II SA/Kr 501/02

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Woś / spr. / Sędziowie : WSA Małgorzata Brachel-Ziaja AWSA Wojciech Jakimowicz Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 stycznia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nieodpłatnego przeniesienia własności działki siedliskowej - skargę oddala - II SA/Kr 501/02 Uzasadnienie Decyzją z dnia 17.01.2002 r., znak: [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania W. N. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2001 r., znak: [...] , umarzającej postępowanie w sprawie z wniosku W. N. o nieodpłatne przeniesienie własności gruntu pod budynkami na działce ewidencyjnej nr [...] obręb geodezyjny [...] , gmina [...] , w trybie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, póz. 53), na podstawie art. 138 § l pkt l k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło co następuje: na wniosek S. i J. małżonków N. Naczelnik Gminy w [...] decyzją z dnia [...] .02.1979 r., Nr [...] , przejął nieodpłatnie na własność Państwa w zamian za świadczenie emerytalne gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 1,30 ha, położone we wsi [...] , stanowiące ich własność. Jako przyczynę umorzenia postępowania organ I instancji podał fakt, iż działka ni' [...], na części której znajdują się budynki mieszkalne i gospodarcze, nieprzekazane przez S. i J. N. na rzecz Skarbu Państwa, nie stanowi własności Skarbu Państwa ani też gminy, ponieważ została sprzedana małżonkom [...] aktem notarialnym z dnia [...] .09.1999 r., Rep. [...], a organy administracji publicznej nie mają uprawnień do badania zasadności jego zawarcia lub zmiany. Stwierdził również, że oceny powyższej umowy sprzedaży może dokonać wyłącznie sąd powszechny w postępowaniu cywilnym. W odwołaniu od powyższej decyzji W. N. zarzucił, że gmina ukrywała przed spadkobiercami S. i J. N. wszystkie urzędowe czynności i decyzje związane z działką, a zwłaszcza jej komunalizację przez Wojewodę [...] w grudniu 1993 r. oraz przetarg i sprzedaż. Zarzucił również notariuszowi podanie w akcie notarialnym nieprawdy, że "budynki stanowią nakład będący własnością J. i B. małżonków [...] ". Podniósł również, że zarówno w urzędzie Gminy [...], jak i w Starostwie w [...] odmówiono mu wglądu w powyższe dokumenty tłumacząc to ich brakiem oraz ochroną danych osobowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując powyższą sprawę stwierdziło co następuje: w myśl art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 ze zm.) właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem l stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Faktem bezspornym w omawianej sprawie jest przejęcie decyzją z [...] lutego 1979 r., znak: [...] , wydaną przez Naczelnika Gminy w [...] , na wniosek S. i J. N., nieodpłatnie na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 1,30 ha, położonego we wsi [...], składającego się z działek oznaczonych w rejestrze ewidencji gruntów numerami [...] , [...] i [...], bez zabudowań mieszkalnych i gospodarczych. Podstawę przejęcia stanowiły przepisy ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). W. N., spadkobierca właścicieli przejętego na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,30 ha, wniosek o zwrot działki pod budynkami, oznaczonej nr [...], o pow. 3900 m2, w trybie art. 6 powoływanej wyżej ustawy z 24 lutego 1989 r., złożył w Starostwie Powiatowym w [...] w październiku 2001 r. Natomiast akt notarialny rep. [...] o sprzedaży przez Gminę [...] J. i B. małżonkom [...] wyżej wymienionej działki został zawarty [...] września 1999 r. Zatem już w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o zwrot działki nie stanowiła ona własności Gminy [...] ani Skarbu Państwa i w związku z tym organ I instancji w dacie orzekania nie miał prawa do rozporządzenia nią. W tej sytuacji Starosta [...] podjął prawidłową decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu tej działki w trybie powołanego przepisu prawa, ponieważ stało się bezprzedmiotowe. Jeżeli chodzi o ocenę dokumentów, o których mowa w odwołaniu, tj. decyzji komunalizacyjnej i aktu notarialnego - umowy