II SA/Kr 542/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku L. i W.I. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 23 stycznia 2009r. Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących w 4/5 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 22 maja 2009r. skarżący L. i W.I. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] stycznia 2009r. wydaną w przedmiocie nałożenia obowiązku usunięcia nieprawidłowości. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na ciężką sytuację materialną. Podnosi, iż obydwoje z żoną są emerytami , osobami w podeszłym wieku, schorowanymi. Dodają, iż koszty miesięczne zakupu leków kształtują się na poziomie 1000,00 zł, ponadto koszty utrzymania domu to wydatek 800,00 zł. Dodatkowo spłacają raty za zakup aparatu słuchowego w wysokości 280,50 zł. Zdaniem orzekającego wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe z synem, synową oraz dwójką wnucząt w wieku szkolno – przedszkolnym. Jak wynika z oświadczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy rodzina skarżących utrzymuje się z emerytur wnioskodawców w kwotach [...] zł oraz [...] zł oraz wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia syna skarżących w wysokości [...] zł. Synowa stron nie pracuje, nie otrzymuje zasiłku. Łączny zatem dochód 6 – osobowej rodziny wynosi [...] zł. Skarżący wskazują na wydatki na leki oraz utrzymanie domu w łącznej kwocie 1800,00 zł, a także wydatki na spłatę aparatu słuchowego w wysokości 280,50 zł. Z oświadczenia skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiadają oni dom o pow. 60 m2. Skarżący nie wykazują cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W myśl przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) – wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500,00 zł. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający, iż nie są w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżących w wysokości [...] zł, w przeliczeniu jednakże na liczbę członków rodziny ( 6 osób ) - wobec wykazanych obciążeń budżetu rodzinnego jak spłata zakupionego na raty aparatu słuchowego czy oświadczone koszty leczenia i utrzymania, konieczność utrzymania przez rodzinę dwójki małoletnich, nie posiadających dochodu dzieci i jednej osoby bezrobotnej - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym jedynie częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż rodzina skarżących uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody oraz posiada majątek – dom w K. Nawet wobec wykazanych kosztów utrzymania i leczenia, skarżący będą zatem w stanie wygospodarować choć część ( kwotę 100,00 zł jako pozostałą, po zwolnieniu w 4/5 części od wpisu, kwotę do uiszczenia solidarnie ) aktualnie wymaganych kosztów sądowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należą. Dlatego przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia 4/5 części wpisu sądowego należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części ( kwoty 100,00 zł uiszczonej solidarnie ) nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).