozwolenia na budowę z dnia [...] r. i inwestor ten [...] 1994 r. powiadomił właściwy organ administracji o zakończeniu budowy. Na podstawie obowiązujących do końca grudnia 1994 r. przepisów Prawa budowlanego brak zgłoszenia sprzeciwu na wniosek informujący o zakończeniu budowy winien być traktowany jako skuteczne zawiadomienie o jej zakończeniu. Organ wskazał, iż w okresie budowy wodociągu dokonano zmiany jego trasy na odcinku od hydrantu [...] do hydrantu [...], ale zmiana ta została opisana przez projektanta i organ administracji architektoniczno-budowlanej uznał tą zmianę za nieistotną. Podniesiono również, że po zakończeniu budowy inwestor wykonał dodatkowe hydranty oraz przełożył hydranty nr [...] wraz z włączeniem do sieci, ale to jest przedmiotem odrębnego postępowania. Mimo braku wniesienia sprzeciwu, prowadzone jest odrębne postępowanie administracyjne na podstawie art. 50 i następne Prawa budowanego celem stwierdzenia zgodności wybudowanego wodociągu z prawem. Wodociąg ten, w trakcie jego budowy, był zlokalizowany w planie miejscowym na obszarze oznaczonym jako[...] - "tereny nieurządzone z przewagą zieleni niskiej oraz tereny usług sportu". Inwestorowi (Spółce [...]) nie można zarzucić dopuszczenia się samowoli budowlanej, ponieważ w dacie realizacji i zakończenia przedmiotowej inwestycji Spółka ta legitymowała się ostatecznym pozwoleniem na budowę. Budowa była prowadzona legalnie i pozwolenie na budowę nawet dotknięte wadą nieważności wywołało w tej sprawie określone skutki.
Dnia [...]2004 r. odwołanie od tej decyzji wnieśli B.G., W.G., KG. i W. C., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy lub uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że sprawa była w sposób długotrwały prowadzona, ginęły akta administracyjnej, które później odnajdywały się. Zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji zarzucono wskazanie błędnej podstawy prawnej i błędne zastosowanie ustawy z 7.07.1994 r. Prawo budowlane. Inwestycja ta została zakończona w [...] 1994 r. w związku z tym powinny mieć do niej zastosowanie wyłącznie przepisy ustawy z 24.10.1974 r. Prawo budowlane. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z [...].1999 r. stwierdził nieważność pozwolenia na budowę wydanego przez Burmistrza Z. w dniu [...]1993 r. w związku z realizacją tejże inwestycji na gruntach stanowiących własność osób trzecich i skarga na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny. W związku z tym organy administracji po dacie wyroku sądu administracyjnego powinny prowadzić postępowanie w tej sprawie na podstawie art. 37 - 42 Prawa budowlanego z 1974 r. i w pierwszej kolejności rozważyć dopuszczalność wydania nakazu rozbiórki. Wybudowanie przedmiotowego rurociągu, a w szczególności korzystanie z armatek śnieżnych, nocne zaśnieżanie i praca ratraków spowodowały pogorszenie warunków zdrowotnych i użytkowych otoczenia tego obiektu, [...] i spowodowało to zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Podniesiono, że tak wybudowany rurociąg nie znalazł zastosowania do ochrony przeciwpożarowej, bowiem hydranty zlokalizowane są na terenie niedostępnym, a w [...] od 100 lat nie było pożaru. Teren rolny w okresie zimy jest zaśnieżany wodą skażoną bakteriologicznie oraz metalami ciężkimi, a przy tym z terenem skarżenia sąsiadują osiedla mieszkaniowe. Tereny te są przy tym wykorzystywane rolniczo.
Odwołujący podnieśli również, że praca ratraków skutkuje degradacją warstwy próchnicznej gleby i stanowi to duże zagrożenie dla środowiska. Tym samym eksploatacja przedmiotowego rurociągu narusza uzasadnione interesy osób trzecich, chronione art. 5 Prawa budowlanego z 1974 r. oraz przepisami ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.
