II SA/Kr 494/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.C. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 26 lutego 2016r. znak. [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. W dniu 30 marca 2016r.wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody wydaną w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na podeszły wiek ( 87 lat ) ,niskie dochody z emerytury, samotne gospodarowanie. Wskazuje, iż zamieszkuje samotnie w przedwojennym domu należącym do jej syna, w związku z tym ponosi koszty utrzymania domu, które wylicza na sumę 284,63 zł. Ponadto wydatkuje około 250 zł miesięcznie na leki. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca jest osoba samotną, samodzielnie gospodarującą. Zamieszkuje w domu należącym do syna, ma notarialnie potwierdzone prawo dożywotniego zamieszkiwania w tym miejscu. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest świadczenie emerytalne w kwocie 1 484,34 zł. Skarżąca wskazuje na koszty miesięcznego utrzymania domu w wysokości łącznie 284,63 zł ( prąd, gaz ) oraz koszty zakupu leków w kwocie około 250 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż strona nie posiada na własność żadnych nieruchomości. Nie wskazuje faktu posiadania cennych ruchomości. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych tj. wpisu sądowego w wysokości 200 zł w pełnej wysokości w stosunku do deklarowanych dochodów i łącznych zadeklarowanych wydatków strony jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności stałe źródło dochodu w formie świadczenia emerytalnego w wysokości 1484,34 zł w stosunku do wydatków miesięcznych rzędu 284,63 zł oraz wydatków na leki ok. 200 zł ( skarżącej zostaje miesięcznie około 1000 zł ) , braku innych, nie osiągających dochodu osób na utrzymaniu, braku nadzwyczajnych zobowiązań obciążających budżet domowy - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata, orzekający uznał, iż wobec kosztów, jakie należałoby ponieść w celu ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru, nawet mimo okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny - w odniesieniu do stanu zdrowia wnioskodawczyni, jej podeszłego wieku, utrudnionej możności samodzielnego bronienia swoich interesów przed sądem – uznano, iż ustanowienie dla strony adwokata jest zasadne. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz zasadności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Poniesienie przez skarżącą, zdaniem orzekającego, pełnych kosztów postępowania ( tj. i kosztów sądowych i kosztów ustanowienia adwokata z wyboru ) mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym jej utrzymaniu. W takiej sytuacji odmowa przyznania stronie pomocy w postaci wyznaczenia adwokata mogłaby w dalszej konsekwencji doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na stały dochód w korelacji do ponoszonych wydatków do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w celu profesjonalnej reprezentacji interesów skarżącej przed sądem należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art.200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony adwokata byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię aktualnie wymaganych kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu dla niej kwalifikowanego pełnomocnika procesowego, nie naraża skarżącej na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).