II SA/Kr 5/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie WSA Małgorzata Brachel - Ziaja ( spr.) AWSA Beata Cieloch Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2006 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Wojewody z dnia 26 listopada 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala Decyzją z dnia 26. 11. 2002 r, znak: [...], Wojewoda na podstawie art.9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami / Dz. U. z 2000 r. Nr 46, póz. 543 ze zm./ oraz art. 138 par. l pkt l k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. K. utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...],.2002. znak: [...],odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w [...], , oznaczonej jako p.gr [...],, wchodzącą obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...],i nr [...].W uzasadnieniu decyzji Wojewoda Małopolski stwierdził, co następuje: Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], Nr [...],z dnia [...]1962 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i o odszkodowaniu, wywłaszczono na rzecz Zakładów Drzewnych Przemysłu Węglowego w [...], między innymi p.gr [...],o pow. 1259 m będącą w posiadaniu J. i A. K., spadkobierców po K. i K. K., utrzymaną w mocy w postępowaniu odwoławczym decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych nr [...],z dnia 10 lipca 1963 r . Decyzją Wojewody Nr: [...],z dnia [...],.1997r Zakłady Drzewne Przemysłu Węglowego w [...], z mocy prawa nabyły z dniem [...],. 1990 r. prawo wieczystego użytkowania wyżej wymienionej działki, które zostało wpisane do Kw [...], w dniu [...],. 1998r. Z księgi wieczystej Nr [...], prowadzonej przez V Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...], wynika, że p.gr [...],po zmianie oznaczenia weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...],. Działka [...],uległa podziałowi na działki [...],i [...],, a z kolei działka [...],podzieliła się na [...],,[...], i [...],Obecnie, po podziale działki nr [...],, wywłaszczona p.gr. [...],wchodzi w skład działek nr [...],nr [...],. Aktem notarialnym Rep. A Nr 3311/2001 z dnia 19. 12. 2001 r. Zakłady Drzewne Przemysłu Węglowego w likwidacji zbyły prawo wieczystego użytkowania działek [...], i [...],o pow. 2.1253 ha na rzecz Agencji Rozwoju Przemysłu SA z siedzibą w [...], Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości p. gr [...],zwrócił się J. K. były jej posiadacz twierdząc, że działka nie była używana zgodnie z przeznaczeniem i celami na które została wywłaszczona i do chwili obecnej nie jest w taki sposób wykorzystywana. Decyzją z dnia [...],.2002r. Nr [...],Starosta [...], odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Na skutek odwołania J.K., Wojewoda i decyzją z dnia [...],. 2002r. Nr [...], uchylił w całości decyzję Starosty [...], z dnia [...],.2002r. Nr [...], i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Jako uzasadnienie podał, iż organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego wymaganego prawem na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...],. 2002 r., połączonej z wizją w terenie przez Starostwo Powiatowe w [...], stwierdzono, , że teren dawnej p.gr [...],o pow. 12a 59m znajduje się w ogrodzeniu tartaku prowadzonego obecnie przez Agencję Rozwoju Przemysłu S. A. Cześć parceli porośnięta jest trawą, na pozostałej części urządzono drogę dojazdową z płyt betonowych. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości Starosta [...],w dniu [...],.2002r. decyzją Nr [...],ponownie odmówił zwrotu nieruchomości położonej w [...], , oznaczonej p.gr [...],Od powyższej decyzji J. K. złożył odwołanie do Wojewody zarzucając jej naruszenie prawa oraz nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności przedmiotowej sprawy mających wpływ na treść decyzji. Wojewoda po zapoznaniu się z wniesionym odwołaniem oraz całością akt sprawy stwierdził, że decyzją organu I instancji jest prawidłowa. Bowiem w myśl przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części Jeżeli stosownie do przepisu art. 137 - stała się zbędna na cel określony w decyzji. Zaś przepis art. 137 cytowanej wyżej ustawy stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli : 1/ pomimo upływu 7 lat od dnia , w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu , albo 2/ utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu , a cel ten nie został zrealizowany. Zaskarżona decyzja Starosty [...], nie wzbudza zastrzeżeń w zakresie dokonanych ustaleń dotyczących oceny zbędności p.gr [...],, Analiza ustaleń poczynionych podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...],. 