II SA/Kr 508/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.G. oraz J.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 stycznia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia skarżący złożyli wniosek o zwolnienie ich z konieczności uiszczania tej opłaty ze względu na trudną sytuację materialną. Wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] maja 2010 roku skarżącym zostały przesłane urzędowe formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem ich wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnili braki przesyłając wypełnione formularze wniosków o przyznanie prawa pomocy. Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 wynika, że skarżący domagają się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skarżący oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci: 28-letnim synem P. , 21-letnim synem M. i 17-letnią córką S. Źródłem dochodu rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego przynosząca dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżąca jest osobą bezrobotną nie uzyskującą żadnego dochodu. Bezrobotnym bez prawa do zasiłku jest syn P. Syn M. jest studentem PWSZ, córka S. uczennicą technikum. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni 373,30 m², działka wielkości 0,2114 ha z czego 31,5 m² przeznaczone są na stolarnię. Skarżący nie dysponują zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi. Dzieci skarżących nie posiadają żadnego majątku. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podnieśli, iż J.G. przebywa na zwolnieniu lekarskim od [...] lutego 2010 r. do [...] czerwca 2010 r. z powodu silnych zawrotów głowy i urazu kręgosłupa w wyniku wypadku samochodowego, jakiemu uległ w lutym 2009 roku oraz zachwiania równowagi. Skarżący mają na utrzymaniu troje dzieci. Stan zdrowia skarżącego nie pozwala mu wrócić do pracy na stolarni, gdzie pracował jako stolarz meblowy. Nieruchomość skarżących jest obciążona hipoteką tytułem zabezpieczenia kredytów studenckich zaciągniętych przez dzieci na pokrycie kosztów nauczania. Do wniosku skarżący załączyli zaświadczenie z dnia 10 maja 2010 roku Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. o wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego w roku podatkowym 2008 oraz 2009, dwa odpisy księgi wieczystej dnia [...] lutego 2010 roku, oraz zaświadczenie z dnia 26 maja 2010 roku [...] Urzędu Pracy o zarejestrowaniu M.G. jako osoby bezrobotnej i okresie pobierania przez nią zasiłków. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżących sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania im prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ani w części. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródłem dochodu rodziny skarżących jest działalność gospodarcza prowadzona przez J.G. . W polu 10 formularza "PPF" skarżący określił wysokość dochodów uzyskiwanych z tego źródła na kwotę [...] zł. Z załączonego zaświadczenia urzędu skarbowego o wysokości uzyskanych dochodów wynika, że w roku podatkowym 2008 skarżący uzyskał przychód w wysokości [...]zł, (dochód wyniósł [...] zł), zaś w roku podatkowym 2009 przychód skarżącego wyniósł [...] zł (dochód [...] zł). Trudno zatem uznać skarżących za osoby ubogie, a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Zaakcentować także należy, że skarżący są właścicielami majątku nieruchomego znacznej wartości w postaci domu o powierzchni 373,30 m² oraz działki wielkości 0,2114 ha w części przeznaczonej na stolarnię. Podkreślenia wymaga, że posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawców pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Tym bardziej, że wysokość kosztów sądowych jest niewielka. Wysokość wpisu od złożonej skargi wynosi bowiem 100 zł i jest to najmniejsza wysokość spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżących kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia ich skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącym przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).