II SA/Kr 500/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 czerwca 2017 r. sprzeciwu K.B. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 maja 2017 r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję nr [...] [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 9 lutego 2017 r.; znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. 1) Przy piśmie z dnia 17.05.2017 r. skarżący K.B. złożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz ojcem. Rodzina utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego (ok. 2500 zł miesięcznie) oraz z emerytury ojca wynoszącej ok. 1000 zł. Skarżący przedstawił miesięczne zobowiązania obejmujące: opłatę za prąd, gaz, telefon, KRUS, wodę, podatek, ubezpieczenie. Dodatkowo oświadczył, że ponosi koszty zakupu ubrań, żywności oraz środków czystości. Nadto podał, iż jest właścicielem domu o powierzchni 110 m2 (o wartości ok. 70 tyś. zł), nieruchomości rolnej o pow. 5,83 ha (o wartości ok. 100 tyś zł), budynków gospodarczych (obora, stodoła), inwentarza żywego (11 sztuk). Jest również właścicielem dwóch traktorów (o wartości ok. 30 tyś zł), pługa, siewnika oraz małego kombajnu (o wartości ok. 10 tyś zł). Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika nadto, iż ojciec skarżącego nie ma własnego majątku, zamieszkuje z wnioskodawcą i jego żoną na zasadach służebności osobistej. Żona K.B. pracuje w gospodarstwie rolnym. 2) Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 maja 2017 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz uznał, że brak jest przesłanek do zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na: - stałe, comiesięczne dochody rodziny wynoszące ok. 3500 zł., pochodzące z dwóch niezależnych źródeł (emerytura i gospodarstwo rolne); - brak nadzwyczajnych kosztów obciążających domowy budżet; - posiadanie nieruchomości mogących stanowić zabezpieczenie pożyczki w sytuacji braku bieżących środków finansowych; - możliwość uzyskiwania pożytków z posiadanego majątku (najmu, dzierżawy). Referendarz zwrócił uwagę na relację dochodów rodziny skarżącego (3500 zł) do wysokości wydatków (495 zł powiększonych o żywność, ubrania, środki czystości – 570 zł) i wskazał, że powyższe nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Dochody wnioskodawcy przewyższają bowiem wysokość należnego wpisu sądowego, a skarżący dysponuje majątkiem, który nie służy jedynie do zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych i może z majątku tego czerpać pożytki. Nadto, działa w sprawie przez wybranego profesjonalnego pełnomocnika, co też jest brane pod uwagę przy ocenie całokształtu sytuacji majątkowej. 3) Skarżący K.B. wniósł sprzeciw od opisanego wyżej postanowienia z dnia 26.05.2017 r. Wskazał, że nie jest trafny pogląd referendarza sądowego, iż na pokrycie kosztów sądowych można zaciągnąć pożyczkę. Podkreślił, że skoro w dzisiejszych czasach łatwo jest uzyskać pożyczkę, oznaczałoby to, że nikt nigdy nie zostałby zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W odniesieniu do możliwości zawarcia umowy dzierżawy posiadanych nieruchomości skarżący wskazał, że przełożyłoby się to na dochody uzyskiwane z tych nieruchomości, i w ostateczności okazałoby się, że dochody te pozostałyby na niezmienionym poziomie. Podkreślił, iż podany łączny koszt utrzymania w wysokości 1065 zł (570 zł + 495 zł) odnosi się wyłącznie do utrzymania skarżącego. Wydatki zaś ponoszone przez żonę oraz ojca, kształtują się na podobnym poziomie. Skala tych kosztów wyklucza możliwość uiszczenia wpisu od skargi. Zwrócił uwagę, że postępowanie administracyjne nie zostało wszczęte na jego wniosek, w związku z czym nie liczył się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, celem wykazania swoich racji przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz.718; dalej ustawa powoływana jako "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga okoliczność, że obowiązek wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających brak możliwości poniesienia kosztów sądowych, obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i winna być stosowana w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Analiza treści złożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy prowadzi do konkluzji, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wysokość deklarowanych przez skarżącego dochodów, a także wielkość i rodzaj zgromadzonego majątku, przy uwzględnieniu ponoszonych miesięcznych wydatków (kosztów utrzymania), prowadzi do wniosku, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie (na obecnym etapie postępowania sądowego jest to kwota wpisu od złożonej skargi - w wysokości 500 zł; k. [...] akt sądowych). Zauważyć należy bowiem, iż skarżący dysponuje miesięcznym dochodem uzyskiwanym zarówno z prowadzonego gospodarstwa rolnego (ok. 2,5 tys. zł) jak i z emerytury ojca (ok. 1 tys. zł). Łącznie stanowi to kwotę ok. 3,5 tys. zł. Deklarowane zaś koszty miesięcznego utrzymania kształtują się na poziomie ok. 1,4 1,6 tyś. zł. W skład tych kosztów wchodzą: - składka na KRUS skarżącego i jego żony – 33 zł; - opłata za telefon skarżącego i jego żony – 60 zł; - woda – 88 zł; - gaz 1757 zł za 4 miesiące, co daje kwotę 438 zł miesięcznie; - prąd 142 zł miesięcznie; - podatek 786 zł rocznie, co daje kwotę 65 zł miesięcznie; - ubezpieczenie – 29 zł miesięcznie; - paliwo do maszyn – 200 zł miesięcznie; - ubrania ok. 100 zł; - żywność 400 zł; - środki czystości 70 zł. Oceniając powyżej wskazane koszty utrzymania zwrócić należy uwagę, że ich wysokość nie została wykazana jakimikolwiek dokumentami (rachunkami, fakturami). Są to koszty jedynie deklarowane, których fakt rzeczywistego ponoszenia nie został w sprawie udowodniony. Zestawiając przedstawione przez skarżącego dochody, z deklarowanymi kosztami utrzymania rodziny uznać należy, iż skarżącemu miesięcznie pozostaje do dyspozycji kwota ok. 2 tys. zł. (3,5 tys. zł minus ok. 1,4 1,6 tys. zł). Kwota ta pozwala na poniesienie kosztów postępowania (wpisu), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Nadto zauważyć trzeba, że w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jest właścicielem domu o powierzchni 110 m2, działki rolnej (ok. 6 ha) oraz zabudowań gospodarskich. Deklarowana wartość tych nieruchomości wynosi prawie 200 tys. zł. Dodatkowo, majątek ruchomy skarżącego jest wart ok. 40 tys. zł. W takich okolicznościach nie można uznać, że skarżący jest osobą ubogą, niemogącą ponieść kosztów sądowych, w wysokości 500 zł. Nie zasługuje przy tym na akceptację stanowisko skarżącego, iż podana we wniosku o przyznanie prawa pomocy kwota kosztów miesięcznego utrzymania odnosiła się wyłącznie do jego osoby, bez uwzględnienia pozostałych kosztów dotyczących członków gospodarstwa domowego (tj. ojca i żony). Zauważyć bowiem należy, iż przedstawione wyżej pozycje kosztów miesięcznego utrzymania (gaz, prąd, woda, podatek, itp.) wskazane zostały zbiorczo w formularzu wniosku o prawo pomocy. Brak było zatem podstaw do uznania, iż koszty te mogą być wyższe w stosunku do zadeklarowanej wysokości. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, przy całkowitym braku wykazania przez skarżącego – stosownymi dokumentami – faktu ponoszenia innych (wyższych) kosztów miesięcznego utrzymania. Reasumując, uznać należało, iż zaskarżone postanowienie referendarza sądowego WSA w Krakowie z dnia 26.05.2017 r. było prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 par. 1 p.p.s.a.