Dnia [...]2004 r. odwołanie z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot sprawy organowi pierwszej instancji celem ponownego jej rozpoznania wniosła M.G. Uzasadnienie tego odwołania zawiera ww. argumenty podniesione przez pozostałych odwołujących.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia[...] r. znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł w ten sposób, że nie stwierdził podstaw do wydania decyzji nakazującej rozbiórkę wodociągu dla zabezpieczenia przeciwpożarowego oraz zaśnieżania [...]. w Z.. Powodem wydania takiej decyzji merytorycznej była potrzeba jedynie doprecyzowania rozstrzygnięcia w tej sprawie.
W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że wodociąg ten został zgodnie z prawem wybudowany w oparciu o prawomocne pozwolenie na budowę. W 1995 r. dokonano odbioru tego obiektu, a stwierdzenie nieważność tego pozwolenia miało miejsce dopiero w dniu [...]1999 r. w związku z brakiem legitymowania się przez inwestora prawem do terenu inwestycji. Tym samym brak było podstaw do badania zgodności tej inwestycji z przepisami ustaw Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. i 24 października 1974 r., a właścicielom terenów zajętych pod już zrealizowaną inwestycję przysługują jedynie roszczenia cywilne, tj. roszczenie negatoryjne lub roszczenie odszkodowawcze.
Organ odwoławczy podniósł również, że art. 37 ustawy z dnia 24.10.1974 r. Prawo budowlane dotyczy tylko takiej sytuacji, w której zrealizowano inwestycję bez pozwolenia na budowę, ale taka sytuacja nie miała miejsca w tej sprawie.
Decyzję tą doręczono w dniu[...] r. skarżącym BG., W.G. i KG., którzy dnia [...]2007 r. wnieśli skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się wydania nakazu przymusowej rozbiórki wodociągu dla zabezpieczenia przeciwpożarowego oraz zaśnieżania [...].w Z.. faktycznie będącego rurociągiem do zaśnieżania, wykonanego przez [...] sp. z o.o.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że sprawa była prowadzona bardzo długo, organy pozostawały przez okres[...]lat w bezczynności. [...] sp. z o.o. nie posiada obecnie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla przedmiotowego wodociągu, bowiem decyzję tą uchylił Naczelny Sąd Administracyjny. Gmina Z. nie posiada miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i nie można stwierdzić, że wodociąg ten znajduje się na obszarze przeznaczonym pod jego budowę. Ponadto inwestor nie posiadał prawa do dysponowania nieruchomościami skarżących, to znaczy działkami nr:[...], [.. ], [...], [...] [...] .[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Ponadto pozwolenie na budowę zostało wydane z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 24.10.1974 r. Prawo budowlane, polegającym na niewłaściwym zastosowaniu w tej sprawie tejże ustawy. Przedmiotowa inwestycja została zakończona[...]1994 r. i tym samym przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. powinny mieć zastosowanie do wszelkich postępowań dotyczących tej inwestycji. Wynika to wprost z art. 103 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
W ocenie skarżących nieważność decyzji oznacza, że nie wywołała ona żadnych skutków prawnych i tym samym nie stworzyła stanu istnienia pozwolenia na budowę. Stwierdzenie nieważności decyzji wywołało skutki z mocą wsteczną. Samowolą budowlaną jest zmiana trasy budowy wodociągu, a ponadto taką samowolą była budowa hydrantów po zgłoszeniu zakończenia budowy. Ponadto w przypadku wykonania inwestycji, bezprzedmiotowym jest wydawanie kolejnego pozwolenia na budowę, a przeciwna interpretacja narusza art. 7 k.p.a.
Skarżący podnieśli, że w tej sprawie winien być zastosowany art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane. W trakcie eksploatacji przedmiotowej inwestycji na zabudowania sąsiednie spada sztuczny śnieg, a nocna praca urządzeń do zaśnieżania generuje hałas o natężeniu do [...] dB. Badania wody [...] potwierdziło jej skażenie metalami ciężkimi i skażenie bakteriologiczne, co jest skutkiem zastosowania chemikaliów do produkcji sztucznego śniegu. Warstwa gleby jest niszczona przez ratraki, a wyciek substancji ropopochodnych degraduje środowisko naturalne. Przedmiotowa inwestycja oddziałuje na mieszkańców, narciarzy i zwierzęta. Poza wymienionymi w art. 37 ust. 1 ustawy z 24.10.1974 r. Prawo budowlane przesłankami, zachodzą również inne ważne przyczyny uzasadniające wydanie nakazu rozbiórki, do których należy zaliczyć: emisję sztucznego śniegu na nieruchomości skarżących bez ich zgody, naruszenie ich prawa własności; brak dotychczasowego zastosowania wodociągu do celów ochrony przeciwpożarowej oraz brak wykorzystywania tego wodociągu do przesyłania wody pitnej.
