II SA/Kr 537/20

WyrokWSA w Krakowie2020-09-08

Skład orzekający: Sędzia WSA Jacek Bursa, Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Łoboz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy następcy prawni osoby wywłaszczonej, która zmarła przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r., mogą ubiegać się o odszkodowanie za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wcześniejszych, które nie przewidywały odszkodowania?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje wyłącznie osobie wywłaszczonej i nie przechodzi na następców prawnych, nawet jeśli wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisów, które nie przewidywały odszkodowania. Brak jest przepisów szczególnych, które przenosiłyby to uprawnienie na spadkobierców. W związku z tym, następcy prawni nie są uprawnieni do ubiegania się o ustalenie odszkodowania, a postępowanie w tej sprawie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.
Stan faktyczny
Skarżący, będący następcami prawnymi Z. K., domagali się ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji z 1964 r., która zobowiązywała do bezpłatnego odstąpienia nieruchomości. Organy administracji umorzyły postępowanie, uznając, że prawo do odszkodowania przysługuje wyłącznie osobie wywłaszczonej, a nie jej następcom prawnym. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. o umorzeniu postępowania. Skarżący wnieśli skargę do WSA w Krakowie, kwestionując stanowisko organów.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie : WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 8 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym , sprawy ze skargi J. K., W. K., M. K., T. K., J. K. i A. M. , na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2020 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę Decyzją z dnia 21 lutego 2020 r., znak [...], Wojewoda, działając na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania W. K., J. K., A. M., T. K., J. K. i M. K. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 7 października 2019 r. znak: [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Pismem z dnia 21 lutego 2017 r. W. K., A. M., J. K., T. K., J. K. i M. K. wnieśli m.in. o "ustalenie i wypłacenie odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości odjętych Z. K. bez ustalenia odszkodowania (art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.)". W uzasadnieniu tego wniosku wyjaśniono, iż "Z. K. był właścicielem nieruchomości wg dawnego oznaczenia o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], które powstały po podziale nieruchomości oznaczonej pierwotnie numerem [...] (...). Na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej w m. K. z 4 stycznia 1964 r. znak [...] zobowiązano Z. K. do bezpłatnego odstąpienia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonych jako parcele nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (...)". Na podstawie pozyskanej ze zbioru księgi wieczystej [...] uwierzytelnionej kopii decyzji z dnia 4 stycznia 1964 r., nr [...] ustalono, iż Prezydium Rady Narodowej m. K. działając w oparciu o przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli po rozpatrzeniu wniosku z dnia 18 kwietnia 1962 r. zezwoliło na dokonanie podziału nieruchomości położonych w K. w gm. kat. Ł. i jednocześnie zatwierdziło podział m.in. nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] objętej wykazem hipotecznym Iwh [...] cd. księga wieczysta [...] na parcele I. kat. I. kat. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...] i [...]. Właściciele objętych ww. decyzją nieruchomości zostali zobowiązani do odstąpienia objętych podziałem nieruchomości bezpłatnie, w tym na własność miasta m.in. parcel l. kat. [...],1. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat [...], natomiast na cele użyteczności publicznej m.in. parcel [...], l. kat. [...] i l. kat. [...]. Odstąpienie to nastąpiło zgodnie z art. 13 i 15 wspomnianej ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. Decyzja ta stała się ostateczna, co potwierdzono w adnotacji urzędowej z dnia 3 czerwca 1971 r. Jak wynika z wpisów ujawnionych w księdze wieczystej [...] stanowiącej ciąg dalszy wykazu hipotecznego [...] na wniosek z dnia 7 czerwca 1966 r., dzkw [...] i na podstawie planu sytuacyjnego z dnia 4 października 1963 r. L. ks. zam. [...] parcela l. kat. [...] zmieniła oznaczenie i została podzielona na nowe parcele od l. kat. [...] do l. kat. [...]. Następnie parcele l. kat. [...], 1. kat. [...], 1. kat. [...] i l. kat. [...] na wniosek z dnia 16 czerwca 1971 r., dzkw [...] oraz na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej w K. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 4 stycznia 1964 r., nr [...] zostały przeniesione do księgi wieczystej [...]