II SA/Kr 509/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 stycznia 2010 r. Nr: [....] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu Wraz ze skargą na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 stycznia 2010 r. Nr: [....] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego skarżący W.K. złożył na urzędowym formularzu "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną H.L. oraz czwórką dzieci: 14- letnią E. , 9-letnią M. , 6-letnią L. i 5-letnim M. W skład majątku skarżącego wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni 217 m² oraz działka wielkości 83 arów, na której stoi dom. Rodzina utrzymuje się z prac dorywczych skarżącego, które przynoszą dochód rzędu 1.000 – 1.500 zł miesięcznie. Konkubina nie posiada żadnego źródła dochodu, zajmuje się opieką nad dziećmi. Skarżący zaciągnął kredyt w wysokości 80.000 zł na wykończenie domu. Nie posiada on żadnych oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W związku z tym, że formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawierał brak formalny (niewypełniona rubryka 4 dotycząca zakresu żądania), ponadto dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do ich uzupełnienia poprzez określenie zakresu żądania będącego przedmiotem wniosku oraz złożenie wyjaśnień i stosownych dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W roku 2009 zarówno skarżący, jak i jego konkubina nie osiągnęli dochodu, dlatego nie rozliczali się z urzędem skarbowym. Rodzina utrzymuje się jedynie z prac dorywczych skarżącego. Skarżący, ani jego konkubina, nie są zarejestrowani w urzędzie pracy jako bezrobotni. Rodzina korzysta ze świadczeń rodzinnych wypłacanych przez gminę w wysokości około 500 zł miesięcznie. Koszty utrzymania rodziny przedstawiają się następująco: energia elektryczna ok. 340 zł, wywóz ścieków 150 zł, telefon ok. 200 zł, lekarstwa dla dzieci 100 zł, ubrania ok. 300 zł, środki czystości ok. 50 zł, wyżywienie ok. 450 zł, ogrzewanie domu 380 zł (rocznie ponad 4.000 zł). Wysokość raty kredytowej wynosi ok. 776 zł. Skarżący posiada konto bankowe jedynie do spłaty zaciągniętego kredytu bankowego. Do pisma skarżący załączył następujące dokumenty: pismo do banku [....] S.A. z dnia [....] maja 2010 roku wraz z potwierdzeniem nadania przesyłki poleconej, kopię umowy kredytowej z dnia [....] 2009 roku, harmonogram spłaty kredytu, potwierdzenie z dnia 1 lutego 2010 roku przyjęcia obiektu budowlanego do użytku przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w N. , zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [....] maja 2010 roku o niekorzystaniu przez H.L. z pomocy społecznej, zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [....] maja 2010 roku o pobieraniu przez H.L. świadczeń rodzinnych, zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w N. potwierdzające fakt, że H.L. nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych oraz dwie faktury za telefon opiewające na kwoty 182,68 zł i 163,93 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Należy zwrócić przede wszystkim uwagę na dysproporcję wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącego w stosunku do jego zadeklarowanych dochodów. Jak wynika z oświadczenia rodzina skarżącego utrzymuje się z prac dorywczych skarżącego, z których uzyskuje środki w wysokości 1.000 – 1.500 zł miesięcznie oraz ze świadczenia rodzinnego na dzieci w wysokości 501 zł. Łączne dochody rodziny wynoszą zatem 1.500 – 2.000 zł miesięcznie. Z oświadczenia o wydatkach wynika natomiast, że suma miesięcznych obciążeń wynosi 2.746 zł (energia elektryczna 340 zł, ścieki 150 zł, telefon 200 zł, lekarstwa dla dzieci 100 zł, utrzymanie dzieci (odzież) 300 zł, środki czystości 50 zł, żywność 450 zł, ogrzewanie 380 zł, rata kredytu 776 zł). Z prostego zestawienia deklarowanych dochodów i wydatków wynika, że kwota dochodu rodziny skarżącego jest niższa niż wysokość ponoszonych wydatków. Powyższe może sugerować, że wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest inna, bądź skarżący pobiera dochody z innych źródeł, których nie ujawnia. Zdaniem orzekającego opłacanie rachunków za telefon opiewających na kwotę niemal 200 zł miesięcznie nie stanowi wydatku niezbędnego, gdyż takie ograniczają się jedynie do niezbędnych i podstawowych potrzeb. Natomiast fakt zaciągnięcia przez skarżącego kredytu bankowego opiewającego na kwotę 80 tys. zł sugeruje, że skarżący czuje się osobą zdolną do jego spłaty, i, co ważniejsze, także w ocenie banku zdolność taką posiada (por. też postanowienie NSA z 16 maja 2006 r. II OZ 505/06). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie uwiarygodnił w sposób wystarczający, że wypełnia przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, mimo że to jego obciążał ciężar dowodu w tej kwestii. Złożone przez skarżącego oświadczenie co do stanu majątkowego jest niewiarygodne w świetle zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Orzekający nie miał zatem możliwości dokonania rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty zainicjowanego postępowania sądowego. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art.258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).