II SA/Kr 533/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 29 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 533/08 zwalniającego skarżącą w 3/5 części od wpisu sądowego należnego od skargi i w pozostałym zakresie oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: I. zwolnić skarżącą w 4/5 części od wpisu sądowego, należnego od skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów. W dniu ... maja 2008 r. skarżąca M.C. wniosła skargę na decyzję .....Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia ........2008 r., która uchyliła decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. nakazującą rozbiórkę drewnianej wiaty na działce ewidencyjnej .....w P. i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji. W dniu .... lipca 2008 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierający żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku podała, że ma niskie dochody i duże koszty utrzymania. Skarżąca wskazała, że utrzymuje się z emerytury rolniczej w wysokości [....] zł netto. Nadto skarżąca cierpi na [....] i wobec tego wydaje duże kwoty na lekarstwa. Podała dalej, iż zamieszkuje wraz z córką, zięciem i dwojgiem wnucząt, jednakże oni prowadzą gospodarstwo rolne i utrzymują się z własnych dochodów. Skarżąca oświadczyła, iż córka z zięciem osiągają średni dochód miesięczny w wysokości ok. [....] zł. Nadto co do swojego stanu majątkowego oświadczyła, iż posiada dom o pow. .....m2, zabudowania gospodarcze, gospodarstwo rolne o pow. [....]ha, a także dwa ciągniki rolnicze i nie posiada żadnych oszczędności. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia .....sierpnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 533/08 zwolnił skarżącą w 3/5 części wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. Postanowienie to doręczono skarżącej ..... sierpnia 2008 r. W dniu ..... sierpnia 2008 r. (data nadania) wniosła skarżąca sprzeciw od wspomnianego postanowienia. W uzasadnieniu tego sprzeciwu skarżąca podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w wysokości 200 zł bez spowodowania uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. Skarżąca podniosła, iż jest chora i nie może "dorobić" do emerytury rolniczej. Skarżąca podkreśliła, iż mieszka razem z córką, zięciem i wnukami, ale utrzymuje się osobno z własnych dochodów. Skarżąca podała, iż gospodarstwa rolnego nie posiada od 1998 r., bowiem przekazała je w zamian za emeryturę rolniczą. Nadto skarżąca podała, iż jest współwłaścicielką zabudowań gospodarczych tylko w 1/3 części. Wskazała, iż dochody córki i zięcia nie są stałe, l Sygn. akt II SA/Kr 533/08 zależą od sezonu i popytu na produkty rolnicze. Nadto ponoszą wysokie koszty produkcji rolnej. Na wezwanie Sądu skarżąca przedłożyła pismo, w którym podała, iż ona była inwestorem wiaty, a budowa ta wykonana została systemem gospodarczym. Oświadczyła, iż poza świadczeniem emerytalnym nie posiada żadnego wsparcia finansowego, ale razem z córką dzieli się opłatami za wodę, telefon i kanalizację. Podała, iż opłaty stałe to telefon w kwocie 67-93 zł, woda 10-14 zł, kanalizacja 28-35 zł. Nadto koszt dojazdu busem do ośrodka zdrowia, kościoła itp. wynosi jednorazowo 3 zł. Skarżąca podała, iż nie jest w stanie oszacować kosztów wyżywienia jakie ponosi, a także drobnych wydatków typu ofiara w kościele, drobne słodycze dla wnuków. Kwotę ponoszonych wydatków na lekarstwa w skali miesiąca określiła na ok.130 zł. Do pisma tego nie dołączyła żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, póz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżących w sprawie przyznania im prawa pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze oświadczenie skarżącej o wysokości jej dochodów (potwierdzone odcinkiem emerytury) oraz o wysokości dochodów osiąganych przez osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, należy stwierdzić, iż jej wniosek o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest nieuzasadniony. Z treści pisma skarżącej z dnia......2008 r. wprost wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe (a nie gospodarstwo rolne) razem ze swoją córką i zięciem. Dzieli się opłatami, a tym samym należy przyjąć, że wydatki skarżącej są mniejsze niż wysokość miesięcznych opłat. Sygn. akt II SA/Kr 533/08 Zwolnienie od opłat