. Natomiast na wniosek z dnia 11 sierpnia 1995 r., dzkw [...] i na podstawie wykazu zmian gruntowych z dnia 25 listopada 1993 r., nr ks. rob. [...] parcele l. kat. i l. kat. [...] odłączono do księgi wieczystej KW [...] Parcela l. kat. [...] zmieniła oznaczenie na działkę nr [...] obr. [...]. ewid. K. - P., po czym nowopowstała działka uległa podziałowi na działki nr [...] i nr [...], które na wniosek z dnia 11 marca 1998 r., I dzkw [...] i na podstawie wykazu zmian gruntowych z dnia 26 października 1992 r., nr ks. rob. [...], odłączono do księgi wieczystej [...]. Jako właściciel parceli l. kat. [...] figurował Z. K.. Na podstawie mapy stanu prawnego nieruchomości sporządzonej przez geodetę uprawnionego A. G. ustalono, iż parcela l. kat. [...] weszła w skład działki nr [...] obr[...]. ewid. K. - P., parcela l. kat. [...] weszła w skład działki nr [...] obr. [...]. ewid. K. - P., parcela l. kat. [...] weszła w skład działki nr [...] obr. [...]. ewid. K. - P., parcela l. kat. [...] weszła w skład działek nr [...] i nr [...] obr. [...]. ewid. K. - P., parcela l. kat. [...] weszła w skład działek nr [...] i nr [...] obr[...]. ewid. K. - P., parcela l. kat. [...] weszła w skład działki nr [...] obr. [...]. ewid. K. - P., a parcela l. kat. [...] weszła w skład działki nr [...] obr. [...]. ewid. K. - P.. Zgodnie z danymi z ewidencji gruntów i budynków działki nr [...] i nr [...] uregulowane są w księdze wieczystej [...], działka nr [...] uregulowana jest w księdze wieczystej [...], działka nr [...] uregulowana jest w księdze wieczystej [...], działka nr [...] uregulowana jest w księdze wieczystej [...], działki nr [...] i nr [...] uregulowane są w księdze wieczystej [...], natomiast działki nr [...] i nr [...] uregulowane są w księdze wieczystej [...] Nieruchomości oznaczone jako działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] stanowią własność Gminy K., natomiast prawo własności nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...] przysługuje właścicielom lokali wyodrębnionych do innych ksiąg wieczystych. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - P. w K. z dnia 17 września 2009 r., sygn. akt I Ns [...], spadek po Z. K. zmarłym w dniu 5 lipca 1992 r. w K. na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: żona W. K. w Ľ cz. oraz dzieci: J. K., A. M., T. K., M. K. i J. K. po [...] cz. w stosunku do całości spadku. Prezydent Miasta K., po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek kasacyjnych rozstrzygnięć organu odwoławczego, decyzją z dnia 7 października 2019 r., znak: [...], działając na podstawie art 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), art. 128 ust. 1 w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.) po rozpoznaniu wniosku W. K., A. M., J. K., T. K., J. K. i M. K. – orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcele I. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...],1. kat. [...], I. kat. [...], I. kat. [...] i I. kat. [...] objętą wykazem hipotecznym [...] cd. księga wieczysta [...] przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 4 stycznia 1964 r. nr [...] W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał w szczególności, że w przedmiotowej sprawie osobą wywłaszczoną na podstawie decyzji z dnia 4 stycznia 1964 r., nr [...], był Z. K.. Jak wynika z zebranej dokumentacji poprzedni właściciel przejętych na rzecz Skarbu Państwa parcel zmarł w dniu 5 lipca 1992 r. Natomiast z wnioskiem o odszkodowanie na podstawie art. 129 ust. 3 pkt 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami wystąpili: W. K., J. K., A. M., T. K., M. K. i J. K., tj. następcy prawni Z. K., co potwierdzono postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. - P. w K. z dnia 17 września 2009 r., sygn. [...] Prawo do odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie uprzednio obowiązujących ustaw przysługuje osobie wywłaszczonej (art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Prawo to nie przysługuje natomiast następcom prawnym osoby wywłaszczonej. W okolicznościach przedmiotowej sprawy prawo do odszkodowania przysługiwałoby Z. K.. Z uwagi jednak na brak w obowiązujących przepisach podstawy prawnej wskazującej na przejście ww. uprawnienia na rzecz następców prawnych prawo do odszkodowania nie przysługuje spadkobiercom Z. K.. Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 7 października 2019 r. złożyli W. K., J. K., A. M., T. K., J. K. i M. K., zarzucając zaskarżonej naruszenie: "1. prawa materialnego, a to art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) poprzez ich niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że prawo do odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie uprzednio obowiązujących ustaw nie przysługuje następcom prawnym osoby wywłaszczonej, wskutek czego doszło do umorzenia postępowania. 