Budowa wodociągu przesyłającego wodę do produkcji śniegu zagraża unikatowemu charakterowi tych terenów i powoduje stałą degradację zbocza [...].
Nakaz rozbiórki tego wodociągu wynika z art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. w związku z art. 5 tejże ustawy. Żadna bowiem inwestycja nie może naruszać słusznych praw osób trzecich, a korzystanie z tego wodociągu generuje hałas, wibracje, zakłócenia elektryczne oraz zanieczyszcza glebę, wodę i powietrze. Eksploatacja tego wodociągu narusza również przepisy ustawy z 31.01.1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska. Niezasadnym jest również stanowisko Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego o przysługujących skarżącym roszczeniach cywilnych (negatoryjnych), skoro zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego ocena naruszenia praw osób trzecich w związku z realizacją danej inwestycji należy wyłącznie do organów administracji i sądu administracyjnego. Tym samym o rozbiórce tego wodociągu nie może orzec sąd cywilny. Ponadto organy administracji nie wzięły pod uwagę i tego, że wyroki sądu administracyjnego wiążą w danej sprawie i wbrew tej zasadzie wydano zaskarżone decyzje.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Ustosunkowując się do twierdzeń skargi podniesiono, że przedmiotowy wodociąg został legalnie wybudowany pod rządem ustawy z [...]1974 r. Prawo budowlane. W tej sprawie nie ma zastosowania art. 37 ww. ustawy, bo artykuł ten stosuje się tylko do takich inwestycji, które zrealizowano bez pozwolenia na budowę. Do czasu przyjęcia inwestycji do użytkowania w 1995 r. inwestor legitymował się ważnym pozwoleniem na budowę z [...]1993 r. Ponadto inwestor nie dopuścił się samowoli budowlanej, skoro w okresie realizacji inwestycji legitymował się ostatecznym pozwoleniem na budowę i takie stanowisko prezentują sądy administracyjne. Poza zakresem kompetencji organów administracji są natomiast kwestie swobodnego dysponowania przez skarżących ich nieruchomościami i ewentualnych uciążliwości związanych z istnieniem wodociągu, które mogą być rozstrzygnięte tylko przez sąd cywilny.
Na rozprawie skarżąca B.G. podtrzymała stanowisko zawarte w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarżący B.G., W.G. i K.G. lutego 2007 r. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., doręczoną skarżącym [...] 2007 r. Skarga została wniesiona z zachowaniem ustawowego 30-dniowego terminu.
Właściwym rzeczowo do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).
Właściwość miejscowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w tej sprawie wynika stąd, że Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, którego decyzja została zaskarżona, ma siedzibę w [...]. Z art. 13 § 2 P.p.s.a. wynika, że do rozpoznania sprawy właściwym miejscowo jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zgodnie z § 1 pkt 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. z 2003 r. Nr 72, poz. 652 z późn. zm.) obszar właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie obejmuje obszar Województwa [...].
W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji.
Treść zaskarżonej decyzji jest niejasna, nieprecyzyjna i pozwala na jej różnorodną, a nawet sprzeczną interpretację. Przede wszystkim nie wiadomo, jaką podstawę prawną przywołał organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję. Wskazano bowiem zarówno na art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako "Prawo budowlane z 1994 r.", jak i art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowane (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 229 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako" Prawo budowlane z 1974 r.". Jednocześnie wskazano w uzasadnieniu, że zastosowanie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. wynika z art. 103 Prawa budowlanego z 1994 r.
Trudno tym samym stwierdzić, na jakiej podstawie prawnej rzeczywiście wydał swoją decyzję organ odwoławczy. Skoro w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znalazło się stwierdzenie o braku podstaw stosowania art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r., to należało konsekwentnie przestrzegać raz przyjętego założenia i prowadzić postępowanie na podstawie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. Z drugiej zaś strony organ odwoławczy stwierdził, że nie ma podstaw do wyłączenia art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r., bo ten przepis dotyczy tylko sytuacji, w której inwestor zrealizował inwestycję bez pozwolenia na budowę, a taka sytuacja nie zachodzi w tej sprawie i tym samym nie można stosować art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. - bo przepis ten również dotyczy inwestycji zrealizowanej bez pozwolenia na budowę i jeżeli tak, to należało stosować jedynie art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r. Jednak w tej sprawie organ odwoławczy konsekwentnie nie stosował żadnej z ww. ustaw, zamiennie powołując bądź to art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r., bądź art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r.
