II SA/Kr 540/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. i S.B. na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 2 lutego 2009 r., Nr [....] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić wniosek skarżącej M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych M.B. w związku ze złożoną w dniu [....] 2009 r. skargą do tut. Sądu wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, że posiada dom jednorodzinny, którego budowa nie została jeszcze ukończona oraz nieruchomość rolną o powierzchni 5,58 ha. Jej dochód stanowi renta rodzinna w wysokości 1016,62 zł, natomiast dochody z gospodarstwa rolnego nie pokrywają kosztów jego funkcjonowania. Koszty utrzymania znacznie przekraczają jej dochody. Wskazała, że koszt zakupu lekarstw to kwota ok. 500 zł, na środki higieny wydatkuje około 200 zł oraz ponosi opłaty za energię elektryczną w wysokości 120 zł. Zarządzeniem referendarza sądowego M.B. została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez oświadczenie, czy prowadzi gospodarstwo domowe sama, czy też wspólnie z innymi osobami, a w razie odpowiedzi twierdzącej wykazanie wysokości ich dochodów oraz stanu majątkowego, oświadczenia jaki dochód przynosi nieruchomość rolna oraz czy otrzymuje dopłaty bezpośrednie z funduszy unijnych oraz potwierdzenie stosownymi rachunkami kosztów ponoszonych na utrzymanie i leczenie w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wobec nie uzupełnienia braków zarządzeniem z dnia 20 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pozostawił wniosek bez rozpoznania. M.B. wniosła sprzeciw na powyższe zarządzenie. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła pismo z dnia [....] 2009 r. złożone do innej sprawy toczącej się przed tut. Sądem w którym wyjaśniła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami. Nadto z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego uzyskuje dopłaty bezpośrednie z funduszy unijnych. Wskazała na złą sytuację w rolnictwie. Podała, że po poniesieniu wydatków na utrzymanie pozostaje jej niewielka kwota starczająca na skromne wyżywienie i zakup lekarstw. Nie korzysta z opieki społecznej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca dodatkowo przesłała wyciąg z historii rachunku bankowego za rok 2009 r. Potwierdza dokonanie przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przelewów w okresie od lutego do kwietnia 2009 r. na łączną kwotę [....] zł. Nadto podniosła, że uzyskane środki finansowe zostały przeznaczone na prace remontowe w gospodarstwie, a przelew w wysokości [....] zł stanowi "najprawdopodobniej" dopłatę za realizowanie programu ekologicznego i jest rekompensatą, a nie dochodem. Nadto obecnie, z uwagi na nieopłacalność upraw rolnych oraz zły stan zdrowia skarżąca zaprzestała zasiewów zbóż i ziemniaków, zatem pozostaną jej jedynie dopłaty unijne do traw i odłogów które są znacznie niższe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek skarżącej o zwolnienie go od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 póz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Warto podkreślić, że użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżąca przy wypełnianiu wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych nie podała, że uzyskuje również dopłaty z funduszy unijnych w znacznej wysokości, co świadczy o tym, że wniosek został sporządzony nierzetelnie i nie odzwierciedlał stanu rzeczywistego. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że najwyższe dochody skarżąca uzyskała w miesiącach od lutego do kwietnia 2009 r. Zatem w momencie zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego, jak również złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca dysponowała wystarczającymi środkami finansowymi, które pozwoliłyby jej na poniesienie wszystkich kosztów związanych ze sprawą. Fakt, że zostały one przeznaczone na inny cel nie związany bezpośrednio z bieżącym utrzymaniem (prace remontowe) nie może uzasadniać pokrycia kosztów sądowych ze środków budżetu państwa. Należy więc uznać, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, gdyż ich poniesienie nie spowoduje uszczerbku koniecznego jej utrzymania. Faktycznie renta otrzymywana przez skarżącą, która jest jej głównym źródłem utrzymania jest niewysoka, jednakże stanowi ona stały dochód, a skarżąca dodatkowo korzysta z dopłat unijnych w znacznej wysokości. Uzyskiwane z tego tytułu środki pieniężne pozwalały, w ocenie Sądu, na poczynienie stosownych oszczędności umożliwiających pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, gdzie największy wydatek stanowi wpis w wysokości 500 zł. Okoliczność na którą powołuje się skarżąca, że kwota [....] zł została uzyskana w ramach rekompensaty nie zmienia faktu, że wpłynęła ona bezpośrednio na poprawę sytuacji materialnej skarżącej i pozwalała na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.