sprzedaży, to kwestia ta wykracza poza zakres zaskarżonej decyzji i zarówno organ I instancji, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie są organami właściwymi w tej sprawie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w pismach uzupełniających skargę W. N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] . Skarżący podniósł co następuje: w 1979 r. jego rodzice S. i J. N. przekazali na własność Państwa w zamian za emeryturę gospodarstwo rolne położone we wsi [...] , składające się z trzech działek. Najmniejsza, oznaczona nr [...] o powierzchni 0,39. ha została im przydzielona do bezpłatnego korzystania ponieważ znajdują się na niej budynki (jeden mieszkamy i dwa gospodarcze), będące ich własnością, i których nie przekazali na rzecz Skarbu Państwa. Spadkobiercom S. i J. N. nie był znany fakt ukazania się ustawy z 24.02.1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, która w art. 6 stanowi, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem l stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Treść tej ustawy znajduje zastosowanie w stosunku do przedmiotowej działki, na której znajdują się budynki po zmarłych rodzicach. Tymczasem fakt obowiązywania tej ustawy był ukrywany przed spadkobiercami S. i J. N. zarówno przez małżeństwo [...] , jak i przez urzędników gminy w [...]. Również ukrywany był fakt wydania decyzji komunalizacyjnej przez Wojewodę [...] w 1993 r., na mocy której działka nr [...] stała się własnością Gminy [...]. W ocenie skarżącego skomunalizowanie działki nr [...] nastąpiło z naruszeniem prawa, ponieważ zgodnie z powoływaną decyzją Naczelnika Gminy [...], budynek mieszkamy i budynki gospodarcze z mocy ustawy stanowiły własność spadkobierców. Również w umowie sprzedaży m. in. działki nr [...] małżeństwu [...] Wójt Gminy [...] złożył nieprawdziwe oświadczenie do aktu notarialnego tej umowy twierdząc, że budynek mieszkalny oraz garaż na działce nr [...] stanowią nakład będący własnością J. i B. K.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło ojej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: 1. decyzją z dnia [...] lutego 1979 r., Nr [...], Naczelnik Gminy w [...] na wniosek S. i J. małżonków N. przejął nieodpłatnie na własność Państwa w zamian za świadczenie emerytalne gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 1,30 ha składające się z działek ewidencyjnych nr [...],[...] i [...], położone we wsi [...], gmina [...], stanowiące ich własność. Decyzja powyższa została wydana na podstawie art. 2, 22, 50, 51, 52 ust. 2 i art. 55 ust. 2 ustawy z 17 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, póz. 140). W pkt 3 tej decyzji - stosownie do postanowień art. 22 ust. l powoływanej ustawy - S. i J. małżonkom N. przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu o powierzchni 0,3 ha. Jednocześnie w pkt 4 powyższa decyzja stanowi, że "zabudowań mieszkalnych i gospodarczych nie przekazują na rzecz Skarbu Państwa lecz pozostawiają je do swojej dyspozycji." Powyższy pkt decyzji pozostaje w związku z postanowieniami art. 51 ust. l i 2 ustawy z 17.10.1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, zgodnie z którymi z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik może wyłączyć budynki lub niektóre z nich. Wówczas takie wyłączone przez rolnika budynki stanowią odrębny przedmiot własności. Tak więc należy ocenić, że znajdujące się w czasie wydawania przez Naczelnika Gminy w [...] decyzji z dnia [...] lutego 1979 r. na przekazywanych Państwu w zamian za emeryturę działkach ewidencyjnych nr [...],[...] i [...] budynki mieszkalne i gospodarcze pozostały własnością małżeństwa S. i J. N., a następnie stały się własnością W. N., jako ich spadkobiercy. 2. Wnioskiem z dnia [...].09.2001 r. W. N. wystąpił o "zwrot działki pod budynkami (...) oznaczonej nr 14" w trybie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Zgodnie z tym przepisem właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem l stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. 