2002 r. połączona z oględzinami terenu pozwala stwierdzić, że cel wywłaszczenia, jakim było przeznaczenie terenu pod place składowe dla tartaku, został zrealizowany. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wywłaszczona p.gr. [...],pozostawała w użytkowaniu tartaku w [...], od 1951 r. tj. jeszcze przed wywłaszczeniem, na zasadzie umów najmu z właścicielami poszczególnych parcel, a więc zarówno przed jak i po wywłaszczeniu była użytkowana zgodnie z celem nabycia. Wywłaszczona nieruchomość była i jest niezbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i będzie nadal wykorzystywana jako plac składowy drewna do produkcji wyrobów tartacznych przez Spółkę " B " Sp. z o.o., której 100% udziałowcem jest A. w [...], Zgodnie z przepisem art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - roszczenie poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie przysługuje , jeżeli przed dniem wejścia w życie powołanej wyżej ustawy , nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Jak wynika z dokonanych ustaleń, wnioskowana do zwrotu nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa przed dniem wejścia w życie powołanej wyżej ustawy była w wieczystym użytkowaniu Zakładów Drzewnych Przemysłu Węglowego w [...], a obecnie jest przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz Agencji Rozwoju Przemysłu na podstawie Aktu notarialnego Nr Rep. [...],z dnia [...], 2001 r. Wejście w życie z dniem 1 stycznia 1998r. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami spowodowało, iż rozstrzygnięcie sprawy użytkowania wieczystego jako zagadnienia wstępnego do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe Należy jednak zwrócić uwagę, iż w analizowanym stanie faktycznym prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej Nr [...], w dniu [...],1998r. na podstawie decyzji Wojewody [...], Nr [...],z dnia [...],1997r. stwierdzającej nabycie przez Zakłady Drzewne Przemysłu z mocy prawa z dniem [...], 1990r. prawa użytkowania wieczystego wyżej wymienionej działki. Dla powstania tego prawa w tym trybie wpis do księgi wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego a deklaratoryjny w odniesieniu do stanu prawnego jaki istniał w dniu [...],1990 r. Prawo użytkowania wieczystego powstaje tu bowiem z mocy prawa w razie zaistniałych przesłanek określonych w tym przepisie z dniem [...],1990 r., niezależnie od daty wydania decyzji "uwłaszczeniowej". Do tej sytuacji ma zastosowanie pogląd znajdujący oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w myśl którego nie można orzec o zwrocie nieruchomości, nawet zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu , jeżeli zostało na niej ustanowione i istnieje w czasie orzekania o jej zwrocie prawo użytkowania wieczystego. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, że grunt, który przestał być własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jest obciążony prawem użytkowania wieczystego, co w świetle postanowień art. 232 par. 1 k.c. nie jest dopuszczalne. Warunkiem bowiem dokonania zwrotu nieruchomości jest władanie tą nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 22.12.1993 r. IIIAZP 24/93 / nie publ. /"nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 69 ust. l ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jeżeli na nieruchomości tej zostało ustanowione użytkowanie wieczyste". Cytowana uchwała Sądu Najwyższego, mimo że powstała na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zachowała swoją aktualność także w świetle aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, zachowała swoją aktualność także w świetle aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, J.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody i poprzedzającej ją decyzję organu I instancji zarzucając: - naruszenie przepisów prawa materialnego art. 137 o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie , że wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, - obrazę przepisów prawa procesowego poprzez przyjęcie ,że decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w z dnia [...],. 