II SA/Kr 505/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie skargi A.C. na decyzję Wojewody [....] z dnia 25 lutego 2015 r. Nr: [....] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a wniosek oddalić W dniu 23 czerwca 2015 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.C. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E.C. i córką E.C. ur. 2003 r (?). Ich miesięczny dochód wynosi ok 9.700 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości ok. 5.500 zł, wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości ok. 2.200 zł i wynagrodzenie za pracę córki w wysokości ok. 2.000 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni ok. 100 m² oraz 10 arowa działka, na którym stoi drewniany dom jednorodzinny, w którym skarżący zamieszkuje. A.C. dysponuje oszczędnościami w kwocie ok. 4.000 zł. Jako przedmioty wartościowe zostały wykazane samochody: Mercedes Benz 190D, rok produkcji 1993, Opel Meriva z 2004 roku (żony) i Honda Civic z 1997 roku (córki). Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż nie jest wstanie ponosić kosztów sądowych ze względu na brak możliwości finansowych. Mieszka on w starym domu, wybudowanym w 1927 roku. Obecny stan techniczny domu zmusza go do pilnego przeprowadzenia remontu (wzmocnienia stropu, fundamentu, ścian, wymiana okien, drzwi, ogrzewania, podłóg). Ze względu na wiek rodziców skarżącego (93 lata i 83 lata) oraz wiek teściowej (90 lat), którzy zamieszkują poza domem wnioskodawcy, ponosi on koszty dojazdu oraz opieki nad nimi. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz 270, dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący w dniu 1 czerwca 2015 roku uiścił kwotę 500 zł, jedyny na tym etapie postępowania składnik kosztów sądowy. Na dzień rozpoznania wniosku nie ciąży na nim obowiązek ponoszenia innych kosztów, a prawo skarżącego do sądu będzie realizowane. Uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi oznacza, że posiada on możliwości partycypowania w kosztach sądowych. Orzekający dostrzega w tej okoliczności pewną sprzeczność z tezą, że skarżący nie jest w stanie ponosić kosztów sądowych, skoro koszty te zostały przez niego uiszczone. Tym samym przesłanka przyznania prawa pomocy nie może być uznana za spełnioną. Ponadto zauważyć należy, że zarówno skarżący, jak i jego małżonka oraz córka (12-letnia? – skarżący wskazał jej rok urodzenia 2003) posiadają stałe źródła dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 9.700 zł. Każdy z członków rodziny posiada własny samochód, rodzina ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Nie można zatem uznać, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest szczególnie trudna. Przeciwnie, wysokość uzyskiwanego dochodu oraz fakt posiadania oszczędności we wskazanej wyżej wysokości przemawiają za stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa strony jest dobra. W żadnym wypadku nie można uznać, że wnioskodawca jest osobą ubogą, bez środków do życia, a nie ulega wątpliwości, iż dla takich właśnie osób powinno być przyznawane prawa pomocy. Oświadczenie skarżącego, że stan domu, w którym zamieszkuje wymaga pilnego remontu nie wpłynęło na odmienną ocenę jego sytuacji materialnej. Koszty remontu mieszkania /domu/ mogą być zaliczone do kosztów koniecznego utrzymania tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy remont ten jest absolutnie niezbędny do korzystania z mieszkania w sposób umożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a jego zaniechanie mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla życia i zdrowia domowników np. koszty związane z podłączeniem podstawowych mediów, koszty likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Inne remonty, polegające zwłaszcza na odnowieniu poszczególnych pomieszczeń, wymianie znajdujących się w mieszkaniu instalacji lub sprzętów nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 127/09). Do kosztów koniecznego utrzymania nie można także zaliczyć wydatków na dojazdy do rodziców i opiekę nad nimi. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.