Tym samym w istocie trudno jest ustalić, jaka była rzeczywiście podstawa prawna orzekania w tej sprawie.
W ocenie Sądu w tej sprawie, w związku z wyraźnym żądaniem skarżących wydania decyzji nakazującej rozbiórkę całej budowli wybudowanej do końca 1994 r., zastosowanie winny znaleźć przepisy obowiązujące w dacie zakończenia tejże inwestycji, czyli wyłącznie przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowane (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 229 z późn. zm.). Wynika to wprost z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 z późn. zm.), zgodnie z którym art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r. nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie tejże ustawy (czyli przed dniem [...] 1995 r.) lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe, to znaczy przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. Tym samym skoro wnioskodawcy złożyli wniosek o wydanie decyzji nakazującej rozbiórkę wybudowanej budowli (wodociągu) jako samowoli budowlanej, to obowiązkiem organów administracyjnych było prowadzenie postępowania zgodnie z tym żądaniem, czyli w przedmiocie orzekania o istnieniu tzw. "samowoli budowlanej" i związanej z nią skutków.
W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmowany jest pogląd, iż do orzekania o rozbiórce lub legalizacji obiektów budowlanych, których budowa została zakończona przed [...].1995 r. zastosowanie mają przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., umożliwiające - w przypadku braku podstaw do stosowania art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego 1974 r.- tzw. "legalizację" (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt IV SA 783/97, opub. w LEX nr 47283; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 września 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 244/2005, opub. w LEX nr 194702, Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 listopada 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 85/2004, opub. w LEX nr 198953).
Z akt sprawy wynika, że równocześnie z tym postępowaniem administracyjnym było oddzielnie prowadzone odrębne postępowanie w sprawie wydania pozwolenia na użytkowanie ww. wodociągu również na podstawie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r., które chociaż nie zostało wprost wymienione w art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. jako prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów, to jednak jako jeden z etapów (końcowych) legalizacji samowolnie wzniesionego obiektu budowlanego podlega ocenie na podstawie art. 42 Prawa budowlanego z 1974 r.
Już bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 czerwca 1996 r., sygn. akt OPS 3/1996, opub. w ONSA 1997 r., nr 1, poz. 2 zawarł tezę, zgodnie z którą "jeżeli w sprawie o nakazanie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, którego budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414), mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, przepisu art. 49 ust. 1 tej ustawy nie stosuje się". Nie było więc w tej sprawie podstaw do stosowania Prawa budowlanego z 1994 r. i w tym zakresie argumentacja skarżących wskazująca, iż stosownie do art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r., przepis art. 48 tejże ustawy nie ma zastosowania do obiektów zrealizowanych przed dniem [...].1995 r., do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli ustawy Prawo budowlane z 1974 r. jest w ocenie Sądu zasadna. Nie jest to jedynie uchybienie.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że przedmiotowa inwestycja (wodociąg dla zabezpieczenia przeciwpożarowego oraz zaśnieżania [...]. w Z.) została zrealizowana przed 1995 r. i była ona zgodna z obowiązującymi przepisami z wyjątkiem braku posiadania prawa do dysponowania częścią terenu inwestycji, dodając, że o legalności tejże inwestycji ma świadczyć, w ocenie organu odwoławczego, zgłoszenie zakończenia jej budowy i brak wniesienia sprzeciwu na takie zgłoszenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela tak zaprezentowanego stanowiska. O tym, czy zrealizowana inwestycja jest "legalna" w znaczeniu, czy nie narusza obowiązujących przepisów, nie rozstrzyga brak wniesienia sprzeciwu na zgłoszenie. Zgłoszenie zakończenia budowy (zawiadomienie o zakończeniu budowy), dokonane w trybie art. art. 41 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r. nie powodowało automatycznej legalizacji. Było to tylko zawiadomienie o zakończeniu budowy zawierające, między innymi, oświadczenie inwestora, że zrealizowano obiekt budowlany (budowlę) zgodnie z pozwoleniem na budowę i obowiązującym prawem. Brak wniesienia sprzeciwu co do takiego zgłoszenia nie eliminował możliwości sprawdzenia przez organy nadzoru budowlanego (lub do 1995 r. organy nadzoru techniczno-budowlanego) prawidłowości już wybudowanego budynku.
