II SA/Kr 50/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. W., E. S. i M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] nr: [...] skarżące H. W., E. S. i M. P. wniosły o zwolnienie ich od obowiązku uiszczenia tej opłaty podnosząc, iż nie są w stanie jej uiścić bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego, w wykonaniu zarządzenia z dnia [...] lutego 2008 roku, skarżącym zostały przesłane urzędowe formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem ich wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu [...] marca 2008 roku do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Z treści wniosku wynika, że H. W. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi córkami E. S. i M. P., zięciem G. S., wnukami R. S. i J. S. oraz zięciem P. P. Ich miesięczny dochód wynosi 5.507 zł i stanowi go renta rodzinna pobierana przez H. W. w wysokości 1.127 zł, wynagrodzenie za pracę M. P. w wysokości 980 zł, wynagrodzenie za pracę G. S. wraz z zasiłkiem rodzinnym w wysokości 1.400 zł oraz wynagrodzenie za pracę P. P. w wysokości 2.000 zł. W skład majątku skarżących wchodzi niewykończony dom o powierzchni 160 m² oraz "inne nieruchomości" o powierzchni 1.817 m². Skarżące nie deklarują posiadania zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżące podniosły, iż sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala im na uiszczenie wpisu sądowego od złożonej skargi. H. W. pobiera rentę rodzinną w wysokości netto 914 zł. E. S. przebywa na bezpłatnym urlopie wychowawczym, a M. P. aktualnie przebywa na zasiłku chorobowym. Cały ciężar utrzymania rodziny spoczywa na barkach G. S. i P. P. Na utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Koszty utrzymania domu w sezonie grzewczym to wydatek rzędu 2.000 zł miesięcznie. H. W., M. W. i P. P. pozostają obecnie w leczeniu zdrowotnym i wydatki z tego tytułu wynoszą około 600 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżące, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt [...]) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia [...] grudnia 2002 r., [...]). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 roku (Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1227), od dnia 1 stycznia 2008 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.126 zł. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżące H. W., E. S. i M. P. sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania im prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżących rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie skarżące muszą ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe stron wnioskujących o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca H. P. pobiera rentę rodzinną w wysokości 1.127 zł. Stałymi miesięcznymi dochodami dysponują także M. P. (980 zł) oraz jej mąż P. P. (2.000 zł), a także mąż E. S. – G. S. (1.400 zł). Łączna wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez wszystkich członków rodziny wynosi 5.507 zł. Na jednego członka rodziny przypada zatem kwota 786,71 zł. Dochody uzyskiwane przez członków rodziny pochodzą ze stałych źródeł finansowania (umowa o pracę, renta rodzinna) i stanowią stałe źródło utrzymania. Wysokość uzyskiwanych dochodów jest znacznie wyższe od kwoty tzw. "minimum socjalnego", uzasadniającego przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, wynoszącej 351 zł dla osób w rodzinie. Tym samym nie można stwierdzić, iż skarżące nie są w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie, tym bardziej, że jego wysokość jest niewielka. Wysokość wpisu wynosi bowiem 200 zł. Skarżące podnoszą, że w sezonie grzewczym ponoszą znaczne koszty utrzymania domu (2.000 zł) i leczenia (600 zł). Należy zauważyć, że skarżące w żaden sposób nie uprawdopodobniły, że ponoszą tak znaczne wydatki. Nie przedłożyły żadnych rachunków, które potwierdziłyby skalę tak wysokich płatności. Jednakże nawet, gdyby przyjąć, że wydatki są w istocie tak wysokie, jak oświadczyły wnioskodawczynie, to do dyspozycji rodziny pozostaje miesięcznie kwota niemal 3.000 zł, którą skarżące mogą swobodnie dysponować. Ponadto tak wysokie koszty utrzymania ponoszone są jedynie sezonowo, gdyż związane są zapewne z ogrzewaniem domu. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uznania, że skarżące nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Tym bardziej, że zasadą wynikającą z art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego związanych ze swym udziałem w sprawie, a zwolnienie od kosztów jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów. Zdaniem orzekającego taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Sytuacja materialna wnioskodawczyń pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez strony skarżące kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia ich skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie im przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).