3. Decyzją z dnia [...].12.1993 r., znak: [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 18 ust. l ustawy z dnia 10.05.1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, póz. 191 ze zm.) stwierdził nabycie przez gminę [...] z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. nieodpłatnie "nieruchomości zabudowanej o powierzchni 0.3900 ha oznaczonej w ewidencji gruntów gm. [...] obrębu [...] numerem działki [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji [...] (...)" (karta 7 akt sprawy). Następnie umową sprzedaży z dnia [...].09.1999 r. (karta 8-9 akt sprawy) Wójt Gminy [...] sprzedał działki nr [...],[...] i [...] J. i B. małżonkom K.. W § l infme tej umowy znalazło się stwierdzenie, że "stawający oświadczają, że opisana działka nr 14 zabudowana jest drewnianym budynkiem mieszkalnym oraz murowanym garażem, które to budynki stanowią nakład będący własnością J. i B. małżonków K.." 4. Powyższe "oświadczenie" stron umowy sprzedaży działki nr [...] zawartej w dniu [...].09.1999 r. pozostaje w sprzeczności z ustaleniami postępowania poprzedzającego wydanie przez Naczelnika Gminy w [...] decyzji z dnia [...] lutego 1979 r., Nr [...], o przekazaniu przez małżeństwo S. i J. N. Państwu w zamian za emeryturę działek ewidencyjnych nr [...],[...] i[...] oraz w oczywistej sprzeczności z pkt 4 powyższej decyzji postanawiającej, że "zabudowań mieszkalnych i gospodarczych nie przekazują na rzecz Skarbu Państwa lecz pozostawiają je do swojej dyspozycji." Oznacza to - jak już wyżej wskazano - że w świetle postanowień art. 51 ust. l i 2 ustawy z 17.10.1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin budynki mieszkalne i gospodarcze usytuowane na działce nr 14 pozostały własnością małżeństwa S. i J. N., a następnie W. N., jako ich spadkobiercy. Mimo tego wniosek W. N. o przeniesienie na niego własności działki nr [...] w trybie i na zasadach określonych w art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53) nie mógł zostać uwzględniony. W wyroku z 13.03.1990 r., sygn. akt II SA 77/90, (Samorząd Terytorialny 1-2/1992, s. 104) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że art. 6 powyższej ustawy odnosi się zarówno do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne państwu, jak i do ich następców prawnych. Organ administracji może jednak w tym trybie przenieść nieodpłatnie własność działki siedliskowej na właścicieli znajdujących się na niej budynków tylko wtedy, gdy ta działka stanowi własność Skarbu Państwa. Pogląd ten znalazł aprobatę w literaturze (por. glosę aprobującą M. Szewczyk do tego wyroku (Samorząd Terytorialny 1-2/1992, s. 104). W stanie prawnym istniejącym od 27 maja 1990 r. (w związku z reaktywowaniem samorządu terytorialnego w Polsce) powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wymaga jedynie modyfikacji w ten sposób, że przewidziane w art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin roszczenie o nieodpłatne nabycie własności działki pod budynkiem stanowiącym odrębny od gruntu przedmiot własności powstaje, jeśli w chwili wejścia w życie tej ustawy grunt pod budynkiem stanowił własność Skarbu Państwa, jednak uprawniony może realizować powyższe roszczenie zarówno wtedy, gdy w chwili jego realizacji Skarb Państwa nadal jest właścicielem gruntu pod budynkiem, jak i wtedy, gdy w drodze komunalizacji własność tego gruntu przeszła na gminę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego z modyfikacją, jakiej wymaga on w związku z reaktywowaniem samorządu terytorialnego w Polsce z dniem 27.05.1990 r. W rozpatrywanej sprawie oznacza to, że nie jest możliwe nieodpłatne przeniesienie własności działki gruntu nr [...] na rzecz W. N na zasadach określonych w art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, skoro na mocy wyżej przywołanej decyzji Wojewody [...] z dnia [...].12.1993 r., znak: [...] właścicielem gruntu i budynków znajdujących się na tym gruncie stała się Gmina [...], która następnie umową sprzedaży z dnia [...].12.1993 r., znak: [...] sprzedała m. in. działkę nr [...] J. i B. małżonkom K. - dopóty, dopóki decyzja powyższa oraz umowa sprzedaży nie zostaną podważone we właściwej procedurze. Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., orzekł jak w sentencji wyroku.