II SA/Kr 50/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Firek (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant: Joanna Obrał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi H. W., M. P., E. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala. Starosta decyzją z dnia [...] roku, znak [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 roku, Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) i art. 104 k.p.a. odmówił H. W., E. S. i M. P. zwrotu nieruchomości położonej w T., oznaczonej uprzednio jako działka nr [...] obr. [...], odpowiadającej obecnie częściom działek o numerach [...], [...] o [...] obr. [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ administracji publicznej przedstawił zmiany oznaczenia spornej nieruchomości, a także wskazał, że do rozpoznania sprawy został wyznaczony postanowieniem Wojewody z dnia [...] roku, znak [...]. Odnosząc się do istoty sprawy, Starosta wskazał, że nieruchomość, stanowiąca własność W. W., została nabyta w dniu [...] czerwca 1977 roku na rzecz Skarbu Państwa, na zasadzie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na cel rozbudowy fabryki obrabiarek. Wnioskodawczynie są spadkobiercami ówczesnego właściciela. Następnie organ podał, iż decyzją Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...], znak [...] Zakłady "[...]" nabyły prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, w skład której wchodzi teren objęty wnioskiem o zwrot, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zakłady "[...]" przeniosły prawo użytkowania wieczystego na Gminę Miasta T. umową z dnia [...] kwietnia 2004 roku. Starosta – powołując treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami- wskazał, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje. H. W., E. S. i M. P. wniosły w terminie odwołanie od powyższej decyzji. Zarzucili, że jako jedyni z właścicieli działek wywłaszczonych pod fabrykę obrabiarek nie zostali powiadomieni o możliwości zwrotu nieruchomości, przy czym pozostali właściciele odzyskali wywłaszczone nieruchomości w latach 2000- 2004. Podnieśli, że zostali potraktowani w inny sposób, między innymi przed zbyciem prawa użytkowania wieczystego na rzecz Gminy Miasta T. nie poinformowano ich o możliwym zwrocie. W ocenie skarżących, takie działanie pozostaje w sprzeczności z prawem. Wskazali, że żądanie zwrotu działki oparte jest na tym, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w ciągu trzydziestu lat od daty wywłaszczenia. Wojewoda decyzją z dnia [...], znak [...], wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 roku, Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy przedstawił treść zaskarżonego rozstrzygnięcia i wniesionego odwołania. Następnie omówił brzmienie art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podzielając pogląd Starosty, iż w zaistniałych okolicznościach roszczenie o zwrot nie przysługuje. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że obecnie użytkownikiem wieczystym jest Gmina Miasta T., ponieważ nabyła ona prawo w drodze czynności cywilnoprawnej. W odniesieniu do zarzutów odwołania, organ odwoławczy zaznaczył, że kwestie związane z decyzją Wojewody z dnia [...] roku oraz zawarciem przez Zakłady "[...]" umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego, jak również zwrot nieruchomości sąsiednich, nie są przedmiotem niniejszego postępowania. Wydając kwestionowaną decyzję, organ pierwszej instancji oparł się na zastanym stanie prawnym nieruchomości i obowiązujących przepisach. Nie zgadzając się z decyzją Wojewody, H. W., E. S. i M. P. wniosły w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, podnosząc zarzut naruszenia ustawy z dnia 29 kwietnia 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, poprzez wydanie decyzji odmownej, dotyczącej zwrotu nieruchomości. Skarżące wskazały, że decyzja o odmowie zwrotu pozbawia je możliwości odzyskania nieruchomości, dlatego zwróciły się o umożliwienie jej wykupienia. Jako jedyni właściciele działek wywłaszczonych pod fabrykę obrabiarek nie zostały powiadomione o możliwości zwrotu nieruchomości, a pozostali właściciele otrzymali takie informacje i odzyskali dawne działki. Zarzuciły, że wątpliwości budzi decyzja Wojewody z dnia [...] roku, kwestionując jej słuszność i celowość w sytuacji, kiedy było wiadomo, iż działka nie zostanie zagospodarowana na cel zamierzony. Zdaniem skarżących, nieruchomość jest zbędna na cel, określony w decyzji o wywłaszczeniu, ponieważ przez trzydzieści lat go nie zrealizowano. