II SA/Kr 525/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...]r., znak. [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 7 lipca 2008r. R. D. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...]r. wydaną w przedmiocie pozwolenia wodno prawnego. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na, jego zdaniem, skomplikowaną materię sprawy. Podnosi, iż ma na utrzymaniu chorą mamę. Sam jest po urazie kręgosłupa i ma problemy z poruszaniem się. Wskazuje, iż jest zadłużony w bankach na kwotę około 80 000,00 zł. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką oraz dwoma synami. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, z której dochód wynosi miesięcznie około 800,00 zł oraz jak wynika z dokumentów dołączonych na wezwanie sądu do akt sprawy, z emerytury matki strony w kwocie 831,42 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom jednorodzinny o pow. 60 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2,042 arów. Wnioskodawca nie wskazuje natomiast faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny w wysokości łącznie ponad 1600,00 zł, posiadany majątek, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść aktualnie wymaganych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący nie udokumentował obciążeń budżetu poza opłatą za energię elektryczną w wysokości 148,54 zł. Wykazał jedynie, iż ma do spłaty kredyty w kwotach łącznie : 5 433,13 zł, 6 685,51 zł oraz 21 978,02 zł. Nie przedstawił natomiast, pomimo wezwania sądu do uzupełnienia złożonego wcześniej formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także przedłużenia stronie, na jej prośbę, o kolejne 14 dni terminu do dostarczenia tychże dokumentów – zeznania podatkowego za 2007r., dokumentów poświadczających wysokość dochodu osiąganego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego wraz z wysokością dopłat z Unii Europejskiej. Skarżący nie przedstawił także, pomimo wezwania, rachunków bankowych jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśnił także czy synowie osiągają dochody, a jeśli tak to jakiej są one wysokości i z jakich źródeł pochodzą. Wnioskodawca oświadczył jedynie, iż w lipcu 2008r. uległ wypadkowi podczas prowadzenia działalności rolniczej, jednakże nie wykazał żadnych kosztów obciążających budżet domowy z tym związanych. Przedstawił natomiast dokument poświadczający, iż stara się on o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w rolnictwie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, sąd nie ma możliwości rzetelnej oceny stanu majątkowego oraz finansowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a wybiórcze dokumenty przedstawione przez stronę nie przesądzają o jego trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej zwolnienie go od kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu. W tym miejscu należy także zaznaczyć, iż spłata wykazanych przez skarżącego kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Ponadto zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sadowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, na postawie art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata, Sąd uznał, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wnioskodawca posiada bowiem stały, pewny dochód z tytułu emerytury matki oraz prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej oraz majątek w formie domu czy ponad 2 ha gospodarstwa rolnego. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do jego aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Ponadto orzekający pragnie dodać, iż sam argument strony o skomplikowanym charakterze sprawy nie ma znaczenia dla oceny przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sąd bowiem przy ocenie, czy stronie należy przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu bierze pod uwagę jedynie sytuację materialno - bytową strony, a nie skomplikowany, według wnioskodawcy, charakter sprawy. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia kosztów sądowych ( na obecnym etapie postępowania jest to kwota 300,00 zł należna jako wpis od złożonej skargi ) oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).