II SA/Kr 548/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie AWSA Dorota Dąbek sprawozdawca NSA Wiesław Kisiel Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2005 r sprawy ze skargi P. " [...]" na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 30 stycznia 2003 r Nr : [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka , że uchylone decyzje nie mogą być wykonane , III. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ( [...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Wyrokiem z dnia 5.06.2001r., sygn. akt II SA/Kr 638/00 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] .02.2000r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...].12.1999r., stwierdzające u W. M. chorobę zawodową zespołu cieśni nadgarstka prawego. Powodem uchylenia były luki i niejasności w zebranym materiale dowodowym oraz budzące wątpliwości orzeczenie Centrum Medycyny Profilaktycznej w [...] z dnia [...].07.1999r. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 KPA w związku z art. 5 punkt 4a Ustawy z dnia 14.03.1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 1998r., nr 90, poz. 575 z późn. zmianami), po rozpatrzeniu odwołania W. M. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...].09.2002r., znak: [...] . stwierdzającej chorobę zawodową obustronnego zespołu cieśni nadgarstka wymienioną w poz. 13 wykazu chorób zawodowych, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W toku uzupełnionego postępowania ustalono, że W. M. pracowała w latach 1980-99 w P. na stanowisku asystenta. Do jej obowiązków należało m.in. ręczne liczenie banknotów. W okresie 1980-95 czynności te wykonywała przez ok. 5 godzin w ciągu zmiany roboczej, natomiast w okresie 1995-1999 przez ok. 3 godziny. Czynność ręcznego liczenia banknotów wymaga częstych ruchów zginania i prostowania ręki w stawie nadgarstkowym. W. M. była badana w 1999r. przez Poradnię Chorób Zawodowych Centrum Medycyny Profilaktycznej, która w orzeczeniu z [...] .07.1999r. rozpoznała zespół cieśni nadgarstka prawego uznając, że jest to choroba zawodowa powstała w wyniku narażenia na częste ruchy zginania i prostowania ręki w stawie nadgarstkowym. W uzupełniającym postępowaniu [...] Ośrodek Medycyny Pracy wydał opinię uzupełniającą z dnia [...] .01.2002r., w której podał, że obserwacja w kierunku zawodowego zespołu cieśni prawego nadgarstka wypadła negatywnie. Następnie W. M. była ponownie badana przez Instytut Medycyny Pracy w [...] , który w orzeczeniu z dnia [...] .07.2002r. rozpoznał obustronny zespół cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego. W oparciu o te orzeczenia lekarskie Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję o stwierdzeniu u W. M. choroby zawodowej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka, którą po uzyskaniu uzupełniającego uzasadnienia orzeczenia IMP w [...] z dnia [...] .12.2002r. utrzymał w mocy [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego P. [...] wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię §1 ust. 1 i §10 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Zarzucono, że za czynnik szkodliwy mogący powodować chorobę zawodową może być uznany jedynie czynnik środowiska, a nie sposób wykonywania pracy. Strona skarżąca zarzuciła również, że przedmiotem wcześniejszych badań był jedynie stan nadgarstka prawego, podczas gdy w ostatnim orzeczeniu lekarskim stwierdzono schorzenie w obu nadgarstkach, co stoi w sprzeczności z ustaleniami epidemiologicznymi, nigdzie bowiem nie ma w nich mowy o narażeniu ręki lewej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że w myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Skoro zaś W. M. pracę niosącą ryzyko ucisku na pnie nerwów i jednostka diagnostyczna drugiego szczebla wypowiedziała się pozytywnie w kwestii istnienia choroby zawodowej, organ musiał stwierdzić istnienie choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga w niniejszej sprawie została złożona w 2003r., a więc przed dniem 1 stycznia 2004r. W konsekwencji podlega rozpoznaniu zgodnie z wyżej wskazaną zasadą. W ocenie sądu wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne naruszają prawo. Stosownie do treści § 1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18. 11. 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U nr 65, poz. 294 z późn. zm.)," za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. Zgodnie z treścią § 10 cyt. powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18. 11. 1983r. w sprawie chorób zawodowych, podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Opierając się na orzeczeniach lekarskich, orzekające w niniejszej sprawie organy administracyjne stwierdziły, że skoro upoważniona do rozpoznawania chorób zawodowych jednostka służby zdrowia drugiego szczebla znalazła podstawę do rozpoznania choroby zawodowej, również inspektor sanitarny nie mógł wydać negatywnej decyzji. Podnieść jednak należy, że przedmiotowe orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001r., sygn. akt I S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r., sygn. akt I S.A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEX nr 45833) i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywującego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Tymczasem wydane w niniejszej sprawie opinie lekarskie, na których obydwa orzekające w sprawie organy administracyjne oparły swe rozstrzygnięcia, nie spełniają tych wymogów, w szczególności zaś nie zawierają pełnego, przekonywującego i jednoznacznego uzasadnienia. Powoduje to wątpliwości co do powodów takiej a nie innej treści rozstrzygnięcia. Pomimo zatem kategorycznych stwierdzeń o rozpoznaniu schorzenia i jednocześnie zakwalifikowaniu lub niezakwalifikowaniu go jako zawodowego, nie uzasadniono tego poglądu w sposób nie budzący