Odmienna interpretacja, jaką zdaje się podzielać organ odwoławczy, prowadziłaby do tego, że brak wniesienia sprzeciwu legalizowałby daną inwestycję niejako "raz na zawsze". Tym samym w ogóle nie byłoby ani potrzeby, ani możliwości prowadzenia odrębnego postępowania w trybie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. Tak jednak nie jest, co dodatkowo wynika z akt sprawy, a to dlatego, że zostało w [...] 2003 r. wszczęte z wniosku inwestora odrębne postępowanie w sprawie "legalizacji" (uzyskania pozwolenia na użytkowanie) tak wybudowanego wodociągu.
Ponadto także stwierdzenie organu odwoławczego, że żadne przepisy w okresie budowy tego wodociągu nie zostały naruszone, nie zostało poparte jakimkolwiek uzasadnieniem. Tak w odwołaniu, jak i w skardze skarżący podnosili naruszenie przepisów prawa dotyczących realizacji ww. inwestycji. Podnieśli, że nastąpiła zmiana przebiegu wodociągu, wodociąg ten stanowi budowlę emitującą hałas przekraczający dopuszczalne normy i już w chwili budowy naruszał przepisy dotyczące ochrony środowiska. Tym samym w związku z tak postawionymi zarzutami obowiązkiem organu odwoławczego było wykazanie, że ta właśnie inwestycja, realizowana w okresie [...] nie naruszała obowiązujących w tym okresie przepisów. Ważnym jest to, że chodzi o przepisy obowiązujące w czasie budowy i dotyczące etapu budowy tejże inwestycji, a nie przepisy dotyczące eksploatacji wybudowanego wodociągu. Należy przy tym stwierdzić, iż organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. w ten sposób, że przyjęto, iż realizacja inwestycji przez inwestora w okresie, w którym legitymował się ważnym pozwoleniem na budowę w ogóle wyklucza stosowania art. 37 ww. ustawy. Treść art. 37 Prawa budowlanego była następująca:
"Art. 37. 1. Obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:
1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub
2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
2. Terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego może wydać decyzję o przymusowej rozbiórce albo o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy, jeżeli jest to uzasadnione innymi ważnymi przyczynami poza wymienionymi w ust. 1.
3. Wraz z przejęciem na własność Państwa obiektu budowlanego lub jego części, określonych w ust. 1 i 2, podlega przejęciu na własność Państwa również działka, na której obiekt jest położony - o obszarze niezbędnym do właściwego użytkowania obiektu. Przejęcie działki następuje za odszkodowaniem płatnym według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. Jeżeli obiekt jest położony na terenie oddanym w użytkowanie wieczyste, umowa użytkowania wieczystego ulega rozwiązaniu.
4. Przejęcie prawa własności obiektu budowlanego wraz z działką następuje z dniem, w którym decyzja o przejęciu obiektu i działki na własność Państwa stała się ostateczna. Z tym dniem ulega rozwiązaniu umowa użytkowania wieczystego, jeżeli obiekt jest położony na terenie oddanym w użytkowanie wieczyste. Decyzja ta stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej objętych nią praw rzeczowych.
5. Z przyczyn określonych w ust. 1 i 2 obiekty budowlane i urządzenia, określone w art. 28 ust. 3 [Prawa budowlanego z 1974 r.], podlegają przymusowej rozbiórce."
Organ odwoławczy nie dokonał podstawowej analizy co do trafności braku zastosowania powołanego art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. W powołanym przepisie nie ma mowy o tym, że nie nakazuje się rozbiórki, jeżeli inwestor posiadał pozwolenie na budowę w okresie realizacji inwestycji, a po jej zakończeniu pozwolenie to zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Hipoteza art. 37 ust. 1 ww. ustawy wskazuje, że chodzi o obiekty budowlane wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie budowy.