1962 r, stała się prawomocna w sytuacji gdy nie została ona wykonana w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu w wbrew faktom, że przedmiotowa nieruchomość jest wykorzystywana dla celów gospodarczych przez podmiot mający we władaniu wywłaszczoną nieruchomość. Skarżący rozwijając zarzuty podniósł, że przestrzeni całego czasu jaki upłynął od wywłaszczenia nie stwierdził by przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana jako miejsce składowania surowca tartacznego. Ponadto podniósł, że Zakłady Drzewne Przemysłu będące posiadaczem tej nieruchomości dopiero w kwietniu 1997 r. uzyskały decyzję o stawierdzeniu nabycia jej z mocy prawa z dniem [...],. 1990 r., a prawo to zbyły w dniu [...].2001 r. na rzecz A.Skarżący uważa, że powinien brać udział w postępowaniu uwłaszczeniowym. Zażywszy na fakt, że ubiegał się na przestrzeni wielu lat o zwrot tej nieruchomości, to oczywistym się wydaje, że postępowanie zainteresowanych zmierzało jedynie do stworzenia takiej sytuacji, i stanu prawnego, by jego roszczenie stało się bezprzedmiotowe. Wyraził też przekonanie, iż wyłączenie go z tej procedury pozbawiło go możliwości podjęcia skutecznych działań prawnych zmierzających do odzyskania nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę stwierdził, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 par 1 ustawy z dnia 30.08. 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/ -sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1. 01. 2004 r. i postępowanie nie został zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne. Właściwym przeto do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny Skarga nie jest zasadna i nie mogła być uwzględniona przez Sąd. Jak wynika z akt sprawy wywłaszczeniowej, przedmiotowa działka ozn. jako p. gr [...] o pow. 1.259 m2 . w dacie wywłaszczenia wchodziła w skład masy spadkowej po K. i K. K., a pozostawała w posiadaniu ich krewnych, a to, J. K. i A.K.. Decyzją z dnia [...].1962 r., [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, na podstawie ustawy wywłaszczeniowej z dnia [...]. 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości po rozpatrzeniu wniosku Zakładów Drzewnych Przemysłu orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa m. in. przedmiotowej nieruchomości ozn. L .kat [...] "będącej w posiadaniu J. i A, K, , spadkobierców po K. i K. K." za odszkodowaniem w łącznej kwocie [...] zł. Cel wywłaszczenia nie został określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wynika on natomiast z wniosku o wywłaszczenie Zakładów Drzewnych, w którym wskazano, że wymieniona wśród z innych, przedmiotowa parcela jest niezbędna pod place składowe dla T. w B. "pod składowanie surowca tartacznego". W taki też sposób został dookreślony cel wywłaszczenia przez organy orzekające w sprawie zwrotu. Bezsporną jest okoliczność, że na sutek podziałów geodezyjnych wywłaszczonych nieruchomości i licznych przekształceń, przedmiotowa działka obecnie wchodzi w skład działek; nr [...] i nr [...], stanowiących własność Skarbu Państwa. Decyzją z dnia [...]. 1997 r. Nr; [...] Wojewoda stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...]. 19990 r. prawa wieczystego użytkowania przedmiotowej działki przez Zakłady Drzewne, które zostało ujawnione w księdze wieczystej prowadzonej dla tj nieruchomości nr Kw [...] w dniu [...]. 1998 r. Zaś aktem notarialnym Rep A nr [...]z dnia [...]. 2001 r. użytkownik wieczysty - Zakłady Drzewne w likwidacji - zbyły prawo wieczystego użytkowania działek nr [...] i nr [...] na rzecz A W dniu [...] 2002 r. J. K. wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W toku postępowania zwrotowego podobnie jak i w toku postępowania wywłaszczeniowego J. K. nie przedłożył postanowienia Sądu, z którego by wynikało, że nabył on spadek po K. K. i K. K. poprzednich właścicielach przedmiotowych działek. Na tle powyższych okoliczności trzeba stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Podniesione przez skarżącego zarzuty dotyczące zaistniałych nieprawidłowości w postępowaniu wywłaszczeniowym i nie wypłacenia mu dotychczas odszkodowania nie mogły odnieść żadnego skutku. Nie mogły one bowiem być w ogóle przedmiotem badania w postępowaniu w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości., a tym samym nie mogły być objęte kognicją Sądu. Sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie stanowi kontynuacji postępowania wywłaszczeniowego. Dlatego też w postępowaniu o zwrot nieruchomości nie bada się legalności decyzji wywłaszczeniowej i dla rozstrzygnięcia sprawy o zwrot nieruchomości nie ma znaczenia, czy wywłaszczenie było zgodne z prawem lub społecznie uzasadnione oraz czy zostało wykonane poprzez wypłacenie odszkodowania, /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.12. 