wątpliwości. Na szczególne podkreślenie w niniejszej sprawie zasługuje przede wszystkim to, że w niniejszej sprawie organy administracyjne nie zwróciły należytej uwagi na istniejącą zasadniczą rozbieżność w treści wydanych w niniejszej sprawie 3 różnych orzeczeń lekarskich: orzeczenia Poradni Chorób Zawodowych Centrum Medycyny Profilaktycznej w [...] , orzeczenia [...] Ośrodka Medycyny Pracy w [...] i orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy w [...] . We wszystkich trzech orzeczeniach rozpoznano schorzenie cieśni nadgarstka, ale w dwóch z nich uznano je za zawodowe, a w jednym za nie mające związku z narażeniem zawodowym. W orzeczeniu z [...].07.1999r. Poradnia Chorób Zawodowych Centrum Medycyny Profilaktycznej rozpoznała zespół cieśni nadgarstka prawego uznając, że jest to choroba zawodowa powstała w wyniku narażenia na częste ruchy zginania i prostowania ręki w stawie nadgarstkowym. Natomiast w uzupełniającym postępowaniu [...] Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie z dnia [...].01.2002r., w którym podał, że po ponownym przeanalizowaniu dokumentacji uznano, że obserwacja w kierunku zawodowego zespołu cieśni prawego nadgarstka wypadła negatywnie, albowiem od 1998r. brak przekonywującego narażenia zawodowego. Następnie po przeprowadzeniu ponownych badań Instytut Medycyny Pracy w [...] w orzeczeniu z dnia [...].07.2002r. rozpoznał obustronny zespół cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego uzasadniając takie rozpoznanie tym, że wykonywana przez badaną praca kasjera związana była z monotypią ruchów w zakresie obu stawów nadgarstkowych. W uzupełnieniu uzasadnienia dodano, że czynności te stanowiły istotne ryzyko ucisku na pnie nerwów pośrodkowych i mikrourazów. Uzasadnienia powyższych orzeczeń są niezwykle lakoniczne i z tego powodu nie mogą być uznane za wystarczające. Nie można bowiem uznać, że wszechstronnie i przekonywująco wyjaśniają one wszystkie kwestie sporne w niniejszej sprawie. Nie mogły one zatem stanowić wystarczającej podstawy dla wydania przez organy administracyjne rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga także to, że w niniejszej sprawie organy administracyjne nie zwróciły należytej uwagi na istniejącą zasadniczą rozbieżność w treści tych orzeczeń lekarskich. Zarówno w orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Centrum Medycyny Profilaktycznej w [...] z [...] .07.1999r., jak i uzupełniającym orzeczeniu [...] Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...].01.2002r., rozpoznano zespół cieśni prawego nadgarstka, natomiast w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w [...] z dnia [...].07.2002r. rozpoznano obustronny zespół cieśni nadgarstka, a wiec dotyczący obu rąk. Słusznie zatem zarzuca skarżący, że przedmiotem wcześniejszych badań był jedynie stan nadgarstka prawego, podczas gdy w ostatnim orzeczeniu lekarskim stwierdzono schorzenie w obu nadgarstkach, co stoi w sprzeczności z ustaleniami epidemiologicznymi, nigdzie bowiem nie ma w nich mowy o narażeniu ręki lewej. Organy administracyjne nie zwróciły się do organów orzeczniczych lekarskich o wyjaśnienie tej sprzeczności w treści diagnozy, w ogóle się do tego nie ustosunkowały. Nie można zatem uznać, że organy administracyjne wykonały ciążące na nich obowiązki dokonania wszechstronnej oceny opinii biegłych, na której oparły swe rozstrzygnięcie. Naruszone zatem zostały zasady wynikające z art. 80 kpa, organ nie dokonał bowiem należytej oceny zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych. Należy zatem stwierdzić, że decyzje organów obu instancji zapadły bez należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Zastrzeżenia budzą też zbyt lakoniczne uzasadnienia decyzji organu I i II instancji, które nie spełniają wymogów art. 107 §3 kpa. Wadą przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania jest również naruszenie przez organ obowiązku pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądu administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., II SA 1095/00, LEX nr 53441 oraz wyrok NSA z 17 lipca 2003r., SA/Bd 1271/03, ONSA 2004/2/83) brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie, uzasadnia wniosek, że organ naruszył obowiązek ustalony w art. 10 §1 kpa. Za nieuzasadniony uznać należy natomiast powołany w skardze argument wykluczający uznanie sposobu wykonywania pracy za czynnik szkodliwy mogący wywołać chorobę zawodową. W ocenie Sądu przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18. 11. 1983r. w sprawie chorób zawodowych mówiąc o wystąpieniu czynników szkodliwych w środowisku pracy, nie oznaczają konieczności identyfikowania tego czynnika jako czynnika środowiska, chodzi tu bowiem jedynie o czynnik występujący w środowisku pracy. W przyjmowanej i utrwalonej w orzecznictwie zasadzie domniemania związku przyczynowego podkreśla się, że chodzi o związek przyczynowy pomiędzy chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. np. wyrok SN z dnia 3 lutego 1999r., III RN 110/98, Prok.i Pr. 1999/7-8/56). Do warunków zaś mogących narazić na powstanie choroby zawodowej zaliczyć można również sposób wykonywania czynności zawodowych, w tym monotypię ruchów. Mając na względzie wskazane powyżej uchybienia proceduralne, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej, uwzględniając w tym zakresie zawarte powyżej wskazówki Sądu. Dopiero wydane w oparciu o takie postępowanie rozstrzygnięcie nie będzie obarczone wadami prawnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 §2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na koszty składają się: wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie [...] , koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie [...] zł oraz zwrot wpisu w kwocie [...]. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.