2. prawa materialnego, a to art. 98 ust. 1 i ust. 3 u.g.n. oraz 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 233 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie, wskutek czego doszło do wydania decyzji o umorzeniu postępowania, pomimo że istnieje podstawa do orzeczenia o ustaleniu i wypłacie odszkodowania Odwołującym się, albowiem ich poprzednikowi prawnemu odjęte zostało prawo własności nieruchomości bez jakiegokolwiek ekwiwalentu, co pozostaje równoznaczne z wywłaszczeniem a obecnie obowiązujące przepisy prawa, to jest art. 98 ust. 1 i ust. 3 u.g.n. oraz art. 128 ust. 1 u.g.n. przewidują konieczność ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejmowane przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego nieruchomości; 3. przepisów postępowania, a to art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że spadkobiercy osoby wywłaszczonej nie mają legitymacji procesowej do bycia stroną w niniejszym postępowaniu, a w konsekwencji nieuprawnione umorzenie postępowania". Działając na skutek odwołania, Wojewoda wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 21 lutego 2020 r., którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K.. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał w szczególności, że aktualnie instytucja odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości uregulowana jest w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z przepisem art. 128 ust. 1 u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Powołując się na orzecznictwo sądowe Wojewoda wyjaśnił, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest roszczeniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu i nie przechodzi na następców prawnych pod jakimkolwiek tytułem. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują uprawnienia następców prawnych osób wywłaszczonych do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Jeżeli zatem przeprowadzone w tym zakresie postępowanie wyjaśniające wykazało, iż w świetle obecnego brzmienia przepisu art. 128 ust. 1 oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz najnowszego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawcy nie są uprawnieni do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność Z. K., niniejsze postępowanie było bezprzedmiotowe i jako takie podlegać musiało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Pismem z dnia 24 marca 2020 r. J. K., W. K., M. K., T. K., J. K. i A. M. wnieśli skargę na powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 64 i 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwą wykładnię, dokonaną z całkowitym pominięciem wykładni systemowej, polegającą na przyjęciu, że prawo do odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie uprzednio obowiązujących ustaw nie przysługuje następcom prawnym osoby wywłaszczonej, wskutek czego doszło do umorzenia postępowania; 2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 98 ust. 1 i ust. 3 u.g.n. oraz 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 233 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie, wskutek czego doszło do wydania decyzji o umorzeniu postępowania, pomimo że istnieje podstawa do orzeczenia o ustaleniu i wypłacie odszkodowania, albowiem poprzednikowi prawnemu skarżących odjęte zostało prawo własności nieruchomości bez jakiegokolwiek ekwiwalentu, co pozostaje równoznaczne z wywłaszczeniem, a obecnie obowiązujące przepisy prawa, to jest art. 98 ust. 1 i ust. 3 u.g.n. oraz art. 128 ust. 1 u.g.n. przewidują konieczność ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejmowane przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego nieruchomości; 3) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że spadkobiercy osoby wywłaszczonej nie mają legitymacji procesowej do bycia stroną w niniejszym postępowaniu, a w konsekwencji nieuprawnione umorzenie postępowania; 4) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej, polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji z pominięciem aktualnego dorobku orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także doktryny prawa administracyjnego, prezentującego odmienne niż zajęte przez organ stanowisko w sprawie. Skarżący wnieśli o: 1) uchylenie decyzji Wojewody z dnia 21 lutego 2020 r., znak sprawy [...] zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a. w całości; 2) uchylenie decyzji wydanej przez organ I instancji w całości; 3) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ odniósł się także do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, a także