II SA/Kr 546/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z [....] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na wznowienie robót p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję ........Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [....] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na wznowienie robót A.F. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie go od konieczności uiszczenia tej opłaty. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego skarżący został wezwany do uzupełnienia braku poprzez wypełnienie wniosku na urzędowym formularzu "PPF" oraz jego odesłanie do tut. Sądu w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak przesyłając wypełniony formularz wniosku. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną M.F. oraz dwiema córkami:I. i B. Miesięczny dochód rodziny wynosi ok. [....] zł netto i stanowi go renta pobierana przez skarżącego w wysokości ok. [....] zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości ok. [....] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni do 100 m² oraz działka. Nie wykazuje on natomiast posiadania zasobów pieniężnych, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że jest osobą schorowaną, po przebytych trzech zawałach serca. Jest całkowicie niezdolny do pracy z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Na utrzymaniu skarżącego pozostają dwie córki pobierające naukę w szkołach. Sytuacja materialna i zdrowotna rodziny jest bardzo ciężka. Skarżący oczekuje obecnie na przyjęcie do szpitala. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącego, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez udokumentowanie świadczeń otrzymywanych przez skarżącego oraz jego żonę poprzez nadesłanie zeznania podatkowego za 2007 rok, wykazanie nieruchomości gruntowych, których skarżący, bądź osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są właścicielami lub użytkownikami wieczystymi, wykazanie dochodów osiąganych z tytułu posiadanych nieruchomości, a także udokumentowanie obciążeń budżetu domowego, kosztów utrzymania i leczenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył odcinki renty za miesiące kwiecień 2008 r., maj 2008 r. i czerwiec 2008 r., skierowanie do szpitala z dnia ......2008 r. i kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia ......2008 r. Wnioskodawca oświadczył, że jego żona zarabia około [....] zł. Nie załączenie zeznania podatkowego za rok 2007 skarżący umotywował niemożliwością udania się samodzielnie do urzędu skarbowego. Ponadto, zdaniem. A.F. , dane zawarte w zeznaniu podatkowym dotyczyłyby roku 2007, a nie okresu, w którym ubiega się on o prawo pomocy. Odnośnie wezwania sądu do wykazania stanu majątkowego w postaci nieruchomości skarżący podał, że w obecnym stanie zdrowotnym nie jest w stanie uzyskać wypisu z ewidencji gruntów. Oświadczył, że jest dzierżawcą i użytkownikiem wieczystym działki o powierzchni ..... arów oraz współwłaścicielem działki o powierzchni ..... arów. Z tytułu posiadania nieruchomości nie uzyskuje on żadnych dochodów. Obciążenia budżetu domowego związane są z żywnością, mediami, nauką dwóch córek i leczeniem. Aby utrzymać rodzinę żona skarżącego zaciągnęła kredyt. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma na celu zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na trudną sytuację finansową nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym we wskazanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika bez konieczności ponoszenia jego wynagrodzenia, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o nie zatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, winien był przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane jedynie w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziło przede wszystkim oświadczenie skarżącego o wysokości uzyskiwanych dochodów oraz o składnikach jego majątku, a także wysokości wydatków ponoszonych przez rodzinę. Potwierdzenie tych danych miało zostać przez skarżącego wykazane poprzez przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2007, wypisu z ewidencji gruntów oraz rachunków potwierdzających wysokość obciążeń z tytułu utrzymania i leczenia. Dokumentów tych skarżący nie przedstawił argumentując złym stanem zdrowia i niemożnością udania się do odpowiednich urzędów. Argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem zaznaczyć, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a ponadto ma trzech dorosłych synów, i to z ich pomocy mógł skorzystać przy uzyskaniu stosownych zaświadczeń. Zaakcentować należy, że stan zdrowia skarżącego nie był przeszkodą do złożenia w dniu ........2008 r. pisma procesowego do sądu, zaś nie pozwolił na zgromadzenie dokumentów obrazujących sytuację materialną skarżącego. Brak potwierdzenia przez skarżącego podstawowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków oraz posiadanego majątku spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić należnych w sprawie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).