sądowych stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązującej zasady ponoszenia opłat sądowych przez tą stronę postępowania, która wnosi pisma wszczynające postępowanie sądowe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle tego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wtedy jest uzasadnione, jeżeli osoba ubiegająca się o taką pomoc wykaże, że w ogóle nie jest w stanie ponieść nie tylko części kosztów postępowania, ale żadnych (jakichkolwiek) kosztów postępowania. Skarżąca oświadczyła, iż rachunki za telefon wynoszą 67-93 zł, za wodę ID-14 zł, za kanalizację 28-35 zł, a za lekarstwa ok. 130 zł. Przyjmując maksymalne stawki opłat stałych uzyska się kwotę 142 zł. Kwota ta nie stanowi w całości wydatku skarżącej, ponieważ w jej uiszczeniu (zapłacie) partycypuje córka skarżącej ze swoim mężem. Dzieląc te wydatki na 3 części, co może być najbardziej prawdopodobnym sposobem jej podziału między skarżącą, jej córką i zięciem -uzyska się kwotę ok. 50 zł wydatków z tytułu opłat stałych, jakie obciążają budżet samej skarżącej. Sąd przyjął takie domniemanie, ponieważ jest ono najbardziej prawdopodobne, a ponadto sama skarżąca nie chciała wskazać w jakiej wysokości opłaca stałe opłaty. Dodatkowo należy podnieść, iż sama skarżąca nie przedstawiła rachunków potwierdzających wysokości wskazanych przez nią opłat, które sama Sygn. akt II SA/Kr 533/08 skarżąca musiałaby uiszczać (w związku z ich wystawieniem na nazwisko skarżącej). Nie wskazała również wysokości ponoszonych opłat za energię elektryczną, gaz, inne media, pomimo wezwania Sądu do podania tych informacji. Skarżąca podała, iż ponosi koszty swojego wyżywienia, ale nie jest w stanie oszacować ich wysokości w skali miesiąca. Tym samym można stwierdzić, iż wysokość stałych miesięcznych wydatków wynosi ok. 180-200 zł (ok. 50 zł opłaty stałe i ok. 130-150 zł zakup lekarstw). Doliczając do tego kwotę, jaka należy wydać na zakup żywności i drobne wydatki, to należy stwierdzić, iż ich wysokość może mieścić się w przedziale od 200 do 300 zł. Sąd przyjął taką kwotę jako najbardziej prawdopodobną, ponieważ sama skarżąca nie podała żadnych danych dotyczących jej wydatków ponoszonych na swoje miesięczne wyżywienie. Nie podała czy jej wyżywienie wymaga np. przestrzegania diety wymagającej bardziej kosztownego żywienia niż przeciętnie w związku ze swoim stanem zdrowia. Nadto mieszkając na wsi, w ocenie Sądu, ponosi mniejsze koszty wyżywienia mając do dyspozycji niektóre produkty żywnościowe własnej produkcji. Odejmując kwotę wydatków ustaloną na ok. 400-500 zł. od dochodu w wysokości [....] zł miesięcznie pozostaje kwota ponad 200 zł. Dodatkowo córka z mężem i dziećmi w wieku 5 i 6 lat dysponują średnio kwotą ok. [....] zł., którzy jak to zostało już wykazane, dzielą wydatki ze skarżącą. Nadto jak podała sama skarżąca we swoim wniosku, to w skład jej majątku wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni .....ha Skarżąca jest właścicielką domu o pow. .......m2. Ponadto jak wynika z treści oświadczenia skarżącej z dnia ......10.2008 r. to sama skarżąca była inwestorem budowy wiaty na działce nr ......w okresie .......2007 r. Posiadała więc jakieś środki finansowe, które pozowały na realizację tej inwestycji. Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż w ocenie Sądu środki, jakimi dysponuje skarżąca są wystarczające na uiszczenie 1/5 kwoty wpisu wynoszącej 100 zł. W ocenie Sądu w skarżąca jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania zapłacić ta niewielką część opłaty sądowej. W postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy Sąd ocenia jedynie to, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie. Sąd nie dał wiary skarżącej, iż kwota uzyskiwanego przez nią dochodu wystarcza jedynie na pokrycie kosztów utrzymania. W ocenie Sądu kwota ta pozwala co najmniej na zaoszczędzenie wydatku w wysokości 100 zł na Sygn. akt II SA/Kr 533/08 uiszczenie niewielkiej części wpisu. Oczywiście należy podkreślić, iż skarżąca uzyskuje niewysokie dochody, ale także ponosi niewielkie wydatki, a zatem zwolnienie jej od części wpisu od skargi w wysokości 400 zł jest zasadne. W orzecznictwie podkreśla się, iż zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi) stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie.