II SA/Kr 549/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.S. i T.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B.S. i T.S. na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 6 lutego 2014 r. nr [....] znak: [....] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a wniosek oddalić W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 6 lutego 2014 roku w przedmiocie nakazu rozbiórki skarżący B.S. i T.S. zawarli wniosek o zwolnienie ich od kosztów sądowych. W związku ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy bez zachowania przewidzianej prawem formy, skarżącym zostały przesłane urzędowe formularze "PPF" celem ich wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie skarżący uzupełnili braki. Z zakreśleń dokonanych w rubryce 4 formularzy wynika, że skarżący domagają się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia na ich rzecz adwokata z urzędu. We wniosku skarżący oświadczyli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczny dochód brutto wynosi 7.484,75 zł i stanowi go emerytura B.S. w wysokości 2.862 zł i wynagrodzenie za pracę T.S. w wysokości 4.622,75 zł. W skład majątku wnioskodawców wchodzi dom o powierzchni 220 m² oraz działka wielkości 7 arów. Nie dysponują oni oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy podniesiono, iż B.S. jest emerytowaną nauczycielką, a T.S. uzyskuje dochód ze stosunku pracy. Strona podała, iż powszechnie jest wiadome, że zarobki w oświacie są do czytelnego zweryfikowania, a ich wysokość jest ewidentna. Adwokat pomógłby klarownie i komunikatywnie przedstawić meritum sprawy, czego nie potrafią skarżący. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez B.S. i T. małżonków S. sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania im prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz ustanowienia na ich rzecz pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z akt sprawy sytuacja materialna skarżących nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, są właścicielami majątku nieruchomego w postaci domu o powierzchni 220 m² oraz działki wielkości 7 arów. Oboje posiadają stałe miesięczne dochody: z emerytury oraz wynagrodzenia za pracę, a łączna wysokość tych dochodów wynosi 7.484,75 zł. Skarżący nie wykazali przy tym, aby z uzyskiwanych dochodów ponoszone były nadzwyczajne wydatki. Wobec powyższego nie można stwierdzić, aby B.S. i T.S. nie mieli żadnych możliwości wygospodarowania środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych oraz wydatków na usługi fachowego pełnomocnika, jeżeli jego udział na obecnym etapie postępowania uznają za konieczny. Należy podkreślić, iż w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy strona, która wystąpiła z tego rodzaju wnioskiem w pierwszej kolejności sama winna poszukiwać źródła uzyskania środków na pokrycie wspomnianych wydatków, a dopiero wówczas, gdy okaże się to niemożliwe, może oczekiwać pomocy ze strony Państwa. W rozpoznawanej sprawie bieżące dochody skarżących pozwalają na pokrycie kosztów sądowych w całości, a w razie ewentualnej potrzeby również wydatków na adwokata. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez strony kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia ich skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie im przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.