Niezgodność z przepisami, o których mowa w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane mogła dotyczyć tak braku uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę, jak również realizacji inwestycji na podstawie pozwolenia na budowę, ale z naruszeniem innych przepisów.
Niezgodność z tymi innymi przepisami wprost wyrażono w art. 37 ust. 1 pkt 1, 2 i ust. 2 ww. ustawy. Przykładowo, jeżeli inwestor zrealizował obiekt, który powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby powstanie niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia (art. 37 ust. 1 pkt 2) i stanowi to naruszenie przepisów - organ administracyjny orzekał o jego rozbiórce.
Należy przy tym również stwierdzić i to, że w tej sprawie Sąd akceptuje poglądy przedstawione w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którymi nie można identycznie traktować inwestora który wybudował dany obiekt bez pozwolenia na budowę (czym oczywiście naruszył przepisy) jak i tego inwestora, który wybudował obiekt budowlany na podstawie pozwolenia na budowę, które to pozwolenie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego po zakończeniu inwestycji. W tej drugiej sytuacji nie można orzec o nakazie rozbiórki tylko dlatego, że inwestor "później" utracił pozwolenie na budowę. W takim przypadku należy w pierwszej kolejności umożliwić inwestorowi uzyskanie pozwolenia na użytkowanie, które to pozwolenie dopiero wówczas zostanie udzielone, jeżeli nie zachodzą przesłanki z art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r., a więc tylko wtedy, gdy tak zrealizowana inwestycja nie naruszyła żadnych przepisów, do których odnosi się art. 37 ust. 1 pkt 1, 2 i ust. ww. ustawy (art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r.). W przypadku zaś, gdy nie da się dostosować danego obiektu do obowiązujących przepisów, wówczas orzeka się o jego rozbiórce (w całości lub części).
W tej zaś sprawie, co słusznie podnosili skarżący, w ogóle pominięto analizę art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. i to stanowi kolejną z wad uchylonej decyzji.
Ponadto rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji pozostaje w sprzeczności z jej uzasadnieniem i powołanym art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r. i art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. Organ odwoławczy wydał decyzję o "nie stwierdzeniu podstaw do wydania decyzji nakazującej rozbiórkę ..." (cytat). Brak stwierdzenia podstaw do wydania decyzji oznacza brak podstaw do merytorycznego prowadzenia postępowania i taki wniosek częściowo wynika również z uzasadnienia tejże decyzji, w którym organ ten stwierdza, że "zatem brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie zgodności realizowanej inwestycji z przepisami prawa ..." (cytat, wers 19 i 20 licząc od góry, akta postępowania administracyjnego, karta nr [..]). Jeżeli organ administracyjny nie stwierdza podstaw do wydania decyzji, albo stwierdza, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania - to, co do zasady, umarza postępowanie administracyjne. W tej sprawie niewątpliwie nie było podstaw do umarzania postępowania administracyjnego, a więc należało orzec w zakresie przedmiotu tego postępowania, czyli w zakresie rozbiórki danej budowli (albo o nakazaniu rozbiórki w całości lub w części, albo o odmowie nakazania rozbiórki).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że dokonane w postępowaniu odwoławczym naruszenia przepisów prawa materialnego uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot postępowania administracyjnego do etapu postępowania odwoławczego.
W związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt a P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie prawa materialnego (art. 48, art. 103 § 2 Prawa budowlanego z 1994 r. i art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r.), które miało wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. właściwy w tej sprawie organ II-instancji ponownie prowadząc postępowanie powinien ustalić w sposób nie budzący wątpliwości podstawę prawną do rozstrzygnięcia tej sprawy, kierując się poglądem zawartym w tym wyroku i zakończyć sprawę.
Skarżącej B. G. zasądzono zwrot kosztów postępowania na podstawie art. 200 P.p.s.a., obejmującej kwotę uiszczonego wpisu sądowego w tej sprawie.
Pozostałym skarżącym K.G i W.G. Sąd zarządził zwrot z kasy tut. Sądu uiszczonych przez nich wpisów po [...] zł, bowiem w tej sprawie nie było podstaw do żądania od nich wpisów. Zgodnie z art. 214 § 2 P.p.s.a. pismo wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, podlega jednej opłacie. W tej sprawie uprawnienia skarżących B.G., K.G. i W.G., związane z przedmiotem zaskarżenia, są wspólne.
Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło