II SA/Kr 548/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 11 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. R. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 maja 2009 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 lutego 2009 r., znak [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z wezwaniem do uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 lutego 2009 r., znak [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, skarżący S. R. w dniu 20 maja 2009 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na sformalizowanym druku PPF o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku skarżący sprecyzował, że prosi o zwolnienie z obowiązku uiszczania wpisu, gdyż wyznaczona do zapłacenia kwota stanowiłaby znaczące obciążenie budżetu domowego. Skarżący podniósł, że sprawa z którą wystąpił do sądu nie jest sprawą prywatną, a dotyczy procesu wydawania decyzji administracyjnych. Przedstawiając swoją sytuację materialną, skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną uzyskując łączny dochód z tytułu świadczeń emerytalnych w kwocie 3.945 zł miesięcznie brutto. Ponadto skarżący wykazał, że jest właścicielem dwóch działek rolnych: o pow. 0,5865 ha – położonej w L. o wartości 20.000 zł i o pow. 0,0020 ha – położonej w L. o wartości 2.000 zł, a także współwłaścicielem w ¼ części nieruchomości o pow. 0,1120 ha o wartości 200.000 zł. Skarżący nie zadeklarował żadnych oszczędności, ani wartościowych przedmiotów. Wskazał natomiast, że jest po zawale, choruje na serce, nerki, cukrzycę i kręgosłup, a miesięczne wydatki na leczenie wynoszą ok. 1.000 zł, zaś na opłaty i wydatki mieszkaniowe przeznacza również ok. 1.000 zł miesięcznie. Skarżący podkreślił nadto, że pozostałe dochody z ledwością wystarczają na inne wydatki, takie jak wyżywienie, książki, gazety, wydatki na kulturę i wcześniej zaciągnięte kredyty. Postanowieniem z dnia 26 maja 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek S. R. o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, w którym podniósł, że nie zostały uwzględnione wydatki w postaci spłaty rat zaciągniętych w bankach kredytów w łącznej wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie. Na dowód powyższego do sprzeciwu zostały dołączone kopie umów bankowych wraz z harmonogramami spłat. Ponieważ z akt sprawy wynikało, że skarżący piastuje funkcję radnego samorządowego, przeto pismem z dnia 1 lipca 2009 r. tut. Sąd wezwał go w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) do złożenia dodatkowego oświadczenia w jakiej miesięcznej kwocie skarżący otrzymuje diety radnego i do przedłożenia dowodu dokumentującego wysokość świadczenia – pod rygorem oddalenia wniosku o zwolnienie z wpisu sądowego. Powyższe wezwanie doręczone skarżącemu w dniu 6 lipca 2009 r. (dowód doręczenia w aktach sprawy) pozostało bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika zatem, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżący S. R. nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczania wpisu od skargi. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). W niniejszej sprawie takie wyjątkowe okoliczności nie zostały przez skarżącego wykazane. Fakt, iż uzyskuje w gospodarstwie domowym stały dochód w kwocie 3.945 zł miesięcznie brutto, nie ma na utrzymaniu osób trzecich, posiada nieruchomości rolne o zadeklarowanej wartości ok. 22.000 zł, które mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia pożyczki lub kredytu, albo zostać wydzierżawione w celu pozyskania dodatkowych środków, jest właścicielem części nieruchomości o znacznej wartości 200.000 zł, świadczy – w ocenie Sądu – że zapłata kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego w niniejszej sprawie leży w możliwościach finansowych skarżącego i nie będzie stanowić znacznego obciążenia budżetu domowego. Sąd wziął pod uwagę wysokość deklarowanych miesięcznych opłat i wydatków rodziny skarżącego, jednakże nie może umknąć z pola widzenia okoliczność, że – jak wynika z akt sprawy - skarżący jest radnym, a zatem musi z tego tytułu pobierać stosowne diety, posiada więc dodatkowe źródło dochodu, którego wysokości nie chciał wykazać, pomimo wezwania tut. Sądu. Ponadto należy zaznaczyć, że spłata zaciągniętych na cele konsumpcyjne (m. inn. samochód) kredytów nie może mieć pierwszeństwa przed koniecznością zapłaty należności publicznoprawnych. Nie jest istotna natomiast okoliczność podnoszona we wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż zdaniem skarżącego występuje nie w sprawie prywatnej, ale niejako dla dobra ogółu. Sąd rozstrzygając kwestię przyznania prawa pomocy bada bowiem wyłącznie przesłanki ustawowe wynikające z art. 246 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które sprowadzają się do oceny sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1, 3 i 4, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.