czy przy jego wydawaniu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna. W ocenie Sądu, stroną bierną powstającego w związku czy też na skutek wywłaszczenia nieruchomości stosunku administracyjnoprawnego, w ramach którego organ obowiązany jest przez wydanie konstytutywnej decyzji wykreować wierzytelność odszkodowawczą – jest wyłącznie "osoba wywłaszczona". Ten status strony stosunku administracyjnoprawnego nie może – przy braku przepisów szczególnych – zostać przeniesiony w drodze czynności prawnej ani przejść z mocy prawa na inny podmiot, w tym także na spadkobierców "osoby wywłaszczonej". Pogląd zbieżny z prezentowanym tu stanowiskiem zdaje się obecnie dominować w orzecznictwie sądów administracyjnych. W szczególności warto w tym kontekście wskazać na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2019 r., I OSK 740/19; z dnia 28 maja 2019 r., I OSK 993/19; z dnia 11 grudnia 2018 r., I OSK 4191/18. Pogląd, o którym mowa, prezentuje też obecnie jednolicie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (zob. np. wyroki z dnia 6 lipca 2020 r., II SA/Kr 366/20; z dnia 4 września 2020 r., II SA/Kr 271/20). W powołanych wyrokach podkreślono w szczególności, że: "W orzecznictwie sądowoadministracyjnym w ostatnich latach przeważa pogląd o możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów przeszłych, ale generalnie pogląd ten odnosi się do osób wywłaszczonych, będących adresatami decyzji wydanych w okresie minionym. Przyjęcie, że roszczenie następcy prawnego osoby dawniej wywłaszczonej ma charakter cywilny powodowałoby, że podlegałoby ono przedawnieniu, tak jak roszczenie cywilne (art. 118 k.c.). Uznanie natomiast, że roszczenie dotyczące przyznania odszkodowania, nie ma w tym wypadku charakteru cywilnego powoduje to, że wprawdzie – jako prawo publicznoprawne, realizowane na drodze administracyjnej – nie podlega przedawnieniu, tym niemniej należy w takiej sytuacji wskazać na jakiej podstawie prawnej to prawo przysługuje następcy prawnemu. W przypadku praw o charakterze publicznoprawnym musi bowiem istnieć podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2018 r., I OSK 4191/18). Na przykład z mocy przepisów szczególnych – przysługują spadkobiercom (prawo dotyczące żądania zwrotu nieruchomości – art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n. lub prawo do potwierdzenia rekompensaty – art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). Natomiast, odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu" (cytat pochodzi z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2019 r., I OSK 993/19). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że wnioskodawcy – będący następcami prawnymi osoby wywłaszczonej – nie są uprawnieni do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Stanowisko organów obu instancji w tej mierze jest, zdaniem Sądu, prawidłowe. Implikuje to uznanie zarzutów skargi za bezzasadne. Skarżący sformułowali wprawdzie cztery zarzuty, ale – co w istocie przyznają w uzasadnieniu skargi – są one ściśle powiązane i zasadzają się na zakwestionowaniu przyjętego przez organ założenia, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest roszczeniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu i nie przechodzi na następców prawnych pod jakimkolwiek tytułem. Zdaniem Sądu, założenie to jest trafne i tym samym nie doszło do naruszenia przepisów powołanych w zarzutach skargi. Niezależnie od powyższego, zaznaczyć należy, że – zdaniem Sądu – art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. może być podstawą do orzekania o odszkodowaniu dotąd nieustalonym, ale należnym wedle ówczesnego prawa. Przepis ten ma charakter kompetencyjny i konotację procesową – nie ma charakteru samoistnej normy materialnej; sam przez się nie ma też zdolności kreowania sprawy administracyjnej (sprawy odszkodowawczej) – tworzy jedynie ramy kompetencyjne i poniekąd procesowe do rozstrzygnięcia sprawy już istniejącej. Warunkiem działania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest zatem uprzednie powstanie sprawy i pozostawanie jej w przestrzeni prawnej jako sprawy niezałatwionej. W ocenie Sądu, art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie może być podstawą do orzekania o odszkodowaniu, jeżeli ówczesne prawo, obowiązujące w czasie wywłaszczenia, tego odszkodowania nie przewidywało (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2020 r., II SA/Gd 357/20, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo). Także z tej przyczyny, zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie byłoby podstaw do ustalenia odszkodowania. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze. Z tego też względu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło