II SA/Kr 551/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.L. na decyzję Wojewody z dnia 27 lutego 2015 r. nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewody z dnia 27 lutego 2015 roku w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę skarżąca E.L. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z emerytury wynosi 1.947 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o powierzchni 44 m² we współwłasności. Strona nie dysponuje oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy E.L. podniosła, iż wysokość emerytury po zmarłym mężu oraz koszty utrzymania, w tym opłaty za leki, nie pozwalają na pokrycie kosztów wpisu od skargi w wysokości 500 zł, a decyzja Wojewody jest oczywiście bezzasadna. Odnosząc się do zarządzenia referendarza sądowego wzywającego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w piśmie z dnia 28 listopada 2014 (?) roku (wpływ do sądu 9 lipca 2015 roku) oświadczyła, że nie posiada samochodu, nie jest właścicielką nieruchomości, w tym gruntowych, ani nie posiada rachunków bankowych. Do pisma strona załączyła kopie dokumentów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem, a to: zawiadomienia z dnia 24 marca 2015 roku o opłatach za mieszkanie (341,70 zł) wraz z dowodem wpłaty kwoty 342 zł za czerwiec 2015 roku, faktury za gaz za maj 2015 roku na kwotę 68,15 zł wraz z dowodem wpłaty w/w kwoty, pięciu odcinków płatności za energię elektryczną na kwoty 81,04 zł – jeden i 59,72 zł pozostałe oraz faktury z dnia 26 czerwca 2015 roku za telefon na kwotę 42,71 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych strony skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 500 zł. W ocenie orzekającego E.L. uwiarygodniła, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. Jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura po zmarłym mężu. Strona samodzielnie ponosi koszty utrzymania i koniecznego leczenia. Orzekający nie dysponuje jednak danymi dotyczącymi wysokości wydatków ponoszonych na leczenie, gdyż skarżąca nie podała nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Wnioskodawczyni nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami, które mogłyby zostać spieniężone na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. W takiej sytuacji wygospodarowanie przez nią kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego – jedynego na obecnym etapie postępowania elementu kosztów sądowych - może być utrudnione. Wypada jednak zauważyć, że sytuacja materialna skarżącej nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. E.L. ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, a uzyskiwane przez nią dochody mają charakter stałego źródła utrzymania, zatem nie grozi jej całkowite pozbawienie środków do życia. Wysokość udokumentowanych przez stronę wydatków wynosi 512,28 zł (341,70 zł czynsz, 68,15 zł gaz, 59,72 zł energia elektryczna, 42,71 zł telefon). Zestawienie tej kwoty z wysokością dochodów wskazuje, że stronie pozostaje w miesiącu kwota 1.434,72 zł, którą może swobodnie dysponować. Zdaniem orzekającego skarżąca z tej kwoty jest w stanie zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie części kosztów sądowych należnych w niniejszej sprawie bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. Orzekający pragnie zaakcentować, iż wśród wymienionych przez skarżącą wydatków nie można uznać za konieczne opłat za usługi telekomunikacyjne (telefon). W art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, że tylko uszczerbek w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony uzasadnia konieczność przyznania prawa pomocy. Opłaty za telefon do takich nie należą. W analizowanej sytuacji materialnej E.L. zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącej na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.