1989 r. IVSA 904/89, ONSA 1/1990, poz. 12, a także niepubl. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.07. 1992 r. , S.A./Kr 757/92, a także o tym szerzej T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości Na marginesie trzeba zauważyć, że Wojewoda w toku postępowania zwrotowego zwracał się do skarżącego w związku z treścią jego wniosku czy domaga się on wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, z jednoczesnym z pouczeniem go o sposobie i trybie postępowania. Skarżący w odpowiedzi jednoznacznie sprecyzował wniosek podając, że domaga się on tylko zwrotu przedmiotowej nieruchomości, /k. 138 i 139/ Przepis art. 136 ust. 3 stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przytoczony przepis określa precyzyjnie krąg podmiotów uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, są nimi; właściciel lub jego spadkobierca. Bezsporną jest okoliczność, iż skarżący nie legitymował się w dacie wywłaszczania przedmiotowej nieruchomości tytułem jej własności. Wraz ze swoim bratem A.K. był jej posiadaczem. Aczkolwiek przepis art. 112 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi- (podobnie jak przepis art. 4 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12.04. 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości), że; wywłaszczeniu podlega prawo własności, prawo użytkowania wieczystego i inne prawa rzeczowe, to brak jest symetryczności z przepisem art. 136 ust. 3 ustawy, który umożliwia zwrot wywłaszczonej nieruchomości tylko i wyłącznie poprzedniemu jej właścicielowi i jego spadkobiercom. Jak wynika z akt sprawy powołaną wyżej decyzją o wywłaszczeniu orzeczono o przejęciu na rzecz Państwa p.gr [...] (która obecnie wchodzi w skład działek nr [...] i nr [...]) w wyniku czego Skarb Państwa stał się jej właścicielem. Wywłaszczeniu podlegała zatem w tym przypadku własność nieruchomości, a w takiej sytuacji o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może ubiegać się tylko jej właściciel lub jego spadkobierca, a nie posiadacz. Przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie przewidują jej zwrotu posiadaczowi, /por. wyrok NSA z dn. 12.04.2001. ISA 789/99 LEX nr 54437A Ponieważ skarżący nie spełnia ustawowego wymogu w zakresie podmiotowym już z tego względu należało jego wnioskowi odmówić bez potrzeby badania istnienia dalszych przesłanek zwrotu w tym przesłanki zbędności. Trzeba wszakże stwierdzić, że prawidłowych ustaleń faktycznych i ich oceny dokonały organy obu instancji, konstatując, że nie zaistniały przesłanki zbędności tej przedmiotowej nieruchomości przewidziane w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nadto, że zwrot nieruchomości jest także niemożliwy z uwagi na ustanowione na niej w sposób zgodny z prawem użytkowanie wieczyste. Nieruchomość ta od czasu wywłaszczenie jest niezmiennie wykorzystywana zgodnie z jego celem, jako plac do składowania tarcicy dla T.. Nie stała się więc zbędna na cel wywłaszczenia, a pozostaje obecnie, w użytkowaniu wieczystym A która nabyła to prawo od poprzedniego użytkownika Zakładów Drzewnych Przemysłu Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu administracyjnego - organy administracyjne orzekające w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są obowiązane uwzględnić jej stan prawny w jakim znajduje się ona w chwili orzekania. Organ nie może orzec o zwrocie nawet zbędnej na cel wywłaszczenia nieruchomości, - co w niniejszej sprawie nie ma miejsca - jeżeli Skarb Państwa ani Gmina nią nie władają, także jeżeli na nieruchomości tej ustanowione zostało użytkowanie wieczyste. / por. uchwała siedmiu sędziów z dnia 23. 09. 1993 r. IIIAZP 13/93 niepubl. i z dn. 22 12. 1993 r. IIIAZP 24/93, PUG 7-8/1994, s.32 i nast./ Biorą pod uwagę powyższe Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.