II SA/Kr 555/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 24 lutego 2017r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy p o s t a n a w i a zwolnic skarżącego w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 27 marca 2017r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 24 lutego 2017r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż wyznaczona do zapłaty kwota należnego wpisu stanowiłaby znaczące obciążenie dla jego budżetu domowego. Wskazuje, iż ma zobowiązania kredytowe w PLN oraz Euro. Dochody jakie osiąga nie pozwalają na pokrycie należnych kosztów, wystarczają jedynie na bieżące wydatki, nie jest natomiast w stanie spłacać zobowiązań kredytowych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną . Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w kwocie 1459,48 zł oraz dochodów z działalności gospodarczej wnioskodawcy w wysokości ok. 500 zł. Małżonka nie pracuje, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie osiąga dochodów. Cierpi na [...]. Nie jest w stanie podjąć zatrudnienia za względu na stan zdrowia. Łączne zatem dochody 2 osobowej rodziny wynoszą ok. 1959 zł. Zobowiązania miesięczne jakie podaje wnioskodawca to suma 1018 zł plus kredyt mieszkaniowy z ratą 420 zł. Ponadto skarżący wykazuje dwa kredyty na sumy : 278 000 zł oraz 330 000 zł. Nie jest w stanie spłacać rat kredytowych. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 240 m2 i wartości 300 000 zł ( kredyt hipoteczny ), działkę o pow. 0,32 ha. Nie ma samochodu. U uzupełnieniu swego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawił zeznania podatkowe za 2016r, deklaracje podatkowe za ostatnie 3 miesiące, umowy kredytowe. Wynika z nich, iż dochód małżonki w 2016r. z tzw. innych źródeł wyniósł 1562 zł, natomiast skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnął przychód 92 432,07 zł, natomiast z tytułu pracy 23 762,50 zł. Aktualne deklaracje podatkowe opiewają na kwoty 5040 zł, 2177 zł, 8405 zł. Skarżący nie posiada samochodu. Wykazuje trzy kredyty 450 000 zł, 16 002 Euro oraz 35 000 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi – zdaniem orzekającego – nie jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję [...]WINB w [...] bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skarżący wykazuje dochód z tytułu zatrudnienia oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Deklaracje podatkowe określają podstawy opodatkowania na kwoty ok. 5000, 2700 zł. Skarżący przedstawia szereg faktur dokumentujących jego wydatki na utrzymanie, opłaty. Wykazuje 3 kredyty, nie jest w stanie jednak opłacać miesięcznych rat. Małżonka jest bez pracy, w ciężkim stanie [...]. Ma ją zatem na utrzymaniu. W takich okolicznościach orzekający uznał, iż zasadnym jest zwolnienie skarżącego w ½ części z wpisu sądowego należnego od złożonej skargi aby umożliwić mu realizacje konstytucyjnego prawa do sądu. Natomiast biorąc pod uwagę możliwość stałych dochodów rodziny strony w wysokości łącznie ok. 2000 zł z dwóch niezależnych źródeł, deklaracje podatkowe za ostatnie miesiące, które potwierdzają obroty firmy rzędu 5040 zł, 8400 zł, 2177 zł, nie wskazanie innych nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. szczególne koszty leczenia czy nadzwyczajne okoliczności losowe - skarżący wskazuje jedynie typowe, zwyczajowe koszty utrzymania domu i spłatę kredytu, ale również posiadany majątek nieruchomy ( dom , działki ), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki poprzez np. możliwość ich wynajmu, dzierżawy - nie zaistniały przesłanki uzasadniające całkowite zwolnienie strony od kosztów sądowych. Należy przy tym stwierdzić, iż fakt zaciągniętych kredytów, nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Mimo to, niemożność spłat rat kredytowych przez rodzinę i jej trudna sytuacja bytowa wzięta została pod uwagę przy częściowym zwolnieniu strony od kosztów. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu wszystkich członków rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę ew. przyszłych kosztów sądowych , dając aktualnie możliwość zgromadzenia na ten cel oszczędności, przy jednoczesnym zwolnieniu strony w ½ części od wpisu sadowego przy uwzględnieniu jego trudnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej żony oraz nieregulowanego zadłużenia, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).