II SA/Kr 523/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Zakładu [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie obowiązku uiszczenia podwyższonych opłat za korzystanie ze środowiska p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] maja 2008r. skarżący Zakład [...] złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] wydaną w przedmiocie obowiązku uiszczenia podwyższonych opłat za korzystanie ze środowiska. Wnioskodawca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na zły stan finansowy jednostki, brak środków finansowych w budżecie na uiszczenie wpisu należnego od skargi i innych opłat oraz wydatków sądowych. Wnioskodawca wskazuje, iż stan środków obrotowych Zakładu na dzień 31.12.2007r. wynosił - 491 204,83 zł, natomiast na dzień 31.03.2008r. - 904 018,45 zł. Skarżący dodaje, iż na chwilę obecną posiadane środki finansowe potrzebne są w całości na bieżące funkcjonowanie Zakładu, co uniemożliwia ponoszenie opłat i wydatków w niniejszym postępowaniu. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca Zakład [...] jest zakładem budżetowym. Wniosek o przyznanie prawa pomocy określa i wskazuje, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, funduszu jednostek wnioskodawcy wyniosła 916 631,75 zł. Wartość środków trwałych ( aktywa trwałe ) wg bilansu za ostatni rok szacuje się na kwotę 1 576 150,75 zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok tj. 2007 wynosi 125 755,16 zł. Zakład [...] posiada rachunki bankowe w trzech bankach, na których zgromadzone są środki finansowe w kolejności : 9 835,08 zł, 6 324,98 zł oraz 4 608,47 zł. Ponadto skarżący oświadcza, iż współpracuje na podstawie umowy zlecenia z radcą prawnym. Prawo pomocy – stosownie do art. 245 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być one stosowane wyjątkowo, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych dotyczącego wnioskodawcy na współobywateli. Zwolnienie od kosztów sądowych winno zatem następować tylko wtedy, gdy istnieją obiektywne, rzeczywiste podstawy, iż sfinansowanie przez stronę swego udziału w postępowaniu jest niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności należy szczególnie wymagać od osób i jednostek, które toczą spory sadowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym prowadzeniem sporów sądowych i ponoszeniem stosownych, wymaganych kosztów. Trzeba ponadto zauważyć, iż wnioskodawca jest podmiotem zależnym od Gminy M., która to Gmina gwarantuje mu płynność finansową. W ocenie orzekającego, wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Zakład [...] posiada aktywa, środki trwałe rzędu 1 576 150,75 zł. Ponadto wnioskodawca posiada – jak wykazał, środki finansowe na trzech rachunkach bankowych w łącznej wysokości 20 768,53 zł. Brak jest jakichkolwiek informacji, aby konta te były zablokowane bądź też zabezpieczone. Nie ma zatem przeszkód w dysponowaniu zgromadzonymi na nich środkami. Wnioskodawca dysponuje także majątkiem w wysokości 1 576 150,75 zł. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych ( post. NSA z 12.01.2005r., 8.11.2004r. itd. ). Zgodnie z poglądem NSA wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19.11.2004r. sygn. akt FZ 463/04 ( niepubl. ) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Argument strony skarżącej, iż na chwilę obecną posiadane środki finansowe potrzebne są w całości na bieżące funkcjonowanie, nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę orzekającego. Warto bowiem zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią, jak wskazano, rodzaj danin publicznych, i w związku z tym inne wydatki nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane priorytetowo ( por. postanowienie NSA z 23.01.2006r. Sygn. akt II FZ 23/06 niepubl. ). Sąd pragnie wskazać, iż wnioskodawca prowadzący działalność, zarządzający mieniem, prowadzący działalność publiczną winien się liczyć z ewentualnym dochodzeniem swoich praw związanych z tą działalnością przed sądami, a co się z tym wiąże – winien zabezpieczać środki finansowe na ten cel. Wykazany przez wnioskodawcę stan środków obrotowych Zakładu na dzień 31.03.2008r. na kwotę - 904 018,45 zł nie oznacza, i nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił ciągły brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie, tym bardziej, iż z oświadczenia o majątku i dochodach zawartego w formularzu wniosku wynika, iż wg. bilansu za rok 2007 zanotowano zysk w wysokości 125 755,16 zł. Jak wskazano, skarżący na bieżąco prowadzący działalność, osiągający stałe przychody, dokonujący inwestycji, posiadający środki trwałe, a także znaczne środki finansowe na rachunkach bankowych winien bowiem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności, ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych ( art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą ), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności nie tylko podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, ale także jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych ze swoją działalnością podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Podsumowując należy stwierdzić, że dokonana analiza sytuacji finansowej i stanu majątkowego wnioskodawcy nie pozwala na stwierdzenie, że środki, którymi dysponuje, nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jego uczestnictwem w procesie. Skarżący posiada bowiem środki finansowe na rachunkach bankowych, dysponuje znacznej wartości majątkiem trwałym, a wykazany aktualny ujemny stan środków obrotowych nie jest tożsamy z brakiem środków finansowych, tym bardziej iż w 2007 roku wnioskodawca zanotował zysk na poziomie 125 755,16 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).