II SA/Kr 494/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. O częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 6 marca 2018r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty planistycznej p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od opłat sądowych. W dniu 12 kwietnia 2018r. skarżąca złożyła wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję SKO w [...] z dnia 6 marca 2018r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty planistycznej. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na ciężką sytuację materialną. Podnosi, iż wraz z mężem żyją tylko z jednej emerytury, małżonek strony jest osobą bardzo chorą, pozostającą w stałym leczeniu. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Źródłem utrzymania rodziny strony jest emerytura małżonka w wysokości 2851 zł oraz dochody z płodów rolnych, które osiąga sama wnioskodawczyni w kwocie ok. 200 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona dom jednorodzinny o pow. 120 m2 oraz udział w 1/3 części w nieruchomości rolnej o pow. 1,77 ha. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Jako comiesięczne zobowiązania wykazuje : raty pożyczek, znaczne koszty leczenia oraz koszty utrzymania domu. Przedstawia szereg zaświadczeń lekarskich obrazujących trudną sytuacje zdrowotną jej męża. Z akt sprawy orzekający ponadto ustalił, iż M. K. jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych stałych dochodów. Wydatki miesięczne to : wyżywienie 1000 zł, ogrzewanie 333 zł, energia 100 zł, gaz 100 zł, woda 100 zł, telefon 120 zł, spłata kredytu 350 zł. Ponadto wydatki na leczenie męża 500 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową rodziny skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie należnego obecnie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić aktualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość osiąganych dochodów przez skarżącą w kwocie łącznie ok. 3000 zł, na co składa się emerytura męża i symboliczne dochody z gospodarstwa rolnego , bezrobocie skarżącej i jej brak stałych, pewnych dochodów, zły stan zdrowia męża wymagający znacznych nakładów na leki, spłata kredytu, brak oszczędności, koszty utrzymania określone na łączną kwotę 2100 zł plus wydatki na leczenie, obciążenia kredytowe - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od aktualnie wymaganego wpisu sądowego i ew. dalszych wpisów w sprawie, zgodnie z wnioskiem skarżącej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej - uiszczenie wymaganych obecnie kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy w stopniu uzasadniającym przyznanie pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od opłat sądowych należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).