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W razie nie stwierdzenia takich okoliczności, skarga podlega oddaleniu, stosownie do art. 151 p.p.s.a. Sąd, kontrolując zaskarżoną decyzję, utrzymane nią w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji oraz poprzedzające ich wydanie postępowanie administracyjne, nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz procesowego, które dawałyby podstawę do wyeliminowania orzeczeń z obrotu prawnego. Organy administracji publicznej w szczególności przeprowadziły prawidłowe postępowanie wyjaśniające, w niezbędnym zakresie ustalając stan faktyczny, co czyni zadość art. 7 k.p.a., opierając się przy tym na zebranym i rozpatrzonym w sposób wyczerpujący materiale dowodowym, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. Stan faktyczny oraz jego prawna ocena został omówiony w uzasadnieniach rozstrzygnięć, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. Organy obu instancji zapewniły również – w myśl art. 10 k.p.a.- możliwość czynnego udziału w postępowaniu wszystkim jego stronom. Stan faktyczny, ustalony w zgodzie z przepisami k.p.a., stał się dla Starosty oraz Wojewody podstawą do zastosowania przepisów prawa materialnego, co również uczyniono w sposób prawidłowy. Podstawę ewentualnego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Pojęcie "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" posiada precyzyjną definicję legalną- za zbędne w rozumieniu tego przepisu można uznać wyłącznie te nieruchomości, które spełniają kryteria, wskazane w art. 137 ustawy. Ponadto, w myśl art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 roku (art. 242). Kategoryczny sposób sformułowania przepisu art. 229 ustawy wskazuje, iż w razie spełnienia omówionych w nim przesłanek, a zatem w sytuacji, kiedy przed 1 stycznia 1998 roku nieruchomość sprzedano albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, które ujawniono również przed tą datą w księdze wieczystej, roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje, a zatem uwzględnienie wniosku jest wykluczone. W tym kontekście bez znaczenia są okoliczności, podniesione w skardze, w szczególności zaś uznać należy, iż organy administracji publicznej były zwolnione od obowiązku zbadania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel, określony w decyzji o wywłaszczeniu, w rozumieniu art. 136 i art. 137 ustawy, skoro uwzględnienie roszczenia było niemożliwe z uwagi na realizację przesłanek z art. 229 ustawy. W zaistniałym stanie organy obu instancji nie miały podstaw, do uwzględnienia wniosku- podnoszona przez skarżących okoliczność braku informacji odnośnie możliwości zwrotu nieruchomości bądź sytuacji innych osób, które swoje działki odzyskały, nie jest istotna z punktu widzenia przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Trzeba bowiem wskazać, iż decyzja w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi przykład tzw. decyzji związanej w tym sensie, iż możliwość uwzględnienia roszczenia o zwrot istnieje wyłącznie w sytuacji ścisłego spełnienia warunków, przewidzianych prawem, a zatem zaistnienia pozytywnych przesłanek zwrotu (art. 136 i art. 137 ustawy), przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, takich jak przewidziane w art. 229 ustawy. Organy administracji publicznej nie mają możliwości- bez narażenia się na zarzut działania bezprawnego- orzec o zwrocie nieruchomości z innych przyczyn, niż wskazane w przepisach prawa, co wyłącza możliwość zwrócenia nieruchomości n. p. na zasadzie słuszności. Nadto sąd administracyjny powołany jest wyłącznie do kontrolowania zgodności działań administracji publicznej z przepisami prawa, zatem decyzja z nimi zgodna nie może zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, za podstawę biorąc art. 151 p.p.s.a.